II SA/Rz 1103/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Z. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokat C. R. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 /słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Przedmiotem skargi Z.O. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...], Wójt Gminy [...] przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520,00 zł na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką J.O., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zawiadomieniem z dnia 6 czerwca 2018 r. Wójt poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia opisanej wyżej decyzji własnej z dnia [...] listopada 2017 r. Następnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], Wójt działając m.in. na podstawie art. 5 ust. 2, art. 16a ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 6, ust. 7, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 4e-4g, ust. 5a-5c, art. 24, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. 2016 r. poz. 1518 z późn. zm., dalej też "u.ś.r.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 poz.1257 z późn. zm. – dalej: K.p.a.) uchylił od 1 maja 2018 r. decyzję z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu 8 maja 2018 r. uzyskał informację, że M.O., będący członkiem rodziny osoby wymagającej opieki uzyskał emeryturę w wysokości 1.795,45 zł miesięcznie. Fakt ten potwierdza decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2017 r. znak [...], przyznająca wymienionemu prawo do emerytury od dnia 5 grudnia 2017 r. Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny z 2016 r. z uwzględnieniem dochodu uzyskanego po roku bazowym oraz dochodu utraconego z tytułu renty, którą uprzednio pobierał M.O., organ ustalił, że miesięczna kwota dochodu na jednego członka rodziny wynosi 1.013,50 zł, a więc przekracza kryterium ustawowe, wynoszące 764,00 zł. W dniu 3 lipca 2018 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęło odwołanie od powyższej decyzji. W nagłówku odwołania wskazano Z.O., z jego treści zaś wynikało, że sporządził je M.O. Podpisane jednak ono zostało przez skarżącego na marginesie odwrotnej strony kartki. Zarzucono w nim błędne wyliczenie dochodu rodziny. Odwołujący się podniósł, że nie osiąga dochodów z gruntów rolnych, ponieważ ich nie uprawia. W odwołaniu wskazano również, że opieki wymaga nie tylko J.O., ale również M.O., a świadczenie jest niezbędne m.in. na zakup leków. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], SKO w [...], działając na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 16a, art. 32 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 z poźn. zm.) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że w związku ze zmianą sytuacji dochodowej M.O. z uwagi na uzyskaną od dnia 5 grudnia 2017 r. emeryturę konieczne stało się zaktualizowanie dochodu rodziny osoby wymagającej opieki. Organ podał, że Z.O. (osoba sprawująca opiekę) w roku 2016 nie uzyskał żadnego dochodu. Wyjaśnił, że skarżący posiada co prawda grunty rolne o powierzchni 0,8515 ha przeliczeniowego, jednak nie stanowią one gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż ich obszar jest mniejszy niż 1 ha przeliczeniowy, a zatem nie osiągnął on w 2016 r. żadnego dochodu z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Dalej organ wyjaśnił, że na dochód rodziny osoby wymagającej opieki składa się dochód J.O. oraz dochód jej męża M.O. Następnie przedstawił sposób wyliczenia tego dochodu. Jak wskazał organ w roku 2016 r. J.O. osiągnęła przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych w wysokości 11.743,08 zł. Należny podatek dochodowy od osób fizycznych wyniósł natomiast 553,98 zł, zaś kwota odprowadzonych składek na ubezpieczenie zdrowotne wyniosła 1056,00 zł. Zatem dochód J.O. za 2016 r. w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynosił 10.133,10 zł. Natomiast jej dochód, jako członka rodziny, to kwota 844,43 zł miesięcznie. M.O. posiada zaś gospodarstwo rolne o powierzchni 1,014 ha przeliczeniowego, z którego w 2016 r. osiągnął przeciętny miesięczny dochód z ha przeliczeniowego w wysokości 217,76 zł. Ponadto w roku 2016 r. osiągnął dochód z renty, jednak jest to dochód utracony, gdyż w dniu 5 grudnia 2017 r. prawo do renty ustało. Natomiast w związku z przyznaniem mu w dniu 5 grudnia 2017 r. prawa do emerytury należało uwzględnić dochód z emerytury za miesiąc styczeń 2018 r. (tj. miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu), który wyniósł 1.795,45 zł. Organ wyliczył, że łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny wymagającej opieki wynosi zatem 2.857,64 i obejmuje dochód za rok 2016 w wysokości 1.062,19 zł oraz dochód uzyskany w wysokości 1.795,45 zł. Natomiast w przeliczeniu na osobę dochód ten wynosi 952,55 zł i tym samym przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 764 zł o 188,55 zł. SKO uznało, że omyłki w obliczeniach organu I instancji nie miały jednak wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ wyjaśnił, że dochód z gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wiąże się z samym faktem posiadania gospodarstwa rolnego i ustalany jest ryczałtowo, w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, który to dochód w 2016 r. wynosił 2577 zł z 1 ha przeliczeniowego. Nadmienił również, że organ I instancji co prawda błędnie zakwalifikował posiadane przez skarżącego grunty rolne, o powierzchni 0,8515 ha przeliczeniowego, jako gospodarstwo rolne, jednak uchybienie to nie miało żadnego wpływu na poprawność wydanego rozstrzygnięcia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący zarzucił opisanej wyżej decyzji Kolegium naruszenie prawa materialnego, a to art. 145 § 1 pkt. 5 K.p.a., dające podstawy do wznowienia postępowania oraz wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i wznowienie postępowania w sprawie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zdaniem skarżącego organ błędnie wskazał, że jego ojciec posiada gospodarstwo rolne, gdy tymczasem z wypisu z rejestru gruntów wynika, że posiada on jedynie 0,65 ha. Ponadto podniósł, że ojciec nie uzyskuje z niego żadnych dochodów. Wyjaśnił, że ani on ani jego ojciec nie uprawiają pola. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli była decyzja, którą uchylono od dnia 1 maja 2018 r. decyzję Wójta z dnia [...] listopada 2017 r. przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Jednym z ustanowionych przez ustawodawcę w art. 16a ust. 2 u.ś.r. warunków, od którego zależy czy specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje jest, aby łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. W zdaniu drugim tego przepisu nakazano odpowiednio stosować art. 5 ust. 4 – 9 u.ś.r. W odniesieniu do okresu orzekania przez organy w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego wymagane było, aby w/w dochód w przeliczeniu na osobę nie przekraczał kwoty 764 zł. W stanie faktycznym sprawy za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w art. 16a ust. 2 u.ś.r., zgodnie z ust. 4 pkt 2 lit. a i b tej ustawy, uważa się dochód osoby wymagającej opieki i małżonka osoby wymagającej opieki. Poza sporem pozostaje, że w chwili, kiedy Wójt przyznał skarżącemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego dochód skarżącego oraz wymagającej opieki matki i jej małżonka nie przekraczał w przeliczeniu na osobę kwoty 764 zł. Jak wynika z akt sprawy wynosił on 720,87 zł na osobę. W maju 2018 r. Wójt uzyskał informację, że mężowi osoby wymagającej opieki – M.O. została przyznana emerytura. Jej wysokość wpłynęła na wysokość łącznego dochodu, o którym mowa w przytoczonym art. 16a ust. 2 u.ś.r. Według art. 3 pkt 2 u.ś.r. dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny. Natomiast przeciętny dochód członka rodziny to zgodnie z art. 3 pkt 2a u.ś.r. przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W świetle art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. dochodem w rozumieniu tej ustawy jest m.in. przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenia zdrowotne, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Bezsprzecznie emerytura jest dochodem, o którym wyżej mowa. Za dochód ustawa w art. 3 pkt 1 lit. c uważa również dochód z gospodarstwa rolnego. W przepisie art. 3 ust. 6 u.ś.r. ustawodawca wskazał, że na użytek ustawy gospodarstwo rolne oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. W ustawie, do której odsyła ten ostatni przepis, tj. ustawie z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1892 z późn. zm.) w art. 2 ust. 1 wskazano, że za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w ust. 1 (grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza) o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że w 2016 r. powierzchnia nieruchomości rolnej, której skarżący jest właścicielem wynosiła 0,8515 ha przeliczeniowego (zob. oświadczenie wnioskodawcy z 30 października 2017 r., k. 3 załącznika do wniosku), zaś męża osoby wymagającej opieki – 1,014 ha przeliczeniowego (zob. oświadczenie skarżącego z dnia 30 października 2017 r., k. 2 akt I instancji załączone do wniosku). Stosownie do art. 5 ust. 8 u.ś.r. w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Z takiego obwieszczenia z dnia 22 września 2017 r. Prezesa GUS wynika, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2016 r. 2577 zł, co daje 217,76 zł miesięcznie w przypadku 1,014 ha przeliczeniowego. Jak wynika z zarzutów skarżącego nieruchomości rolne należące do niego i ojca nie są uprawiane. Jednakże w świetle treści przytoczonego art. 5 ust. 8 u.ś.r. nie ma to żadnego znaczenia. Ustawodawca nakazuje bowiem w takiej sytuacji obligatoryjnie przyjmować organom określoną wysokość dochodu bez względu na to, czy w rzeczywistości taki dochód jest uzyskiwany w ogóle, jest on wyższy lub niższy od wartości wynikających z ogłoszenia, do którego odsyła ustawodawca. Zarzuty z tym związane są więc bezzasadne. Nieruchomość skarżącego nie została ujęta przy obliczeniu wysokości dochodów, gdyż według treści oświadczenia nie odpowiada ona pojęciu gospodarstwa rolnego przyjętemu na użytek ustawy. Jeśli chodzi o dochód ojca skarżącego (męża jego wymagającej opieki matki) to wysokość jego emerytury po odjęciu pozycji wymienionych w art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r., która powinna być uwzględniona jako dochód została przez SKO prawidłowo obliczona w oparciu o informacje i dokumenty pochodzące z ZUS. M.O. prawo do emerytury uzyskał od dnia 5 grudnia 2017 r. Jest to tzw. dochód uzyskany w myśl art. 5 ust. 4b u.ś.r., którego wysokość stosownie do tego przepisu należało uwzględnić w wysokości za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. styczeń bo emerytura uzyskiwana była w okresie, na który przyznane było świadczenie. Organy przy weryfikacji wysokości dochodu nie uwzględniły zaś poprzednio uzyskiwanego dochodu, w miejsce którego uzyskano emeryturę traktując go – zgodnie z art. 5 ust. 4 u.ś.r. jako dochód utracony. Stosowne do art. 5 ust. 9 u.ś.r. organy były zobligowane do zsumowania dochodów rodziny z gospodarstwa rolnego oraz dochodów pozarolniczych. W zaskarżonej decyzji zostało szczegółowo przedstawione (k. 5 – 6) jakie dochody uwzględniono do obliczeń. Brak jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania ustalenia, że suma dochodów skarżącego (który tych dochodów w 2016 r. nie uzyskał) oraz matki (osoby wymagającej opieki) i jej męża, z uwzględnieniem dochodu z gospodarstwa rolnego (powierzchnia gruntów rolnych należąca do ojca skarżącego przekracza 1 ha przeliczeniowy) w wysokości wskazanej przez ustawodawcę, dała kwotę 952,55 zł na osobę a więc o 188,55 zł więcej niż kryterium dochodowe pozwalające na otrzymywanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zasadnie SKO wskazało, że jest to przekroczenie wyższe niż kwota najniższego zasiłku rodzinnego, który w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. wynosił 95 zł (zob. art. 32 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin – Dz.U. z 2017 r., poz. 1428). Skoro warunkiem koniecznym dla otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego na osobę biorąc pod uwagę rodzinę skarżącego i osoby wymagającej opieki, to nie może z tej formy wsparcia korzystać osoba, w sytuacji gdy to kryterium zostało przekroczone. Bez znaczenia dla oceny zgodności z prawem skarżonych decyzji jest okoliczność, że skarżący opiekuje się także ojcem. Z art. 25 ust. 1 u.ś.r. wynika obowiązek niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Dla tej oceny nie ma także żadnego znaczenia na co są przeznaczane te środki. W takiej sytuacji skarżący powinien rozważyć możliwość ubiegania się o inne świadczenie, które nie byłoby uzależnione od kryterium dochodowego. Wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały dokładnie wyjaśnione zaś organom nie można postawić zarzutu naruszenia prawa. Organy w świetle art. 32 u.ś.r. były zobligowane do uchylenia decyzji, skoro zmieniła się sytuacja dochodowa mająca wpływ na prawo do świadczenia. Nawiązując do wniosków skargi przedstawionych także na rozprawie Sąd zauważa, że nie jest władny do wznowienia postępowania administracyjnego. Sąd nie stwierdził także w toku kontroli żadnych przesłanek wznowieniowych, które dawałyby podstawy do uchylenia skarżonej decyzji. W szczególności brak podstaw do stwierdzenia, że zaistniała podstawa określona w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Nie przedstawiono Sądowi nowych okoliczności lub dowodów, istniejących w chwili wydania decyzji nieznanych organom, które wydawały decyzję. Ani Sąd, ani organy nie negują faktu, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego może przysługiwać tylko w wypadku spełnienia wszystkich przesłanek przewidzianych przez przepisy prawa. Jak wcześniej wskazano jedną z nich jest nieprzekroczenie tzw. kryterium dochodowego. To, że skarżący opiekuje się matką i ojcem zasługuje na szacunek lecz nie jest wystarczające dla pominięcia ustawowych okoliczności, które mają co do zasady wpływ na prawo do w/w świadczenia. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sąd przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3 i § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 18).