II SA/Rz 111/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. i A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 30 marca 2023 r. nr SKO.4110/140/2022 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 19 października 2022 r. nr PI-DPS.5026.72.2.2022.22. Przedmiotem skargi M.G. i A.G. (dalej jako: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Kolegium" lub "organ odwoławczy") z dnia 30 marca 2023 r. nr SKO.4110/140/2022, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia 19 października 2022 r. nr PI-DPS.5026.72.2.2022.22 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...], Prezydent, w pkt 1-5, postanowił odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt małoletniego W.N. w Domu Pomocy Społecznej w [...] wobec osób zobowiązanych: I.G., E.N., Ł.N., M.G. oraz A.G., począwszy od dnia 2 stycznia 2021 r. Następnie decyzją z dnia 19 października 2022 r., działając na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2022 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 60, art. 61 ust. 1 i 2 pkt 2 lit. b, art. 62 ust. 2, art. 109, art. 106 ust. 4 i 5, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.; dalej: "u.p.s."), organ I instancji zmienił pkt 4 i pkt 5 ww. decyzji, w ten sposób że: - w pkt 4 ustalił wobec M.G. przedmiotową opłatę: od 1 lutego 2022 r. w wysokości 560,14 zł miesięcznie, zaś od 1 kwietnia 2022 r. w wysokości 707,00 zł miesięcznie, - w pkt 5 ustalił wobec A.G. przedmiotową opłatę: od 1 lutego 2022 r. w wysokości 560,14 zł miesięcznie, zaś od 1 kwietnia 2022 r. w wysokości 707,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Prezydent wyjaśnił, że postępowanie w sprawie zmiany decyzji dotyczącej przedmiotowej odpłatności zostało wszczęte w związku z ustaleniem, że od 1 stycznia 2022 r. zmianie uległa sytuacja dochodowa M.G. i A.G. Organ podał, że od 1 stycznia 2022 r. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 2.328,00 zł (tj. 300% kryterium w wysokości 776,00 zł), natomiast dla osoby gospodarującej w rodzinie wynosi 1.800,00 zł (tj. 300% kryterium w wysokości 600,00 zł) oraz wskazał, że od 1 marca 2021 r., obowiązywał koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej wynoszący 3.789,48 zł miesięcznie, natomiast od 1 marca 2022 r., zgodnie z zarządzeniem Nr [....] Prezydenta Miasta [...] z dnia 18 lutego 2022 r., obowiązuje koszt utrzymania wynoszący 4.482,46 zł miesięcznie. W przeprowadzonym w toku postępowania wywiadzie alimentacyjnym ustalono, że Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a ich źródłem utrzymania są świadczenia emerytalne. Od 1 stycznia 2022 r. świadczenie emerytalne w kwocie netto M.G., wynosiło 1.329,81 zł, natomiast świadczenie emerytalne w kwocie netto A.G., wynosiło 3.290.46 zł. Ponadto zgodnie ze złożonymi oświadczeniami, synowie A.G. i S.G. (wspólnie mieszkający, oddzielnie gospodarujący) dokładają się do opłat mieszkaniowych w kwocie 50,00 zł miesięcznie każdy, zatem do miesięcznego dochodu Skarżących należy doliczyć 100,00 zł. Łączny dochód Skarżących wynosił więc od 1 stycznia 2022 r. - 4.720,27 zł miesięcznie, zaś dochód na osobę - 2.360,14 zł. Natomiast od 1 marca 2022 r. świadczenie emerytalne M.G. wynosi 1.422,89 zł (zgodnie z zaświadczeniem z ZUS z dnia 11 kwietnia 2022 r. znak: [...]), natomiast świadczenie emerytalne A.G. wynosi 3.491,10 zł (zgodnie z zaświadczeniem z ZUS z dnia 11 kwietnia 2022 r. znak: [...]). Przy uwzględnieniu kwoty, którą dokładają synowie, łączny dochód M.G. i A.G. od 1 marca 2022 r. wynosi zatem 5.013,99 zł miesięcznie, zaś dochód na osobę - 2.457,00 zł. Na podstawie tych ustaleń organ I instancji uznał za zasadne ustalenie wobec Skarżących przedmiotowej odpłatności. W odwołaniu od tej decyzji Skarżący zarzucili organowi, że błędnie i w sposób wybiórczy ocenił materiał dowodowy oraz nie uwzględnił faktycznej sytuacji materialnej i dochodowej rodziny, jak również ich trudnej sytuacji zdrowotnej. Wyjaśnili, że kwota 100 zł przekazywana przez synów nie stanowi ich dochodu, lecz częściowe pokrycie zwiększonych kosztów utrzymania. Ponadto od 21 września 2022 r. ponoszą stałe koszty utrzymania schorowanej córki E.B. w kwocie 500 zł miesięcznie. Wskazali również, że posiadają zadłużenie w wysokości łącznej przekraczającej 10.000,00 zł, co skutkuje comiesięcznym naliczaniem odsetek, które wynoszą około 300 zł miesięcznie, a także spłacają comiesięczne raty za zakupiony niezbędny sprzęt rehabilitacyjny w kwocie 230 zł. Zdaniem Skarżących, faktyczny miesięczny dochód powinien zatem być pomniejszony co najmniej o kwotę 1130 zł oraz o koszty ponoszone na utrzymanie, w tym m.in. jedzenie, rachunki i lekarstwa. W wyniku rozpoznania odwołania, Kolegium opisaną na wstępie decyzją z dnia 30 marca 2022 r., działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając ustalenia organu I instancji. Odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, SKO wskazało, że na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszelkie dochody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach (art. 8 ust 3 i 4). Organ wyjaśnił, że bez znaczenia dla zasad wyliczenia dochodu jest również sposób wydatkowania uzyskanych środków. Kolegium podkreśliło, że prowadząc postępowanie w sprawie odpłatności i ustalając sytuację dochodową mieszkańca, organ musi mieć na uwadze, że nie można dopuszczać aby obowiązki opłaty przerzucane były w całości na jednostki samorządu terytorialnego, powodując obciążenie sektora finansów publicznych w sytuacji, w której dochód mieszkańca wskazuje na możliwość uiszczania przez niego opłaty zgodnej z zapisami art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. Skarżący nie zgodzili się z powyższą decyzją, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w której zarzucili organowi naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez nieprawidłową interpretację faktycznego dochodu Skarżących, w tym nie wzięcie pod uwagę ich faktycznej sytuacji finansowej i zdrowotnej, pogorszenia się ich stanu zdrowia oraz kolejnego zobowiązania nałożonego postanowieniem Sądu Rejonowego w [....] z dnia [...] lutego 2023 r., sygn. akt [...], w postaci opieki nad drugim wnukiem, małoletnim B.N., - art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., poprzez błędne ustalenie obowiązku ponoszenia opłat za pobyt W.N. w domu pomocy społecznej, pomimo że faktyczna sytuacja materialna i zdrowotna Skarżących nie pozwala na realizację tego obowiązku, - art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s., poprzez błędne ustalenie obowiązku ponoszenia opłat za pobyt W.N. w domu pomocy społecznej i błędne ustalenie wysokości dochodu na osobę, który w rzeczywistości jest znacznie niższy, ponieważ winien być dzielony nie na dwie, lecz na trzy osoby, tj. również na wnuka B.N., który zgodnie z ww. postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] pozostaje pod pieczą Skarżących i wraz z nimi zamieszkuje, - art. 64 ust. 2 u.p.s., poprzez brak zwolnienia Skarżących z obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty, pomimo że ich faktyczna sytuacja materialna i zdrowotna nie pozwala na realizację tego obowiązku. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wstrzymanie ich wykonania. Ponadto wnieśli o zasądzenie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ww. postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2023 r. oraz z załączników do skargi, na okoliczności wskazane w jej treści. W uzasadnieniu skargi, Skarżący rozwinęli powyższe zarzuty, a także ponowili argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W szczególności zaznaczyli, że przy wyliczaniu dochodu na osobę w rodzinie, organy nie uwzględniły zamieszkującego z nimi wnuka, nad którym sądownie została im powierzona piecza. Dodali, że pomagają również drugiej córce I. Zwrócili także uwagę na swoją trudną sytuację zdrowotną i związane z tym koszty leczenia. W ocenie Skarżących wydana decyzja jest dla nich krzywdząca i niesprawiedliwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn dotyczących naruszenia przepisów postępowania – tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt sprawy, pierwotnie na mocy decyzji z [...] stycznia 2021r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odstąpił od ustalenia wobec M. i A.G. opłaty za pobyt małoletniego wnuka W.N. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Wówczas Organ I instancji ustalił, że dochód Skarżących nie przekracza 300 % kryterium dochodowego dla osoby gospodarującej w rodzinie. Decyzje, wydane przez Organy I oraz II instancji, które są przedmiotem kontroli Sądu zostały wydane w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., który umożliwia organom pomocy społecznej zmianę decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. W niniejszej sprawie podstawą do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. wobec Skarżących była zmiana ich sytuacji dochodowej w wyniku podwyższenia wysokości pobieranych świadczeń emerytalnych. Po zaktualizowaniu sytuacji dochodowej Skarżących organy stwierdziły, że w skład gospodarstwa domowego Skarżących wchodzą dwie osoby (M. i A.G.). Organ I instancji ustalił łączny dochód w rodzinie od 1 stycznia 2022r. oraz od 1 marca 2022r. Ustalony dochód podzielono przez liczbę osób wchodzących w skład gospodarstwa domowego Skarżących (2) w wyniku czego stwierdzono, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego. W związku z powyższym Organ I instancji, stosując art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. ustalił wobec każdego ze Skarżących opłatę za pobyt małoletniego wnuka w DPS w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustaloną kwotą dochodu na osobę w rodzinie a kwotą 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie odpowiednio od 1 lutego 2022r. oraz od 1 kwietnia 2022r. Kontrolując zaskarżoną decyzją pod względem jej zgodności z prawem należy zauważyć, że przed dniem jej wydania, tj. przed 30 marca 2023r. doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego, która ma bezpośredni wpływ na sposób ustalenia opłaty za pobyt wnuka w DPS. Jak wynika bowiem z dołączonego do skargi orzeczenia, Sąd Rejonowy w [....] Wydział Rodzinny i Nieletnich, postanowieniem z [...] lutego 2023 roku, sygn. [...] tymczasowo powierzył pieczę nad małoletnim B.N. dziadkom macierzystym – tj. M.G. i A.G. Okoliczność sprawowania opieki nad wnukiem jest aktualna również na dzień wyrokowania, bowiem postanowieniem z [...] października 2023r. [...], Sąd Rejonowy w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich umieścił małoletniego B.N. w spokrewnionej rodzinie zastępczej dziadków macierzystych M.G. i A.G. Powyższe oznacza, że w skład gospodarstwa domowego Skarżących na dzień wydania zaskarżonej decyzji nie wchodziły dwie lecz trzy osoby, co wpływa bezpośrednio na prawidłowość ustalonej odpłatności za pobyt w DPS. Należy bowiem w pierwszej kolejności ustalić, czy kwota dochodu na osobę w rodzinie przekroczy 300% kryterium dochodowego, co warunkuje dopuszczalność obciążenia Skarżących obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt małoletniego wnuka w DPS od 1 lutego 2023r. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Należy również pamiętać, że na mocy zaskarżonej decyzji ustalono obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS od 1 lutego 2022r. oraz od 1 kwietnia 2022r., co obejmowało również okres, w którym B.N. został przekazany pod pieczę Skarżących. Mając na względzie powyższe, z uwagi na fakt, że zaskarżona decyzja nie uwzględniała istotnej zmiany stanu faktycznego wpływającej na ilość osób w gospodarstwie domowym Skarżących i tym samym naruszała w sposób istotny art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., podlegała wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Sąd stwierdził, że niezbędne do końcowego załatwienia sprawy było również uchylenie decyzji Organu I instancji, gdyż konieczne jest powtórzenie postępowania wyjaśniającego w istotnej części w związku z koniecznością ustalenia dopuszczalności obciążenia Skarżących odpłatnością za pobyt W.N. w DPS w okresie, w którym jego brat B.N. pozostawał pod pieczą Skarżących. W toku ponownego rozpoznania sprawy Organy winny mieć również na względzie, że zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 – tj. biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy z uwagi na okoliczności podnoszone w odwołaniu oraz skardze Organy w ramach uwzględnienia możliwości Skarżących do ponoszenia opłaty winny uwzględnić pomoc świadczoną przez Skarżących na rzecz córki I.G. Z tych przyczyn Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji z 19 października 2022r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Skarżący podlegali ustawowemu zwolnieniu od kosztów na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.