II SA/Rz 1103/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Ewa Partyka SO del. Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] września 2013 r. nr [...]. Przedmiotem skargi D. F. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO lub Kolegium) z dnia [...] października 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Burmistrz [...] po rozpatrzeniu wniosku D. F. decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...], odmówił D. F. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad ojcem A. D. W uzasadnieniu wskazał na ustalenia, że A. D. mieszka sam, a obok niego mieszkają jego dwaj synowie, zaś córka D. często przyjeżdża i zapewnia mu opiekę. Burmistrz stwierdził, że nie można jednocześnie stwierdzić, że wnioskodawczyni sprawuje stałą opiekę nad ojcem i przy takiej opiece nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Podniósł, że synowie A. D. mieszkają w bliskim sąsiedztwie z ojcem i nic nie stoi na przeszkodzie aby mogli oni sprawować opiekę na nim i nic ich zwalania z obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. D. F. w odwołaniu od tej decyzji podniosła, że sprawuje opiekę nad swoim ojcem i spełnia wymogi do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Podniosła, że musiała zrezygnować z pracy gdyż nie była w stanie pogodzić jej z opieką nad ojcem. SKO po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października a 2013 r. Kolegium wskazało, że decyzja Burmistrza mimo nieco niejasnego uzasadnienia prawa nie narusza. Podniosło, że organ I instancji pominął kluczowy w sprawie fakt, że strona jest właścicielem gospodarstwa rolnego, a przez to rolnikiem. SKO powołało się na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12 zgodnie z którą prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Przytoczyło stanowisko NSA, że rezygnacja z zatrudniania w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości, musi to być stan trwały, zaś w przypadku rolnika oznaczałoby to konieczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wyjaśniło, że analogicznie jest w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne pokrywa się z przesłanką rezygnacji z zatrudnienia w przypadku zasiłku specjalnego. W ocenie Kolegium uzasadnione jest stanowisko, że strona z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego o pow. przekraczającej 1 ha fizyczny, nie mogła zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Bez znaczenia dla sprawy jest fakt nie podlegania strony ubezpieczeniu w KRUS. Brak zatem podstaw do analizowania pozostałych przesłanek warunkujących uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. D. F. w skardze na tę decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż przeszkodą w zapewnieniu opieki ojcu było zatrudnienie z którego zrezygnowała, a nie fakt posiadania nieruchomości rolnej. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium. W jej ocenie spełnia przesłanki do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Wskazała, że poubierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad ojcem w okresie od sierpnia 2012 r. do czerwca 2013 r., jednakże z uwagi na nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych z dniem 30 czerwca 2013 r. to prawo wygasło. Podniosła, że nie była w stanie pracować i opiekować się ojcem, dlatego z dnem 31 lipca 2013 r. zrezygnowała z zatrudnienia. Wskazała, że grunty role otrzymała od ojca, jednak nie podjęła się prowadzenia gospodarstwa rolnego. Podniosła, że przez sam fakt posiadania gruntu rolnego nie można uznać ją za rolnika i osobę pracującą w gospodarstwie rolnym. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 2700, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., a orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt. Skarga jest uzasadniona. SKO ustaliło, że skarżąca jest rolnikiem w związku z czym z powołaniem się na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 odmówiło jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Podało, że w uzasadnieniu powyższej uchwały NSA stwierdził, iż "wykładnia logiczna i systemowa postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skłania do zajęcia stanowiska, że rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. Musi to być stan trwały, czyli osoba taka musi definitywnie zrezygnować z aktualnego zatrudnienia, jak również nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. W wypadku rolnika oznaczałoby to konieczność rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego." Analogicznie jest w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, albowiem przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w przypadku ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne pokrywa się z przesłanką rezygnacji z zatrudnienia w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przywołać należy dalszą część ww. uchwały NSA, który wskazał, iż zasadniczo ocena normatywna spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub pracy zarobkowej w celu nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna odbywać się na gruncie pojęć ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże ta ustawa nie definiuje pojęcia "rolnik". Taką definicję natomiast zawiera ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). W myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy, ilekroć jest w niej mowa o rolniku, rozumie się przez to pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Zgodnie z tą definicją rolnikiem jest osoba będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego. Natomiast ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym, oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Według art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujący się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Według ustawy o podatku rolnym zatem, aby dany obszar gruntów uznać za gospodarstwo rolne, obszar ten musi być odpowiednio sklasyfikowany, nie może być na nim prowadzona inna działalność niż działalność rolnicza, musi mieć odpowiednią powierzchnię oraz być w posiadaniu m.in. osoby fizycznej W świetle powyższego, w ocenie Kolegium uzasadnione jest stanowisko, iż strona z uwagi na fakt posiadania gospodarstwa rolnego o pow. przekraczającej 1 ha fizyczny, nie mogła zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Bez znaczenia dla sprawy jest fakt niepodlegania strony ubezpieczeniu w KRUS. Brak zatem podstaw do analizy pozostałych przesłanek warunkujących uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Konkluzja SKO, co do posiadania przez D. F. statusu rolnika jest przedwczesna, a zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia powyższej tezy. Z powołanych przez Kolegium przepisów wynika, że rolnikiem jest osoba, która posiada gospodarstwo rolne, co w przypadku skarżącej będącej jego właścicielką jest poza sporem, oraz że prowadzi na nim działalność rolniczą, na co w aktach sprawy brak jakiegokolwiek dowodu. Okolicznością wskazującą na prowadzenie działalności rolniczej jest fakt podlegania ubezpieczeniu społecznemu w KRUS jako rolnik (art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Ubezpieczeniu w KRUS rolnik podlega tylko wtedy, gdy nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Skarżąca, jak wynika z akt, nie jest ubezpieczona w KRUS, nie przemawia więc za nią domniemanie z art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że jest rolnikiem – w tym przypadku, że prowadzi posiadane przez siebie gospodarstwo rolne. Kwestię tą należy wyjaśnić, w szczególności za pomocą wywiadu w KRUS. Sąd zwraca uwagę, że zaświadczenie z KRUS zalegające w aktach administracyjnych o niepodleganiu przez D. F. ubezpieczeniu w KRUS jako rolnik ma datę 23 lipca 2013 r. (karta 6). Organ niespornie ustalił, że w okresie od 1 lipca 2013 r. do 31 lipca 2013 r. D. F. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę, co wiązało się z nabyciem statusu osoby ubezpieczonej w ZUS. Należy także podkreślić, że posiadanie jakiegokolwiek obowiązkowego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego przez osobę sprawującą opiekę wyklucza przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16 a ust. 8 pkt 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Konieczny będzie więc także szczegółowy wywiad w ZUS dla wyjaśnienia tej okoliczności. Sąd w tej sytuacji nie jest władny wypowiedzieć się wiążąco w zakresie oceny prawnej stanu faktycznego w sprawie, skoro nie został on ustalony prawidłowo. Nadto Sąd zwraca uwagę, że SKO ustalając posiadanie przez skarżącą statusu rolnika, co stało się przyczyną decyzji odmownej, nie odniosło się zupełnie do zarzutów odwołania. Skoro kwestia posiadania przez skarżącą statusu rolnika nie jest jednak wyjaśniona, to można skarżonej decyzji postawić zarzut braku odniesienia się do zarzutów odwołania (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a. i art. 140 k.p.a.). Samo Kolegium w uzasadnieniu skarżonej decyzji stwierdziło, że uzasadnienie decyzji organu I instancji jest niepełne. Bezspornie ani organ I ani II instancji nie dokonał wszystkich koniecznych ustaleń i analizy przesłanek warunkujących uzyskanie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez D. F. W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. doprowadziło bowiem do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co przełożyło się na brak uzasadnienia decyzji, nie spełniającej wymogów z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 k.p.a. i art. 140 k.p.a. Charakter tych naruszeń w oczywisty sposób mógł mieć wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. W ponownym postępowaniu organy administracyjne przeprowadzą postępowanie wg wskazań zawartych w treści niniejszego uzasadnienia.