II SA/Rz 110/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia października 2017 r. nr [...] przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania oraz odmowy wznowienia postępowania - postanawia – I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych w całości, II. odmówić ustanowienia adwokata. II SA/Rz 110/18 U Z A S A D N I E N I E Skarżąc postanowienie opisane w sentencji A.P. (dalej: "Skarżąca"), wniosła o przyznanie prawa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, argumentując, że jest osobą bezrobotną, samotnie wychowującą dwuletniego syna i nie może podjąć pracy, dopóki syn nie będzie gotowy by pójść do przedszkola. Z powodu braku informacji o sytuacji ojca dziecka, pozbawione ono zostało świadczeń przez około jednego roku. Powyższe spowodowało, że Skarżąca nie jest w stanie pokryć kosztów procesu sądowego. Skarżąca mieszka z synem. Utrzymują się ze świadczenia wychowawczego (500 zł) i świadczenia z funduszu alimentacyjnego (500 zł) oraz zasiłku rodzinnego (95zł). Jako konieczne koszty utrzymania Skarżąca wskazała koszty ponoszone na mieszkanie 300 zł i koszty leczenia 100 zł. Wskazała także oszczędności w wysokości 17.000 zł, które jak wyjaśniła są wydawane na bieżące potrzeby własne i dziecka. Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: W pierwszej kolejności odnosząc się do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit a Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Do takiej właśnie kategorii należy przedmiotowa sprawa; przedmiot sprawy dotyczy bowiem odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków na dziecko. Powyższe oznacza, że Skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy samego prawa. Zwolnienie dokonane na mocy niniejszego przepisu, oznacza całkowite zwolnienie z obowiązku wnoszenia zarówno opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. W związku z tym, że w przedmiotowej sprawie Skarżąca korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, rozpoznanie wniosku w tym przedmiocie stało się zbędne. W takiej sytuacji postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych należało umorzyć na podstawie przepisu art. 249a P.p.s.a., stanowiącym, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W konsekwencji orzekający referendarz działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowił jak w pkt. I sentencji. Skarżąca zawnioskowała również o ustanowienie pełnomocnika – adwokata. Zgodnie z art. 262 P.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy mają odpowiednie zastosowanie dla stron korzystających z ustawowego zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z przepisu art. 245 § 3 P.p.s.a. wynika, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodzinny. Zatem decydujące znaczenie ma sytuacja materialna wnioskodawcy i jego możliwości finansowe. Ocena tych możliwości nie wskazuje zdaniem rozpoznającego wniosek na niewydolność ekonomiczną Skarżącej w stopniu kwalifikującym do ustanowienia prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca oświadczyła, że ponosi koszty związane z mieszkaniem w kwocie 300 zł oraz z leczeniem w wysokości 100 zł. Pozostała kwota z dochodów ze świadczeń pobieranych na dziecko zapewne służy pozostałym potrzebom obojga. Ponadto Skarżąca zadeklarowała oszczędności w wysokości 17.000 zł. Ten stan posiadania sprawia, że w całości jest w stanie pokryć koszty ustanowienia w sprawie pełnomocnika, bez najmniejszego uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na marginesie należy dodać, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski, a sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 P.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak skarżąca widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winna uczynić to z własnych środków pieniężnych, które zgodnie z deklaracją zawartą we wniosku posiada. Instytucja prawa pomocy ma charakter nadzwyczajny i korzystanie z niej zawężone zostało do ścisłego kręgu osób najbardziej potrzebujących pomocy, tj. rzeczywiście ubogich, pozbawionych środków do życia bądź posiadających takie środki, ale w bardzo ograniczonym zakresie. Skarżąca natomiast dysponuje niewysokimi, ale stałymi i pewnymi comiesięcznymi dochodami, ponosi niewysokie koszty stałe utrzymania, posiada oszczędności. Nie spełnia zatem koniecznej przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie; nie tylko nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, a wręcz odwrotnie- wykazała, że posiada możliwości finansowe ustanowienia pełnomocnika z wyboru, jeżeli widzi tego potrzebę. Mając na względzie przytoczone okoliczności, na postawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 249a w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.