II SA/Rz 1097/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka NSA Stanisław Śliwa /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi Ł. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Ł. Ż. kwotę 401 zł /słownie: czterysta jeden złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także Kolegium i SKO) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej w dalszej części "K.p.a." oraz art. 27 ust. 7 pkt 1, pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), określanej dalej także "ustawą" po rozpatrzeniu odwołania Ł. Ż. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2012r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń utrzymało ją w mocy. Wymienioną decyzją z dnia [...] lipca 2012r. Wójt Gminy [...] orzekł o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego Ł. Ż. należności z tytułu wypłaconych w okresie od 1.10.2010r. do 30.09.2011r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej K. M. w łącznej wysokości 3 600 zł z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia spłaty. W uzasadnieniu organ podniósł, że decyzją z dnia [...] listopada 2010r. znak: [...] przyznał K. U. – przedstawicielce ustawowej K. M. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości zasądzonych na jego rzecz (wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia 27.11.2009r.) alimentów na okres świadczeniowy 2010/2011 w związku z bezskutecznością egzekucji prowadzonej w stosunku do Ł. Ż. Następnie organ wskazał na brzmienie art. 27 ust. 1a i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którymi po zakończeniu okresu świadczeniowego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Ł. Ż. odwołał się od tej decyzji, zarzucając naruszenie art. 19 ust. 1 ustawy poprzez przedwczesność decyzji, w sytuacji posiadania przez organ informacji o okolicznościach stanowiących przeszkodę w kontynuowaniu uprawnienia wynikającego z wyroku Sądu Rejonowego w [...] z 27.11.2009r. Zarzucił ponadto brak przeprowadzenia postępowania w sprawie przed wydaniem decyzji, a przez to uniemożliwienie wypowiedzenia się co do dowodów, wniosków i żądań. W ocenie odwołującego się, kwestionowane rozstrzygnięcie narusza także art. 67 § 1 i art. 72 K.p.a. przez niewykorzystanie informacji uzyskanej od jego matki – M. Ż. dotyczącej zawieszenia przez Komornika przy Sądzie Rejonowym w [...] postępowania egzekucyjnego oraz wznowienia postępowania w przedmiocie ustalenia jego obowiązku alimentacyjnego, jak też brak sporządzenia na te okoliczności notatki służbowej, względnie protokołu. Odwołujący się zarzucił również brak zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Podniósł, że do Komornika Sądowego wpłacał "pewne kwoty pieniężne", które zmieniają wysokość kwoty jak i odsetki podane w kwestionowanej decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania, SKO decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zaznaczyło, że przepisy ustawy nie przewidują dla organu właściwego wierzyciela możliwości odstępstwa od wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwoty wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Dlatego też uznało, że objęta odwołaniem decyzja odpowiada prawu. Odnosząc się do zarzutów odwołującego się Kolegium podniosło, że z akt sprawy wynika, iż M. Ż. w dniu 25 czerwca 2012r. stawiła się w Urzędzie i "narzekała" na wierzycielkę K. U., wspominając o tym, że wszczęta została sprawa o zaprzeczenie ojcostwa, bez podania sygnatury akt. Nie przedstawiła też jakiegokolwiek dokumentu na potwierdzenie powyższej okoliczności. SKO zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy, to organ prowadzący postępowanie egzekucyjne obowiązany jest do informowania organu właściwego dłużnika oraz organu właściwego wierzyciela o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności każdorazowo na wniosek tych organów a także każdorazowo w przypadku zaistnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia lub na podejmowane działania wobec dłużników alimentacyjnych w terminie 14 dni od dnia powzięcia informacji o zaistnieniu tych okoliczności. Kolegium zaznaczyło, że na dzień wydawania decyzji nie wpłynęło od prowadzącego postępowanie egzekucyjne Komornika Sądowego Z. F. żadne pismo informujące o zawieszeniu tego ostatniego postępowania. Odwołujący się nie dostarczył natomiast postanowienia sądowego o tymczasowym zabezpieczeniu powództwa przez zawieszenie egzekucji. Brak jest ponadto od organu prowadzącego postępowanie wobec Ł. Ż. tj. Ośrodka Pomocy Społecznej [...] informacji o ewentualnych zmianach w powyższej sprawie. Kolegium uznało za nieuzasadniony zarzut naruszenia art. 19 ust. 1 ustawy, bowiem w jego świetle to osoba uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego albo jej przedstawiciel ustawowy są zobowiązani do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu. SKO wskazało, że Ł. Ż. został poinformowany o fakcie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. M. na okres świadczeniowy 2010/2011. Z informacji uzyskanych od Ośrodka Pomocy Społecznej wynika zaś, że Ł. Ż. nie zgłosił się na wywiad, podczas którego miałby możliwość szczegółowego zapoznania się z prowadzonym postępowaniem. W ocenie Kolegium, brak było także podstaw do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., bowiem informacja dotycząca wpłat do Komornika Sądowego określonych kwot pieniężnych stoi w sprzeczności z zestawieniem zaległości wystawionym na dzień 9 sierpnia 2012r. przez pracownika Urzędu, zajmującego się rozliczeniem kont dłużników. Z zestawienia tego tymczasem wynika, że na konto Urzędu Gminy [...] tak Komornik Sądowy, jak także dłużnik alimentacyjny nie przekazali żadnych kwot tytułem spłaty istniejących zaległości z funduszu alimentacyjnego. Ł. Ż. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o stwierdzenie jej nieważności z uwagi na przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., ewentualnie o jej uchylenie wraz z decyzją poprzedzającą w całości, jak też o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy [...] dotkniętej następującymi naruszeniami: - art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i podjęcie decyzji na podstawie całkowicie dowolnej oceny materiału dowodowego, zwłaszcza bez wysłuchania strony, - art. 72 K.p.a. przez brak sporządzenia adnotacji pracownika o uzyskaniu wiadomości dotyczącej toczącego się postępowania sądowego o zaprzeczenie ojcostwa, - art. 107 § 3 K.p.a. przez niewłaściwe uzasadnienie decyzji, w szczególności nieodniesienie się do całokształtu materiału dowodowego. Składający skargę zaakcentował także naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania przez fakt prowadzenia przez Wójta Gminy [...] już po wydaniu przez niego decyzji, a nawet po wpłynięciu odwołania, postępowania wyjaśniającego. Organ ten wezwał bowiem wierzycielkę K. U., która potwierdziła, iż toczy się postępowanie o wznowienie postępowania sądowego dotyczącego ustalenia obowiązku alimentacyjnego, jak też, że otrzymała od skarżącego środki pieniężne w kwocie 1 000 zł. Skarżący zwrócił też uwagę, iż organ pierwszej instancji próbował sanować braki uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia poprzez przedstawienie swojego stanowiska w sprawie w piśmie z dnia 9 sierpnia 2012r. przekazującym odwołanie. SKO wniosło o oddalenie skargi, odwołując się do argumentacji skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawowany przez sąd administracyjny wymiar sprawiedliwości polega na kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). W ramach tej kontroli sąd bada, czy akt administracyjny zgodny jest z przepisami prawa materialnego oraz, czy postępowanie poprzedzające jego wydanie odpowiada regulacjom prawa procesowego. Uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy bądź zaistnienia przyczyn nieważności decyzji administracyjnej, na co wskazuje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c oraz pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm.), określanej dalej jako "P.p.s.a.". W ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyny w niej podniesionej, a sprowadzającej się do niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przedmiotem kontroli była decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] nakładającą na dłużnika alimentacyjnego Ł. Ż. obowiązek zwrotu należności wypłaconych osobie uprawnionej tj. synowi K. M. w wysokości 3 600 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia spłaty. Rozstrzygnięcie to zapadło na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis ten stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W postępowaniu prowadzonym w oparciu o powołaną regulację organ prowadzi bardzo ograniczone postępowanie wyjaśniające. Zobowiązany jest mianowicie w zasadzie ustalić, czy została wydana ostateczna decyzja o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz czy na jej podstawie wypłacone zostały takie świadczenia. Decyzja o zwrocie wypłaconego świadczenia stanowi zatem konsekwencję decyzji przyznającej to świadczenie. Podlegająca zwrotowi kwota odpowiada zaś sumie kwot wypłaconych osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym wraz z ustawowymi odsetkami (naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty). Kwota ta może jednakże ulec pomniejszeniu o kwoty, które przekazane zostały w okresie świadczeniowym organowi właściwemu wierzyciela przez komornika. Powyższe wynika z brzmienia art. 27 ust. 9 ustawy, wedle którego w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Tym samym, w prowadzonym na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy postępowaniu w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego istotnym jest także ustalenie, czy w związku z prowadzoną przez komornika sądowego egzekucją świadczeń alimentacyjnych zostały uzyskane jakiekolwiek kwoty pieniężne oraz, czy komornik przekazał je organowi właściwemu wierzyciela. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy, w odwołaniu złożonym od decyzji organu I instancji, składający je (dłużnik alimentacyjny), w końcowej jego części podniósł, że do Komornika przy Sądzie Rejonowym [...] – Z. F. "wpłacał pewne kwoty pieniężne", które zmieniają wysokość kwoty jak i odsetki podane w kwestionowanej przez niego decyzji. Odnosząc się do powyższego zarzutu organ odwoławczy wskazał, że podana informacja jest sprzeczna z wystawionym na dzień 9.08.2012 r. zestawieniem zaległości sporządzonym przez pracownika urzędu zajmującego się rozliczeniem kont dłużników. Organ powołał się także na art. 3 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym to organ prowadzący postępowanie egzekucyjne obowiązany jest do informowania organu właściwego dłużnika oraz organu właściwego wierzyciela o stanie egzekucji i przyczynach jej bezskuteczności każdorazowo na wniosek tych organów, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, a także każdorazowo w przypadku zaistnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia lub na podejmowane działania wobec dłużników alimentacyjnych, w terminie 14 dni od dnia powzięcia informacji o zaistnieniu tych okoliczności. Decyzja administracyjna powinna być wynikiem wszechstronnej analizy wszystkich istotnych okoliczności danej sprawy, z uwzględnieniem ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym wyrażonej w art. 7 K.p.a. Zgodnie z nią, na organie administracji spoczywa obowiązek podjęcia z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jej rozwinięcie stanowi art. 77 § 1 K.p.a., według którego organ zobowiązany jest do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Dokonaną ocenę organ winien przedstawić w szczegółowym uzasadnieniu, odnoszącym się zarówno do istotnych w sprawie faktów, jak i do wyjaśnienia zastosowanej w sprawie podstawy prawnej rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 K.p.a.). W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie SKO nie uczyniło zadość powyższym regułom prowadzenia postępowania administracyjnego. Pomimo bowiem podniesienia przez odwołującego się okoliczności w postaci dokonywania na konto komornika sądowego określonych wpłat pieniężnych tytułem alimentów, Kolegium nie dokonało jakichkolwiek czynności w kierunku sprawdzenia tej okoliczności. Tymczasem kwestia ta, jak już wyżej zaznaczono, ma istotne w sprawie znaczenie. Podlegająca bowiem zwrotowi przez dłużnika alimentacyjnego kwota świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego ulega zmniejszeniu o kwoty, które przekazane zostały przez komornika organowi właściwemu wierzyciela za dany okres świadczeniowy. Zaniechanie zatem wyjaśnienia powyższej okoliczności, z naruszeniem obowiązujących w postępowaniu administracyjnym zasad, czyni wydane w sprawie decyzje przedwczesnymi. W ponownym postępowaniu Wójt Gminy [...], w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwróci się do Komornika Sądowego prowadzącego wobec Ł. Ż. egzekucję administracyjną o wskazanie, czy dłużnik ten tytułem obciążających go alimentów wpłacał na konto Komornika jakiekolwiek kwoty pieniężne, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Po otrzymaniu stosownej odpowiedzi uwzględni ją przy ponownym rozstrzyganiu. Jeśli zatem okaże się, że Ł. Ż. zapłacił określone kwoty tytułem alimentów za będący przedmiotem sprawy okres świadczeniowy, wówczas organ ustali wysokość podlegających zwrotowi świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości zmniejszonej o powyższą kwotę. Organ winien także wyjaśnić kwestię jednoczesnego pobierania przez przedstawicielkę ustawową uprawnionego – K. U. świadczeń z funduszu alimentacyjnego i alimentów bezpośrednio od dłużnika, pod kątem ewentualnego postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. Kwestia powyższa podniesiona została w skardze. Z uwagi na doniosłość wymagających w sprawie wyjaśnienia okoliczności, koniecznym stało się wyeliminowanie z obrotu prawnego tak decyzji organu odwoławczego, jak i rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Zgodnie bowiem z wyrażoną w art. 15 K.p.a. zasadą strona ma prawo do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy. Z podanych względów Sąd uchylił decyzję organu I i II instancji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.