II SA/Rz 1122/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami oraz rozłożenia na raty tych należności I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Sygn. II SA/Rz 1122/12 Uzasadnienie Przedmiotem skargi E. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO) z dnia [...] października 2012 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami oraz rozłożenia na raty tych należności. W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy powołał z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm., określanej dalej jako u.ś.r.) oraz art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej w skrócie jako k.p.a.). Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] Burmistrz Miasta [...] ustalił, że E. P. pobrała nienależnie świadczenia rodzinne na syna M. P. za okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. w łącznej kwocie 3 232, 00 zł. W dniu 31 lipca 2012 r. wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej jako MOPS) wniosek E. P. o częściowe umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami oraz rozłożenia na raty pozostałej części nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] postanowił: 1) odmówić umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres: od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r., 2) odmówić umorzenia kwoty odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz 3) rozłożyć na raty kwotę 3 232, 00 zł nienależnie pobranych przez E. P. świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że rodzina składa się z dwóch osób: E. P. oraz jej syna M. P., który rozpoczyna od września pierwszą klasę. E. P. pracuje w Kancelarii Radcy Prawnego, a jej miesięczny dochód w lipcu 2012 r. wyniósł 1111, 86 zł, Rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej oraz nie pobiera świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2011/2012. E. P. znajduje się obecnie w trudnej sytuacji finansowej, jest osobą samotnie wychowującą syna. Zamieszkuje wraz z synem ze swoimi rodzicami, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe i w związku z tym ponosi częściowo wydatki związane z utrzymaniem domu. Organ mając na uwadze dochód rodziny stwierdził, że w przeliczeniu na jedną osobę - daje on kwotę 555, 93 zł, a udokumentowane wydatki rodziny to kwota około 507, 84 zł. Po przeanalizowaniu sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni organ stwierdził, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ustawowych odsetek. W ocenie organu sytuacja rodziny pozwala rozłożyć na raty spłatę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu E. P. wniosła o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, gdyż taka sytuacja nie była przez nią "świadomie zamierzona". Wskazała, że ponosi opłaty za prąd, gaz, telefon, kanalizację i wodę, śmieci oraz ratę kredytu zaciągniętą w związku z awarią systemu grzewczego w budynku mieszkalnym. Podniosła, że nie jest w stanie spłacać w/w kwoty miesięcznej raty, gdyż pozostanie jej kwota 304 zł, którą przeznacza na wyżywienie, lekarstwa, czy inne nieprzewidziane wydatki. Natomiast zaistniała sytuacja stanowi zagrożenie dla egzystencji rodziny. SKO po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym decyzją z dnia [...] października 2012 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazało, że ponoszone przez skarżącą opłaty - są wydatkami powszechnymi, zatem nie mogą stanowić cechy szczególnej. Brak jest dowodów świadczących o zwiększeniu wydatków. Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji, że nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności. Stwierdziło, że wprawdzie miesięczna kwota, jaka pozostaje skarżącej po zapłaceniu opłat podstawowych i raty kredytu jest niewielka, ale wystarcza w zasadzie e na skromną egzystencję. Kolegium mając na uwadze, że skarżąca jest osobą młodą, zamieszkującą wspólnie z rodzicami – uznało, że zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia na raty mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zwrot nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 300 zł miesięcznie nie będzie mieć istotnego wpływu na sytuację życiową skarżącej, tj. nie spowoduje pogorszenia jej sytuacji materialnej w stopniu wymagającym dodatkowego świadczenia np. z pomocy społecznej. W skardze E. P. podnosiła, że wzrosły koszty miesięcznych wydatków, gdyż jej syn rozpoczął leczenie alergologiczne, a leki z tym związane od stycznia będą stałe i ich koszt wyniesie 130 zł miesięcznie. Podała, iż fakt ten nie był znany organowi w trakcie odwołania. Skarżąca podniosła nadto, że zmuszona była kupić synowi ubrania zimowe, co też znacznie wpłynęło na finanse. Nie zgodziła się ze stanowiskiem Kolegium, że spłata kwoty raty z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie ma wpływu na jej sytuację finansową. Dodała, że w bieżącym roku zasiłkowym nie kwalifikuje się do zasiłku rodzinnego, a jedyną pomoc jaką otrzymuje to opłacanie obiadów przez szkołę, do której uczęszcza jej syn. W ocenie skarżącej organ ma możliwość umorzenia lub częściowego umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Odnosząc się do stanowiska Kolegium podniosła, że kwestia jej wieku w obecnej sytuacji nie ma żadnego znaczenia, gdyż w miejscu jej zamieszkania ciężko jest znaleźć pracę. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że kontrola legalności odbywa się w określonej kolejności. Najpierw Sąd bada, czy nie występują wady dające podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, następnie czy nie naruszono przepisów postępowania w sposób, o którym była wyżej mowa i dopiero na koniec kontroluje czy nie naruszono przepisów prawa materialnego. Stwierdziwszy uchybienia na określonym etapie Sąd nie przechodzi do następnego. Po rozpatrzeniu sprawy w wyżej przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn, niż zostały w niej podniesione. Na wstępie stwierdzić należy, że w zasadzie niesporny jest wyżej przedstawiony stan faktyczny. Spór sprowadzał się do zastosowania w konkretnej sytuacji przepisu art. 30 ust. 9 u.ś.r., gdyż organy stanęły na stanowisku, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącej przemawiające za umorzeniem nienależnie pobranych świadczeń ustalonych ostateczną decyzją Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2012 r., skarżąca zaś uważała wręcz przeciwnie. Ponadto skarżąca zarzucała, że wysokość rat ustalonych przez organ spowoduje, że nie będzie w stanie zaspokoić nawet najbardziej podstawowych potrzeb dziecka i swoich, skoro będzie jej zostawać kwota około 300 zł miesięcznie. Wobec stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów postępowania w sposób, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. rozstrzyganie przez Sąd kwestii merytorycznych byłoby przedwczesne. Jak wynika z decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. organ I instancji miał rozłożyć na raty spłatę kwoty 3 232 zł nienależnie pobranych przez E. P. świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami – zgodnie z harmonogramem stanowiącym załącznik do decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził zaś, że "kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ustawowe odsetki należy wpłacać (...) według 5 – miesięcznego harmonogramu, który będzie na bieżąco aktualizowany (...)". Także załącznik nr 1 do tej decyzji, wbrew rozstrzygnięciu zawartemu w sentencji decyzji wyszczególnia jedynie 5 rat po 300 zł miesięcznie z datami płatności na koniec kolejnych miesięcy od sierpnia do grudnia 2012 r. Decyzja, w której rozstrzygnięcie nie koresponduje z jej uzasadnieniem i załącznikiem – harmonogramem wpłat, mającym być jej integralną częścią, narusza przede wszystkim przepis art. 107 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie mimo, że z rozstrzygnięcia wynika, że nienależnie pobrane świadczenia ustalone decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. i odsetki od tych świadczeń miały zostać tą decyzją w całości rozłożone na raty, to w harmonogramie tak nie jest, gdyż obejmuje on jedynie część tych świadczeń i odsetek. Z kolei z uzasadnienia wynika, że "harmonogram będzie na bieżąco aktualizowany", a to właściwie nie wiadomo co oznacza, tj. czy będzie wydawana kolejna decyzja, mimo że kwestia powyższa miała zostać rozstrzygnięta decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., o czym stanowi jej pkt 3, czy też mimo, że harmonogram miał stanowić integralną część tej decyzji, w przyszłości będą tworzone kolejne harmonogramy, "uzupełniające" to co powinno być już ustalone i rozstrzygnięte zgodnie z pkt 3 decyzji - w załączniku do decyzji. Taka decyzja, której rozstrzygnięcie nie koresponduje z uzasadnieniem i harmonogramem, mającym stanowić integralną jej część w ocenie Sądu narusza przepis art. 107 § 1 k.p.a. w sposób, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Wszystkie bowiem w/w elementy decyzji muszą pozostawać ze sobą w ścisłym i logicznym związku. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której osnowa decyzji pozostaje w oderwaniu i pewnej sprzeczności z jej uzasadnieniem i załącznikiem, w której organ mimo brzmienia osnowy nie rozstrzygnął sprawy w pełnym zakresie. Nieusunięcie tej wady przez organ II instancji i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji w takiej formie świadczy o tym, że SKO w istocie zaakceptowało decyzję naruszającą w/w przepis k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew osnowie nie została bowiem rozłożona na raty cała kwota nienależnie pobranych świadczeń i odsetek. Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. W pkt II Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a. W ponownym postępowaniu organy ponownie rozpatrzą wniosek skarżącej mając na uwadze sytuację rodziny z daty orzekania i odniosą ją do przesłanek przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r. i wydadzą decyzje odpowiadające przepisom prawa procesowego i materialnego.