II SA/Rz 1119/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Maciej Kobak Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Przedmiotem skargi M.P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Na podstawie akt administracyjnych sprawy ustalono, że wnioskiem z dnia 21 lutego 2017 r. M.P. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o umorzenie należności wypłaconych tytułem zaliczki alimentacyjnej A. i S.P. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] ustalających prawo do zaliczki alimentacyjnej w okresie 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. w związku z bezskuteczną egzekucją zasądzonych alimentów, stwierdzoną zaświadczeniami organu prowadzącego egzekucję. Po uchyleniu na podstawie decyzji Kolegium z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] odmownej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] i ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] ponownie odmówił M.P. umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconych osobom uprawnionym tj. A. i S.P. w łącznej wysokości 8363,96 zł (po uwzględnieniu wszelkich spłat dłużnika). W ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U z 2017 r. poz 489, zwanej dalej u.p.p.o.), bowiem sytuacja dochodowa i rodzinna M.P. nie nosi znamion szczególnych okoliczności uzasadniających rezygnację z dochodzenie zwrotu należności poniesionych przez organ właściwy wierzyciela do dłużnika, który nie wywiązuje się przez wiele lat z obowiązku alimentowania swoich dzieci. W ocenie organu na poparcie zasługuje bowiem taka wykładnia przepisów ustawy, zgodnie z którą nie jest uzasadnione umorzenie należności dłużnika z uwagi na zbyt niskie zarobki i chorobę. W odwołaniu M.P. zarzucił przyjęcie błędnego stanowiska, że jego sytuacja nie nosi znamion "szczególnych okoliczności" uzasadniających wnioskowane umorzenie w sytuacji gdy przemawia za tym jego sytuacja rodzinna, finansowa i zdrowotna. Wnioskodawca bowiem utrzymuje się jedynie z renty inwalidzkiej, dodatku pielęgnacyjnego i pomocy schorowanej matki oraz pozostaje w stałym leczeniu z powodu nowotworu, łuszczycy oraz schizofrenii. Po rozpoznaniu odwołania Kolegium zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej "k.p.a.") w pkt I uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, w pkt II umorzyło M.P. należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej osobom uprawnionym tj. A. i S.P. zaliczki alimentacyjnej w łącznej wysokości 4 181,98 zł (słownie: cztery tysiące sto osiemdziesiąt jeden 98/100 złotych), w pkt III orzekło, że pozostała należność dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podlega zwrotowi. Wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 2001 r., sygn. akt [...], M.P. został zobowiązany do zapłaty alimentów w kwocie 160, 00 zł miesięcznie na każde z dwójki dzieci. Na poczet alimentów matka dzieci D.N. w okresie od 1 września 2005 r. do 30 września 2008 r. pobierała zaliczkę alimentacyjną. Kwota zadłużenia systematycznie zmniejszała się w związku z potrąceniami komorniczymi. Kolegium powołało ustalenia faktyczne stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia wskazując, że M.P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką M.P. i zamieszkuje w jednym pomieszczeniu w domu rodzinnym w S., należącym do jego brata. W pomieszczeniu znajduje się kuchnia kaflowa, na której gotują i brak jest łazienki. M.P. pobiera świadczenie rentowe w wysokości 759,13 zł netto i dodatek pielęgnacyjny w wysokości 208,67 zł miesięcznie. Ze świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia komornicze na rzecz świadczeń alimentacyjnych w wysokości 317,85 zł miesięcznie. M.P. nie jest właścicielem majątku ruchomego ani nieruchomości. Nie ponosi wydatków z tytułu miesięcznych opłat, natomiast miesięczne koszty leczenia wynoszą 350 zł miesięcznie. Na poczet zakupu leków M.P. w 2016 r korzystał z pomocy społecznej z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [....] pobierając świadczenie w wysokości 160 zł. Jego matka pobiera rentę rodzinną w kwocie 1216,28 zł miesięcznie, ale ponieważ jest osobą schorowaną (po zawale i wylewie) większość tego świadczenia przeznacza na zakup leków, a resztę środków przeznacza na rachunki za prąd i zakup drzewa na opał. Z uwagi na brak wystarczających środków finansowych rodzina zmuszona została do zaciągnięcia kredytu na zakup pralki oraz kuchenki, a także na zaspokojenie podstawowych potrzeb dwuosobowej rodziny. M.P. leczy się na łuszczycę, depresję i schizofrenię, cierpi na arytmię serca. W lutym 2016 r. rozpoznano u niego nowotwór o nieokreślonym charakterze w obrębie tarczycy. Obecnie choroba jest w stanie zaawansowanym, wymaga chemioterapii. Z tego powodu jest pod stałą opieką lekarską. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 10 marca 2017 r. odwołujący został uznany za całkowicie trwale niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji jako osoba z dużym defektem schizofrenicznym, efektywnie niedostosowana, bezkrytyczna i nie nawiązująca kontaktu. Poza tym z guzem szyi z objawami uciskowymi odroczony został do leczenia operacyjnego z powodu arytmii serca. Jest całkowicie niezdolny do pracy i do samodzielnej egzystencji na trwale. Kolegium wyjaśniło, że umorzenie na wniosek dłużnika należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w świetle art. 30 ust. 2 u.p.p.o. następuje w drodze decyzji uznaniowej w następstwie uwzględnienia jego bieżącej sytuacji dochodowej i rodzinnej, która w świetle utrwalonego orzecznictwa musi nie pozwalać dłużnikowi na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku wobec wystąpienia czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu. Organ I instancji, w ocenie organu odwoławczego, nie uwzględnił sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego matki, a zatem całości zgromadzonego materiału dowodowego potwierdzającego zaistnienie szczególnych okoliczności życiowych, niemożliwych do przezwyciężenia nawet przy dołożeniu najwyższej staranności i wysiłku, które były wynikiem czynników niezależnych od dłużnika tym bardziej, że ustalona orzeczeniem całkowita niezdolność do pracy i do samodzielnej egzystencji wymagająca pomocy osób trzecich wyłącza jakąkolwiek możliwość zatrudnienia chociażby w formie pracy dorywczej. Te szczególne okoliczności uzasadniają umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej w wysokości 8 363,96 zł. M.P. w skardze na opisaną na wstępie decyzję Kolegium zarzucił sprzeczność sentencji z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji polegającą na tym, iż organ w sentencji wydanego w sprawie rozstrzygnięcia tj. pkt. II umorzył skarżącemu należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconej osobom uprawnionym, tj. A. i S.P. zaliczki administracyjnej w łącznej kwocie 4 181, 98 zł natomiast w uzasadnieniu organ wydający zaskarżoną decyzję wskazał na umorzenie całej kwoty z tytułu należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 8 363, 96 zł. Okoliczności te prowadzą do sprzeczności w zakresie faktycznej kwoty dokonanego przez organ I instancji umorzenia należności alimentacyjnych dłużnika, tym bardziej, że z uzasadnienia organu odwoławczego wynika wprost, iż umorzenie dotyczy całej kwoty. Wobec powyższego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w zakresie pkt III poprzez umorzenie pozostałej należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Postanowieniem z dnia [...] października 2017 r., nr [...], Kolegium z urzędu sprostowało w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2017 r. omyłkę pisarską w ten sposób, że na stronie 5 decyzji w wersie 9 od góry jest "w wysokości 8. 363, 96 zł, a winno być "w wysokości 4.181, 98 zł". Wraz ze skargą skarżący wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W wyniku jego rozpoznania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 16 listopada 2017 r., przywrócił termin do wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako zasadna, została przez Sąd uwzględniona. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności lub niezgodności z prawem, gdy dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. Organy właściwie ustaliły w toku postępowania, że strona skarżąca zwróciła się o umorzenie ciążących na niej należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Jako właściwe w świetle poglądów orzecznictwa sądowego (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt I OSA 1095/11, opubl. w CBOSA) uznać także należało odniesienie zgłoszonego żądania do treści art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.; zwana dalej u.p.p.o). Na mocy skontrolowanej przez Sąd decyzji SKO po rozpoznaniu odwołania strony skarżącej w pkt I uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej osobom uprawnionym w łącznej wysokości 8 363,96 zł, w pkt II umorzono te należności w łącznej wysokości 4181,98 zł (słownie : cztery tysiące sto osiemdziesiąt jeden 98/100 złotych), w pkt III orzeczono, że pozostała należność dłużnika alimentacyjnego będzie podlegać zwrotowi. Natomiast postanowieniem z dnia [...] października 2017 r., o nr [...], Kolegium z urzędu sprostowało w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2017 r., omyłkę pisarską w ten sposób, że na stronie 5 decyzji w wersie 9 od góry jest "w wysokości 8 363,96 zł, a winno być "w wysokości 4.181,98 zł". Sąd przyznaje rację zarzutom strony skarżącej, co do wyraźnej niezgodności treści uzasadnienia decyzji SKO oraz jej rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skarżonej decyzji, w wyniku dokonanego sprostowania strony 5, stwierdza się, że strona winna zostać zwolniona poprzez umorzenie z należności w wysokości 4 181,98 zł. Pozostała część należności według pkt III rozstrzygnięcia powinna zaś zostać zwrócona. Słusznie Strona skarżącą podnosi, że Kolegium decydując o zastosowaniu ulgi poprzez zniesienie części należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, nie wyjaśniło słowem przyczyn odmowy umorzenia pozostałej reszty tej należności. Nie można nie zgodzić się z oceną skargi, iż wywód uzasadnienia decyzji wskazuje na wyraźny zamiar umorzenia przez Organ całości ciążącego na skarżącym długu w wysokości 8 363,96 zł, nie zaś tylko połowy. Żadnym zdaniem SKO nie tłumaczy powodów, dla których pozostała po umorzeniu należność dłużnika będzie mogła zostać bez przeszkód dla jego egzystencji wykonana. Tak sporządzone uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w przepisach prawa, gdyż nie przekonuje do wydanego w sprawie rozstrzygnięcia – art. 11 K.p.a. Słusznie Kolegium podkreśla, że decyzje wydawane na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.p.o, mają charakter rozstrzygnięć uznaniowych. Dlatego w postępowaniu administracyjnym szczególnego znaczenia nabiera zasada ogólna postępowania administracyjnego wyrażona w art. 7 K.p.a. nakazująca organom uwzględniać interes społeczny oraz słuszny interes obywatela. Organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego, jeżeli zdoła wykazać że wydane rozstrzygnięcie o charakterze negatywnym nie narusza słusznego interesu strony, a więc nie pozbawia jednostki korzyści chronionych prawem. Dlatego też uzasadnienie decyzji uznaniowej winno wykazywać, że organ rozważył i wszechstronnie ocenił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a przyjęte rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, pomimo że nie odpowiada stronie. SKO nie wyjaśniając w zaskarżonej do WSA decyzji przyczyn odmowy umorzenia w całości należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej, a wskazując na zasadność umorzenia całości tych należności, wydało w istocie decyzję dowolną, wykraczającą poza granice uznania, czym naruszyło przepisy prawa procesowego w postaci art. 7, 11, 77, 80, 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wydane rozstrzygnięcie nie uwzględnia bowiem wszystkich istotnych dla sprawy umorzenia należności okoliczności faktycznych i prawnych w postaci przyczyn odmowy uwzględnienia wniosku strony w całości. Obowiązek podania tych przyczyn w uzasadnieniu decyzji obciążał SKO, które zdecydowało się na wydanie w sprawie decyzji reformatoryjnej. W rezultacie tych zaniechań wydana decyzja nie poddaje się w pełni sądowej kontroli, zaś strona wnioskująca nie uzyskała wyczerpującego wykazania podstaw wydanego w jej sprawie rozstrzygnięcia. Kolegium ponownie rozpoznając odwołanie obowiązane będzie do uwzględnienia dokonanej przez Sąd oceny skasowanej decyzji, co powinno polegać na odniesieniu się do całości zgłoszonego żądania i odpowiednim do wydanego rozstrzygnięcia uzasadnieniu decyzji. W przypadku ponownego wydania przez SKO decyzji reformatoryjnej, należy odnieść się do wszystkich elementów przyjętego rozstrzygnięcia, do czego zobowiązują Organ powołane wyżej przepisy. Z przedstawionych powodów Sąd uchylił decyzję SKO na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzekano ze względu na ich brak.