II SA/Rz 112/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. W terminie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł, skarżący A. D. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych (zwolnienie z w/w opłaty). Wskazał, że prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości ok. 1920 zł (wg oznaczenia stosownej rubryki wniosku, kwota brutto). Opłaty za energię elektryczną i gaz wynoszą odpowiednio ok. 380 i 200 zł co 2 m-ce, za odbiór śmieci – 5 zł/m-c, ubezpieczenie emerytalne – 250 zł /kwartał. Koszt opału to ok. 2 tys. zł /sezon. Z uwagi na stan zdrowia, ok. 280 zł. miesięcznie wydaje na zakup leków, 100 zł na wizyty lekarskie, 200 zł na dojazdy samochodem do lekarzy. Żyje na bieżąco. W styczniu 2015 r. zapłacił ostatnią ratę kredytu na zakup mebli i pralki w kwocie 200 zł. Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 100 m² wraz z 20-arową działką i 20 – letni samochód Fiat Cinquecento. Ponieważ wstępna analiza tych informacji – zwłaszcza wobec nie najniższych względem kosztów utrzymania jednej osoby dochodów – nasuwała wątpliwości co do zasadności złożonego wniosku, wezwano skarżącego do jego uzupełnienia poprzez: a) wyjaśnienie, jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie mógłby zaspokoić w związku z koniecznością jednorazowego opłacenia tytułem wpisu od skargi kwoty 100 zł, b) wyjaśnienie, z jakich przyczyn wpis od skargi nie może zostać opłacony np. ze środków przeznaczanych do tej pory na spłatę pożyczki, c) wykazanie dokładnej kwoty netto pobieranej emerytury, d) wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, e) wyjaśnienie, czy korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, f) przedłożenie, za okres 3 miesięcy, wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone skarżącemu 12 lutego 2015 r. Mimo upływu zakreślonego w nim 7-dniowego terminu do jego wykonania (jego ostatni dzień przypadał 19 lutego 2015 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych /obejmujących opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjna oraz zwrot wydatków/ wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. A. D. z obowiązku tego się nie wywiązał. Mimo ujawnienia swojego źródła dochodów i jego wysokości, a także wydatków związanych z utrzymaniem domu i leczeniem, w żaden sposób nie wykazał, z jakim negatywnym wpływem dla jego koniecznego utrzymania wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mógłby w związku z tym zaspokoić, zwłaszcza że z wymogiem opłacenia wpisu od skargi warunkującego nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie zbiegło się w czasie zakończenie spłaty obciążającego go kredytu. Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącego wezwania o złożenie w opisanym wyżej zakresie dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych, co miało usunąć nasuwające się w związku z tym wątpliwości i pozwolić na ocenę złożonego przez niego wniosku pod względem faktycznego spełnienia przesłanki do przyznania wnioskowanego prawa pomocy. Brak ustosunkowania się do wezwania uniemożliwia dokonanie takiej oceny, skutkując przypuszczeniem, że sytuacja materialna skarżącego kształtuje się nieco inaczej (prawdopodobnie lepiej), niż wynika to z treści samego wniosku. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Na marginesie należy już tylko zauważyć, że skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, nie należące do najniższych źródło dochodów. Z informacji zawartych we wniosku PPF nie wynika, by dotykał go jakikolwiek niedostatek, mimo że jak oświadczył, "żyje na bieżąco". W tym zakresie wyraźnego podkreślenia wymaga, że punktu odniesienia dla ustalenia ewentualnego zagrożenia uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie stanowią wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie zaspokajające niezbędne potrzeby życiowe /zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych/. W kontekście powyższego, o ile takimi w przypadku skarżącego są bez wątpienia wydatki związane z utrzymaniem siebie (zwłaszcza zakupem żywności), leczeniem oraz podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu (za tzw. media, koszty ogrzewania), kryterium tego nie spełniają koszty dodatkowego ubezpieczenia emerytalnego. Z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi co do zasady nie korzystają też koszty eksploatacji samochodu (chociaż w przypadku skarżącego mogą być one częściowo uzasadnione stanem jego zdrowia i potrzeby wykorzystania go jako środka transportu), a także spłata zaciągniętych zobowiązań finansowych (fakt udzielenia przez bank pożyczki lub kredytu dowodzi pozytywnej oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy, badanej w toku oceny zdolności kredytowej). W tym ostatnim przypadku jest to tym bardziej doniosłe, że jak wskazał sam skarżący, zakończył już spłatę obciążającego go kredytu, więc przeznaczane na to środki mogą być obecnie bez uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania przesunięte na opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych (dot. to także kosztów sądowych, w takiej samej wysokości, w toczących się jednocześnie w takim samym przedmiocie, tj. o wymeldowanie, pozostałych sprawach z jego skarg, tj. II SA/Rz 111/15 i II SA/Rz 113/15). Stosownie do powyższego, wobec braku wykazania przez skarżącego przesłanki zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono o odmowie przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. W razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie skarżącemu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.).