II SA/Rz 1091/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 5 czerwca 2025 r. nr SKO.4112/19/2015 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi J. M. (dalej: Skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: SKO, Kolegium lub Organ odwoławczy) z 5 czerwca 2025 r. nr SKO.4112/19/2015 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt lub Organ I instancji) z 3 lutego 2015 r. nr [...] o odmowie umorzenia Skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt administracyjnych skargi wynika, że. wnioskiem z 17 grudnia 2014 r. Skarżący zwrócił się do Wójta o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 7 750 zł wraz z ustawowymi odsetkami za okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. Po rozpoznaniu wniosku Organ I instancji, działając na podstawie art. 2 ust. 1, 2, 9 i 10, art. 12 ust. 1 i 2, art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. - dalej: ustawa) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. dalej: K.p.a.), decyzją z 3 lutego 2015 r. nr [...] odmówił umorzenia należności, stwierdzając że egzekucja należności była całkowicie bezskuteczna, a zatem nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 1 ustawy, umożliwiające uwzględnienie wniosku. Skarżący złożył w terminie odwołanie od powyższej decyzji i zwrócił się o umorzenie w całości długu. Podkreślił, że Organ I instancji nie przeprowadził dokładnej analizy jego sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej. SKO, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. opisaną na wstępie decyzją z 5 czerwca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji. W uzasadnieniu Organ odwoławczy odniósł się do kwestii znacznego upływu czasu od dnia wydania decyzji przez Organ I instancji, stwierdzając że od momentu wydania decyzji przez Wójta mogło dojść do spłaty zaległości przez Skarżącego, co w ocenie organu odwoławczego uzasadniało utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji. W skardze do WSA w Rzeszowie, Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił że decyzja SKO narusza przepisy postępowania administracyjnego oraz zasadę uwzględniania interesu społecznego i indywidualnego strony. Podkreślił, że organ nie rozpatrzył prawidłowo wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności dotyczących sytuacji majątkowej Skarżącego i możliwości spłaty zobowiązania, a także nie uwzględnił przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Końcowo podniósł kwestię przewlekłości postępowania administracyjnego wskazując, że decyzja Organu odwoławczego została wydana po upływie blisko 10 lat od wszczęcia postępowania. W tym czasie jego sytuacja finansowa uległa pogorszeniu - m.in. w wyniku wieloletniego braku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, jedynie wtedy gdy dotknięte są wadami w postaci: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Skarga okazała się skuteczna, aczkolwiek z innych przyczyn niżeli podniesione w jej treści. Przedmiotem skargi jest decyzja SKO o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji orzekającej o odmowie umorzenia Skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na brak przesłanek do uwzględnienia wniosku. Fakt, że decyzja organu odwoławczego została wydana po upływie znacznej ilości czasu, licząc od daty wniesienia odwołania, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania w sprawie ani nie zmienia ogólnych zasad postępowania odwoławczego. Samo opóźnienie organu, mimo iż jest niewątpliwe, w sprawie ze skargi na decyzję nie ma waloru przesądzającego o treści czy trybie rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności zawartą w art, 15 K.p.a. Strona ma prawo do żądania aby jej sprawa stała się przedmiotem dwukrotnego rozpoznania przez dwa organy różnej rangi - organ jednostki samorządu terytorialnego, który rozstrzygnął sprawę, wydając decyzję w pierwszej instancji, oraz organ wyższego stopnia. Istotą tej zasady jest zapewnienie stronom prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, co jest też ważnym elementem gwarancyjnym prawidłowości podejmowanych w stosunku do obywateli władczych rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Dla stwierdzenia, że zasada dwuinstancyjności została prawidłowo zrealizowana w postępowaniu administracyjnym, nie jest wystarczające stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch różnych organów różnych stopni. Konieczne jest jeszcze, aby rozstrzygnięcia zarówno organu pierwszej, jak i drugiej instancji zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z tych organów postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których owo postępowanie było prowadzone oraz ponownym rozpatrzeniem tej samej sprawy. Konsekwencją tego jest z kolei, że organ drugiej instancji nie może swojego postępowania ograniczyć jedynie do kontroli (oceny) legalności decyzji organu pierwszej instancji, ale musi we własnym zakresie ustalić i rozstrzygnąć okoliczności istotne dla sprawy. Wniosek Skarżącego złożony w przedmiotowej sprawie dotyczył umorzenia zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego, który organ I instancji, jako organ właściwy dłużnika, rozpoznał w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 ustawy, który uzależnia możliwość umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego w określonej części od skuteczności egzekucji przeprowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego. Przepis art. 30 ustawy stanowi: Organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej. Wobec powyższego, wbrew zarzutom podniesionym w treści skargi, postępowanie ograniczone do kwestii skuteczności egzekucji nie jest postępowaniem nieprawidłowym, gdyż orzekając w sprawie jako organ właściwy dłużnika, organ orzekający w sprawie mógł umorzyć wnioskowana zaległość tylko w oparciu o przesłanki wynikające z ustawy, a zatem zasadnie przeprowadził stosowne postępowanie w granicach okoliczności istotnych dla sprawy, pozwalających na ewentualne uwzględnienie wniosku. Nieprawidłowym było natomiast postępowanie organu odwoławczego, który z uwagi na znaczny upływ czasu, pomiędzy datą wniesienia odwołania a datą rozstrzygnięcia sprawy, zaniechał przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania, w celu wyjaśnienia stanu egzekucji należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, zastępując to działanie konstatacją, że egzekwowana należność mogła zostać wyegzekwowana w całości do czasu rozpoznania sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaj postępowanie organu odwoławczego narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania. Zadaniem organu odwoławczego jest bowiem ponowne rozpoznanie tej samej sprawy w oparciu o przesłanki merytoryczne tj. ewentualne poczynienie dodatkowych ustaleń faktycznych koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz merytoryczne odniesienia się do treści wniosku. Opóźnienie organu odwoławczego w rozpatrywaniu wniesionego terminowo odwołania nie zwalnia organu odwoławczego z tego obowiązku. Orzeczenia organu odwoławczego nie można bowiem ograniczyć wyłącznie do kontroli prawidłowości decyzji wydanej przez organ I instancji. W związku z powyższym Sąd uznał, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone z naruszaniem przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, gdyż z akt sprawy nie wynika aby strona poniosła jakiekolwiek koszty. ----------------------- Sygn. akt II SA/Rz 1091/25 Sygn. akt II SA/Rz 1091/25 2 3 Sygn. akt II SA/Rz 1091/25 l