II SA/Rz 1108/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi jego oraz B. i J. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. A. M. wezwany za pośrednictwem pełnomocnika J. M. do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wskazał, że osiąga wprawdzie stosunkowo duże przychody, jednakże sporą ich część pochłaniają koszty ich uzyskania związane z dojazdem do pracy. Spłaca ponadto kredyt hipoteczny oraz pożyczkę mieszkaniową wysokości odpowiednio 1200 i 1250 zł. miesięcznie, czekają go także wydatki remontowe w mieszkaniu. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, jego dochody z umowy o pracę i zlecenia wynoszą ok. 7 tys. zł. brutto/m-c, gospodarstwo domowe prowadzi sam. Na posiadany przez niego majątek składa się mieszkanie o pow. 60 m², 2/40 części nieruchomości (domu) o pow. 110 m², papiery wartościowe w postaci akcji na kwotę 10 tys. zł. oraz samochód Skoda Fabia. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. Znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, stosownie do którego to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Ocena wniosku A. M. nie potwierdziła spełnienia przez niego przytoczonej powyżej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie wykazał on żadnego związku między wymogiem poniesienia związanych ze sprawą kosztów sądowych, a uszczerbkiem dla swojego koniecznego utrzymania, tj. jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w związku z potrzebą ich poniesienia; rozumie się przez nie wyłącznie służące zabezpieczeniu podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność, leczenie czy utrzymanie domu /mieszkania, a nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, które wymagają ograniczenia lub wręcz zaniechania. Wnioskodawca ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stałe i jak sam podkreślił stosunkowo duże przychody z pracy zarobkowej, które może przeznaczyć wyłącznie na własne potrzeby (nie ma innych osób na swoim utrzymaniu). Mimo wydatków ponoszonych na spłatę zobowiązań finansowych (kredytu i pożyczki) czy planowanych w związku z remontem mieszkania, ze złożonego wniosku w żaden sposób nie wynika, że cierpi on jakikolwiek niedostatek lub dotykają go jakieś trudności finansowe. Zgodnie z powszechnie prezentowanym w orzecznictwie sądowym poglądem, spłata przez stronę kredytów nie może mieć pierwszeństwa względem obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a ich zaciągnięcie jest poniekąd odzwierciedleniem w miarę dobrej kondycji finansowej, świadcząc o zdolności kredytowej i zdolności do ich spłaty (to samo dotyczy wydatków remontowych). W tej sytuacji wywiązanie się przez niego z ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (ustanawia go art. 199 P.p.s.a) należy uznać za jak najbardziej możliwe i niewiążące się dla niego nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale i z jakimkolwiek uszczerbkiem. Do ponoszenia tych kosztów zobowiązane są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak stanowi m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium A. M. niewątpliwie spełnia. Prawo pomocy jako tzw. prawo ubogich nie może być nadużywane i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej. Stosownie do postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r. sygn. akt I SA/Po 1433/07, nie można stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Chociaż wymagany na obecnym etapie postępowania wpis od skargi w kwocie 500 zł. nie jest kwotą symboliczną, to jego odniesienie do sytuacji materialno - finansowej wnioskodawcy prowadzi do jednoznacznego stwierdzenia o możliwości jego jednorazowego opłacenia bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania; dotyczy to także pozostałych kosztów sądowych, wśród których do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – 250 zł. Dokonanej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy nie zmienia brak informacji nt. rodzaju i wysokości ponoszonych przez niego wydatków związanych z zaspokajaniem koniecznych potrzeb życiowych, gdyż przy podanej wysokości dochodów, uwzględniając tzw. realia życiowe, dane w tym zakresie uznano za zbędne do rozpoznania złożonego wniosku (zwrócenia uwagi wymaga, że dochody stanowią różnicę między przychodami a kosztami ich uzyskania, stąd na wysokość wykazywanych przez skarżącego dochodów nie rzutuje powoływanie się przez niego w uzasadnieniu wniosku na koszty uzyskania przychodów związane z jego dojazdami do pracy). Dodatkowo należy zauważyć, że niezależnie od uzyskiwanych dochodów, pokrycie kosztów sądowych zapewniają skarżącemu posiadane akcje (z treści wniosku nie wynikają żadne ograniczenia co do możliwości ich zbycia przez niego). Wobec powyższego odmowa zwolnienia A. M. od kosztów sądowych - tak w całości jak i w części - nie będzie miała wpływu na pozbawienie lub ograniczenie jego prawa do sądu. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącego, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.