II SA/Rz 1119/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie legalności wykonywanych robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. S. B. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia zwrócił się o "uchylenie uiszczenia wpisu" motywując to niskimi zarobkami i pozostawaniem na jego utrzymaniu dwojga dzieci. Jako załącznik przedstawił swoją umowę o pracę za wynagrodzeniem 1500 zł. brutto. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu PPF obowiązującym osoby fizyczne wnioskujące w postępowaniu sądowo administracyjnym o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, podnosząc w jego uzasadnieniu argumenty przemawiające w jego ocenie za zasadnością wniesionej skargi. Wg zawartego w nim oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz 2 dzieci (18 i 25 lat), utrzymując się z wynagrodzenia za pracę swojego oraz żony w łącznej wysokości 3 tys. zł. brutto. Jako posiadane składniki majątkowe wymienił zamieszkiwany dom o pow. 80 m² (w trakcie remontu) wraz z działką o pow. 0,48 ha, nieruchomość rolną o pow. 1,2 ha wraz ze starym domem, działkę o pow. 0,06 ha w J. wraz z remontowanym budynkiem do wynajęcia na cele gospodarcze, a z pojazdów mechanicznych samochody osobowe Cinquecento i Matiz (rok prod. odpowiednio 1996 i 2004). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa i dochody stanowią jedyny wyznacznik decydujący o przyznaniu prawa pomocy. Wobec ścisłego powiązania i bezpośredniego związku, ocena możliwości finansowych takiej osoby jest dokonywana z uwzględnieniem stanu posiadania i dochodów wszystkich pozostałych osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Dokonana w tym kontekście analiza wniosku S. B. nie potwierdza jego zasadności tak w całości, jak i w części, gdyż nie wykazuje związanego z poniesieniem kosztów sądowych zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i rodziny (do najbardziej prawdopodobnych kosztów które oprócz wymaganego już wpisu od skargi mogą /nie muszą wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – w niniejszej sprawie 250 zł.). Wobec zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałych, chociaż niezbyt wysokich źródeł dochodów swoich i żony, brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, że skarżący wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek, dotykają ich trudności w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, czy też obciążają ich szczególnie uzasadnione wydatki, wskutek czego nie może wywiązać się z ustawowego obowiązku poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.); koszty te mają charakter jednorazowy i jako powiązane z konkretnymi etapami postępowania sądowego są rozłożone w czasie. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) uszczerbek dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, koszty leczenia czy opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, a nie braku możliwości pokrycia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny być ograniczone do niezbędnego minimum celem poczynienia niezbędnych oszczędności albo wręcz zaniechane. W kontekście powyższego, za koszty koniecznego utrzymania co do zasady nie mogą być uznane wydatki związane z utrzymywaniem i eksploatacją pojazdów mechanicznych czy też prowadzonymi remontami, które z pewnością wymagają nakładów wielokrotnie wyższych niż związane ze sprawą koszty sądowe, a skarżący w żaden sposób nie wykazał, skąd czerpie na to środki. Nie bez znaczenia jest także możliwość uzyskania dodatkowych dochodów i /lub innych pożytków z nieruchomości rolnej, czy to poprzez samodzielne jej wykorzystanie, czy też wydzierżawienie, co może w znaczącym stopniu przyczynić się do zminimalizowania ponoszonych wydatków, np. na zakup żywności. W tym kontekście, nawet mimo braku kwotowego określenia przez skarżącego we wniosku PPF wydatków ponoszonych na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych swoich i rodziny, za niecelowe uznano wzywanie go do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia i /lub potwierdzających to dokumentów źródłowych, gdyż nie rzutuje to na ocenę jego zdolności do poniesienia w sprawie kosztów sądowych. Wymóg ich opłacenia bez wątpienia stanowi pewne obciążenie dla domowego budżetu a wydatki z nimi związane można by przeznaczyć na inne cele, niemniej samo w sobie nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich, uzależnionego tylko od złożenia stosownego wniosku. W przekonaniu osoby wnioskującej zawsze występowałyby bowiem jakieś wydatki, którym byłyby ona skłonna przyznać priorytet względem kosztów sądowych. Prawo pomocy, jako tzw. prawo ubogich nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, lecz gwarantującą prawo do sądu osób najuboższych, które bez tej pomocy byłyby go całkowicie pozbawione. Nie może być więc nadużywane i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, którego to warunku S. B. nie spełnia. Skoro zatem ocena złożonego przez niego wniosku nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej przez niego skargi, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.).