II SA/Rz 1112/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi B. F. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 24 czerwca 2024 r. nr SKO.4115.405.2024 w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu rzecz skarżącej B. F. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżoną decyzją z 24 czerwca 2024r. nr SKO.4115.405.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu (dalej: SKO, Kolegium bądź organ odwoławczy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. – dalej: K.p.a.) i art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 - dalej u.ś.w.) po rozpatrzeniu odwołania B. F. (dalej: Skarżąca), od decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt lub organ I instancji) z dnia 27 lutego 2024 r. nr [...], w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt postępowania w sprawie wynika, że Skarżąca wnioskiem z 6 września 2023 r. zwróciła się do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. P., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia 27 lutego 2024 r. Wójt odmówił Skarżącej przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia, stwierdzając, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. - dalej: u.ś.r.) tj. niepełnosprawność M. P. nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odwołaniu Skarżąca wyjaśniła, że wymagająca opieki matka ma orzeczenie lekarza KRUS, który stwierdził jej niezdolność do samodzielnej egzystencji, co zgodnie z art. 3 pkt. 21 lit. c u.ś.r. jest jednoznaczne z posiadaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga ona opieki ponieważ, nie jest w stanie wykonać samodzielnie czynności życia codziennego, a Skarżąca jest jedyną osobą, która może zapewnić mamie całodobową opiekę. Opieka polega na pomocy w podstawowych czynnościach higienicznych, podawaniu i pilnowaniu godzin przyjmowania leków, sprzątaniu gospodarstwa domowego i dbaniu o ciepło w domu, przygotowywaniu posiłków, zapewnianiu transportu do lekarzy, robieniu zakupów, rozliczaniu rachunków. Tym samym Skarżąca nie jest w stanie pogodzić pracy w gospodarstwie rolnym z opieką nad mamą. Skarżąca poinformowała, że posiada dwie działki o łącznej wielkości 0,8307 ha fizyczne (tj. 1,0293 przeliczeniowe). Na tych działkach stoją dwa domy, dwa budynki gospodarcze, sad i działka z grządkami. Działka nie służy do celów zarobkowych. Działki, które uprawiała oddała właścicielom, a swoją wydzierżawiła. Opisaną na wstępie decyzją z 24 czerwca 2024r. SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu podkreśliło, że aby ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, zarówno osoba wymagająca opieki, jak i osoba sprawująca tę opiekę muszą spełnić określone ustawą przesłanki - ustawodawca wymaga, żeby osoba wymagającą opieki posiadała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Kolegium uznało, że warunki te pozostają spełnione w przedmiotowej sprawie gdyż M. P., wdowa, legitymuje się wypisem z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 6 października 2022 r. nr [...], w którym stwierdzono trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. SKO podkreśliło jednak, że jednym z warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jeśli jednak opiekunem osoby niepełnosprawnej jest rolnik, przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia przezeń gospodarstwa rolnego. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w świetle art. 17b ust. 1 u.ś.r. jest stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W złożonym w sprawie oświadczeniu, Skarżąca wskazała, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 1 września 2023 r. Po zweryfikowaniu tego oświadczenia, Kolegium stwierdziło jednak, że nie jest ono prawdziwe. W toku postepowania ustalono bowiem - na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia 6 grudnia 2023 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 - że Skarżąca ubiegała się o przyznanie płatności w 2023 r. na podstawie wniosku złożonego 28 czerwca 2023 r. i płatności te ww. decyzją zostały stronie przyznane. W ocenie organu odwoławczego, skoro niemożliwe jest pobieranie płatności bezpośrednich, jeśli nie prowadzi się gospodarstwa rolnego, to składając wnioski o płatności, których uwzględnienie jest uzależnione od faktu prowadzenia działalności rolniczej, Strona potwierdza, że zarządza gospodarstwem rolnym, nawet jeśli nie wykonywała w nim osobiście pracy fizycznej. Wobec tego SKO uznało, że Skarżąca pobierając płatności bezpośrednie w 2023 r. była rolnikiem i nie ma podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką. Wobec tego, w ocenie SKO, w analizowanej sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., do przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja z zatrudnienia - w przypadku strony zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, dlatego wnioskowane świadczenie nie mogło zostać przyznane. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO, odmawiająca przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, z uwagi na niewykazanie przez Skarżącą faktu zakończenia prowadzenia gospodarstwa rolnego. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy słusznie zastosował przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. zgodnie z którym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z uwagę na datę złożenia wniosku, w przedmiotowej sprawie nadal mają zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023r. Kwestia niepełnosprawności matki Skarżącej oraz fakt, że Skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką nie są w sprawie sporne. Okolicznością sporną jest natomiast fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez Skarżącą, zgodnie ze złożonym w tej kwestii oświadczeniem tj. od 1 września 2023r. W ocenie organu odwoławczego, wniosek o tym iż Skarżąca, mimo złożonego oświadczenia, nie zaprzestała w sposób faktyczny pracy w gospodarstwie rolnym, należy wyinterpretować z faktu przyznania Skarżącej stosownych dopłat rolnych na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z 6 grudnia 2023r. nr [...] w sprawie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023- 2027. Z decyzji tej wynika, że na skutek wniosków złożonych przez Skarżącą 28 czerwca 2023 r. i 31 sierpnia 2023 r. przeprowadzono postępowanie, w ramach którego stwierdzono, że Skarżąca na dzień 31 maja 2023r. była w posiadaniu gospodarstwa rolnego o powierzchni nie większej niż 5 ha – do płatności dla małych gospodarstw zakwalifikowano grunty Skarżącej o powierzchni 2,43 ha, a także spełniła warunki dla przyznania uzupełniającej płatności podstawowej tj. dokonała wymaganego zasiewu ( zielony nawóz) oraz przyorała wyrosłą roślinność w terminie do 31 sierpnia br., nie prowadząc uprawy na tej powierzchni przez okres nie dłuższy niż rok - do płatności uzupełniającej zakwalifikowano grunty Skarżącej o powierzchni 1,11 ha. Podstawą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z treścią art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, względnie zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z art. 17 b ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest zatem w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów, wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Lu 99/22, CBOSA). W rezultacie należy stwierdzić, że organ powinien dokonać ustalenia, czy Skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem treści art. 80 oraz art. 77 § 1 K.p.a., a zatem ocenić, czy okoliczność zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego została udowodniona, w oparciu o całokształt dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Metoda, którą organ odwoławczy wybrał dla zweryfikowania prawdziwości oświadczenia złożonego przez stronę tj. ustalenie czy Skarżący deklarujący zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, rzeczywiście zaprzestał jego prowadzenia we wskazanej dacie, co do zasady dopuszczalna i prawidłowa, nie może zostać uznana za prawidłowo zastosowaną w przedmiotowej sprawie. Dowód, na który powołuje się organ w przedmiotowej sprawie nie potwierdza bowiem braku prawdziwości oświadczenia złożonego przez Skarżącą i bez dodatkowych ustaleń nie może stanowić podstawy do zakwestionowania prawdziwości oświadczenia Skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 września 2023r. Zauważyć bowiem należy, że Skarżąca w przedmiotowej sprawie złożyła wniosek o dopłaty w czasie, kiedy bezspornie była aktywnym rolnikiem, twierdząc tym samym, że spełniła stawiane rolnikom wymogi dla uzyskania stosownych dopłat. Okoliczność ta nie może stanowić podstawy zarzutu o braku prawdziwości oświadczeń składanych w czasie późniejszym. Zgodnie z treścią załączonej do sprawy decyzji, Skarżąca miała obowiązek wykonać wszelkie obowiązki najpóźniej do 31 sierpnia 2023r. Fakt, że wykonała je w ustawowym terminie nie świadczy zatem o złożeniu fałszywego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 września 2023r. tylko z tego powodu, że zawnioskowana płatność została przyznana decyzją z 6 grudnia 2023r. W tym stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy zbyt pochopnie wywiódł - z samej daty wydania decyzji o przyznaniu Skarżącej dopłat na 2023r.- wniosek o uznaniu jej za rolnika w dacie wydania przedmiotowej decyzji. Tymczasem z samej treści decyzji wynika wprost, że Skarżąca mogła i powinna była spełnić wymogi do przyznania owych płatności, w sposób nie kolidujący ze złożonym w sprawie oświadczeniem o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 1 września 2023r. Na uwagę w sprawie zasługuje również znajdująca się w aktach sprawy umowa dzierżawy gruntów rolnych zawarta przez Skarżącą w dniu 1 września 2023r. w charakterze wydzierżawiającego, którą to umowę, jako mogącą świadczyć o faktycznym zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego przez Skarżącą, od dnia jej zawarcia tożsamej z data deklarowanego w treści wniosku zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego - organy obu instancji zupełnie pominęły w swoich rozważaniach. Należy zauważyć, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. brak kontynuacji dotychczasowych prac faktycznie prowadzonych w gospodarstwie rolnym. Z natury "zaprzestania" prowadzenia jakiejkolwiek działalności wynika, w sposób oczywisty, że określona działalność była prowadzona w czasie przed jej zaprzestaniem, co mogło wywołać skutki wykraczające poza zakres czasowy jej prowadzenia. Nie można zatem a’priori stwierdzić, że uprzednia działalność rolnicza prowadzona przez Skarżącą, do momentu złożenia przez wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (w przedmiotowej sprawie do 1 września 2023r.) w tym złożenie wniosków o przyznanie stosownych dopłat, stoi w sprzeczności z późniejszym zaprzestaniem prowadzenia tego gospodarstwa. Okoliczność taka wymaga co najmniej wykazania. Nie jest natomiast wystarczające wywodzenie takich wniosków z daty wydania decyzji o przyznaniu płatności, tym bardziej w sytuacji, gdy z treści owej decyzji wynika wprost, że prace rolne wymagane do przyznania płatności miały być wykonane do 31 sierpnia 2023r. – co nie koliduje z deklarowanym przez stronę momentem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie świadczy automatycznie o braku prawdziwości złożonego oświadczenia o fakcie i o dacie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa. W ocenie Sądu, w tym stanie faktycznym, skarga jest zasadna. Postępowanie organów obu instancji zostało bowiem przeprowadzone z naruszeniem przepisów o jego prowadzeniu tj. art. art. 77 § 1 i 80 K.p.a. które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na skutek wadliwej weryfikacji oświadczenia Skarżącej, organ przedwcześnie odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że wbrew treści złożonego oświadczenia, nie zaprzestała on prowadzenia gospodarstwa rolnego, na dzień złożenia wniosku w przedmiotowej sprawie. Mając powyższe na uwadze, w związku ze stwierdzonym naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd art. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 §2 P.p.s.a. Zasądzone do zwrotu koszty postępowania sądowego obejmują wynagrodzenie pełnomocnika wynikające z §14 ust.1 pkt 1 lit c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023 poz. 1964). W ponownie prowadzonym postępowaniu, zadaniem organu odwoławczego będzie ponowne zweryfikowanie spełnienia przez Skarżącą przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, z zastosowaniem wytycznych wskazanych w powyższej argumentacji oraz wydanie decyzji w sprawie, przy uwzględnieniu, że niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. z uwagi na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. K 38/13 nie stanowi przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia.