II SA/Rz 1111/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku F.N. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. II SA/Rz 1111/17 U Z A S A D N I E N I E Skarżący F.N. wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł w niniejszej sprawie wniósł na formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Uzasadniając wniosek podał, że pobiera emeryturę w wysokości 1386 zł, w ostatnim okresie poniósł znaczne wydatki związane z płatnymi badaniami lekarskimi, na które został skierowany. Miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania: czynsz, gaz, prąd wynoszą ok. 370 zł. Wniosek o ustanowienie radcy prawnego uzasadnił brakiem przygotowania prawniczego. Skarżący poza mieszkaniem lokatorskim nie oświadczył jakiegokolwiek innego majątku ruchomego, nieruchomego, oszczędności. Jako stałe zobowiązania wskazał wymienione już wydatki na utrzymanie mieszkania w kwocie 370 zł oraz koszty leczenia w kwocie 100 zł. Z oświadczenia wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdzono: Instytucja prawa pomocy, uregulowana w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.),dalej zwana w skrócie P.p.s.a., obejmuje zwolnienie strony postępowania sądowoadministracyjnego od kosztów sądowych oraz możliwość ustanowienia zawodowego pełnomocnika: adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego, rzecznika patentowego i uzależniona jest od spełnienia przez wnioskującego zawartych w przepisach przesłanek do jej przyznania; w przypadku wnioskowania o prawo pomocy w zakresie całkowitym – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie –strona winna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania i nie ma żadnych obiektywnych możliwości na zdobycie środków z przeznaczeniem na prowadzenie postępowania sądowego. Powołane we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty (takie winny być przedłożone skoro strona skarżąca stara się wykazać brak możliwości finansowych) powinny uzasadniać ową wyjątkową sytuację, w której poniesienie jakichkolwiek kosztów zachwieje sytuacją materialną i bytową strony w takim stopniu, że nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W takim przypadku ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej taki wniosek. Analiza wniosku PPF prowadzi do konkluzji, że skarżący nie spełnia przesłanek do zastosowania prawa pomocy zarówno w pełnym zakresie, tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika, jak i częściowym, i to w jakiejkolwiek postaci: zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zawodowego pełnomocnika w sprawie. Ubiegając się o przyznanie prawa pomocy strona skarżąca powinna przedstawić argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów, powinna być stroną aktywną w zakresie wskazywania dowodów na okoliczność, że faktycznie pozostaje w sytuacji na jaką się powołuje. Skarżący nie powołuje się na szczególne wydatki, po poniesieniu których pozostawałaby w niedostatku. Wnosząc sprawę na drogę postępowania sądowego strona musi przewidywać konieczność pokrycia określonych kosztów z tym związanych, zaś poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania nawet przy pewnym uszczerbku utrzymania koniecznego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Dla tego rodzaju wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć ich pokrycie, przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, nie będących niezbędnymi dla utrzymania. W niniejszej sprawie z rachunku matematycznego dotyczącego wysokości pobieranego świadczenia emerytalnego i oświadczonych kosztów utrzymania wynika, że skarżący jest w stanie uiścić należne w sprawie koszty sądowe, a także- jeżeli uznaje za konieczne – ustanowić pełnomocnika z wyboru. Poza obiektywnie przyjmując niewysokimi kosztami utrzymania skarżący nie powołał się na żadną nadzwyczajną okoliczność, która pozwalałaby dać pierwszeństwo przed wymaganymi w tej sprawie kosztami sądowymi. Brak przygotowania prawniczego nie jest przesłanką do ustanowienia pełnomocnika z urzędu; jest nią bowiem sytuacja materialna, która nie pozwala na poniesienie tego rodzaju wydatków, a która w sprawie nie zachodzi. Dodać w tym miejscu należy, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji nie obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski, a sąd ten nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich ewentualnych naruszeń prawa dokonanych przez organ administracji, którego akt lub czynność zostały zaskarżone (art. 134 § 1, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a., który w sprawie nie ma zastosowania). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego lub czynności nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Także art. 6 P.p.s.a. zapewnia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) gwarancje procesowe; w razie uzasadnionej potrzeby udziela niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, a stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udziela wskazówek co do terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego (art. 140 § 1 P.p.s.a.). Zatem strona działająca bez fachowego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego) nie zostanie pozbawiona obrony swoich praw. Skoro jednak skarżący widzi konieczność działania w niniejszej sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, winien – zdaniem rozpoznającego wniosek – uczynić to z własnych bądź pozyskanych przez siebie środków pieniężnych. Instytucja prawa pomocy ma charakter nadzwyczajny i korzystanie z niej zawężone zostało do ścisłego kręgu osób najbardziej potrzebujących pomocy, tj. rzeczywiście ubogich, pozbawionych środków do życia bądź posiadających takie środki, ale w bardzo ograniczonym zakresie. Skarżący natomiast dysponuje niewysokimi, ale stałymi i pewnymi comiesięcznymi dochodami (emerytura), ponosi niewysokie koszty stałe utrzymania. W takiej sytuacji nie sposób uznać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Mając na względzie przytoczone okoliczności, na postawie art. 246 § 1 pkt 1, art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.