II SA/Rz 1123/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. W. kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 1123/11 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi M. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO) w [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w sprawie uchylenia decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] października 2008 r., nr [...] przyznającej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej jako k.p.a.) oraz art. 24 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm. określanej dalej jako ustawa). Z akt sprawy oraz decyzji wynika, że M. W. wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2008 r. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w pkt 1) przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej: O. W. w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., w pkt 2) przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej: O. W. w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., w pkt 3) przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej: A. W. w wysokości 300 zł miesięcznie na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. S. W. w dniu 20 sierpnia 2010 r. przedłożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] zestawienie z Banku [...] przesłane do Banku [...] S.A. Oddział w [...] potwierdzone przez Kierownika Wydziału Współpracy z Klientami tego banku, dotyczące wpłat z tytułu alimentów na rzecz M. W. i syna O. W. W związku z powyższym Wójt Gminy [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] października 2008 r., opisaną powyżej. Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] uchylił w części prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznane M. W. decyzją z dnia [...] października 2008 r. Na skutek odwołania M. W. SKO w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2008 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przedłożone zostały nowe okoliczności i dowody w sprawie (tj. przedstawione przez dłużnika alimentacyjnego oświadczenia i potwierdzenia przelewów płaconych alimentów w okresie, w którym wierzycielka pobierała na dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego), które nie były znane organowi w dacie wydania decyzji i stanowią przesłankę uchylenia decyzji ostatecznej. W odwołaniu od tej decyzji M. W. wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o zmianę decyzji i ustalenie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznane na jej dzieci nie miały charakteru świadczeń nienależnych. Odwołująca zarzuciła obrazę przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, wskazując naruszenia szeregu przepisów, a nadto wskazała na obrazę przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu nie zgodziła się z decyzją, która w jej ocenie była przedwczesna. Podniosła, że organ winien wydać w pierwszej kolejności decyzję stwierdzającą, że dane świadczenie byto nienależnie pobrane i w konsekwencji nałożyć obowiązek zwrotu świadczenia, a dopiero potem wszcząć nadzwyczajne postępowanie w celu usunięcia z obrotu prawnego decyzji przyznającej świadczenia. Wyjaśniła, że organ niewłaściwie uznał, że przedłożone przez dłużnika alimentacyjnego zestawienia środków pieniężnych, stanowią kwoty alimentów na dzieci. W ocenie odwołującej wypłacone pieniądze stanowiły prezent lub darowiznę dla dzieci i dla niej, nie miały regularnego charakteru i nie odpowiadały wysokości zasądzonych alimentów. Wskazała także, że jej sytuacja jest ciężka, a dłużnik alimentacyjny dalej nie wywiązuje się z nałożonych obowiązków. SKO w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że przedstawione zestawienia wykonanych przelewów za pośrednictwem firmy [...] w tytule, w których istnieje wpis "alimenty", potwierdzonych przez Kierownika Wydziału Współpracy z Klientami Detalicznymi w Banku [...] S.A. Oddział w [...], wskazują, że w okresie, w którym M. W. pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymywała zarazem alimenty od osoby zobowiązanej. Odnosząc się do zarzutów odwołującej wskazano, że istotny jest fakt, iż strona w okresie, w którym otrzymywała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymywała również alimenty bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Z tego też względu na ocenę, czy strona pobrała nienależne świadczenie nie ma wpływu fakt, że wypłacone przez dłużnika alimentacyjnego alimenty stanowią zaległość alimentacyjną, która jest zaliczana na poczet powstałej zaległości alimentacyjnej. Organ odwoławczy naprowadził, że w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, gdyż nie można jednocześnie otrzymywać alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie zaś świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje uznaniem, że świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi. Istotne w sprawie jest też, że w postępowaniu administracyjnym M. W. została pouczona, iż w przypadku zmian uzyskania lub utraty dochodu, albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W tych okolicznościach sprawy organ I instancji prawidłowo uznał, że wystąpiły przesłanki skutkujące podjęciem rozstrzygnięcia o uchyleniu ostatecznej decyzji, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W skardze na tę decyzję M. W. wniosła o uchylenie decyzji obydwu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym jej kosztów przejazdu do sądu i pełnomocnika według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła decyzjom naruszenie przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c - k.p.a. poprzez: - naruszenie szeregu przepisów postępowania administracyjnego i ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również naruszenie prawa materialnego. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca nie była dysponentem konta, na które wpływały kwoty pieniężne od S. W., opierała się zatem na wiedzy zawartej w wydrukach przelewów. Zakwestionowano dokument stanowiący zestawienie wykonanych przelewów sporządzony na żądanie S. W., jako sporządzony jedynie dla celów niniejszego postępowania i nieprawdziwy. Podniesiono, że raz tylko S. W. wskazał tytuł przekazów na rzecz byłej żony, podając, że jest to prezent, darowizna. Z tego powodu pozostałe przekazy na jej rzecz skarżąca potraktowała jako darowiznę lub kwoty dawniejszych rozliczeń między małżonkami. Powtórzono jak w odwołaniu, że wypłacane kwoty były nieregularne i nie odpowiadały one wysokości zasądzonych alimentów. Wskazano, że organ I instancji winien jednoznacznie ustalić, czy wypłacane przez S. W. kwoty pieniężne na rzec skarżącej były alimentami. Podniesiono, że darowizna nie mieści się w definicji ustawowej dochodu, tym samym nie zachodzi żadna okoliczność, która zobowiązywałaby do zgłoszenia tych kwot organowi. W pierwszej kolejności organ winien wydać ewentualną decyzję stwierdzającą, że dane świadczenie było pobrane nienależnie i w konsekwencji nałożyć obowiązek jej zwrotu jako świadczenia nienależnie pobranego. W końcowej części uzasadnienia podniesiono, ze skarżąca nie posiada środków materialnych pozwalających jej zwrócić świadczenie, gdyż wszystkie pieniądze przeznaczyła na wykształcenie swoich dzieci. Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że S. W. nadal nie wywiązuje się z ciążących na nim obowiązków alimentacyjnych. SKO w [...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Skarga jest zasadna, aczkolwiek z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Dokonując kontroli Sąd bada sprawę w wyżej przedstawionych aspektach w określonej kolejności. Najpierw bada, czy nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, w przypadku ich braku bada czy nie zaistniały naruszenia prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a dopiero w ostatniej kolejności kontroluje, czy decyzje nie naruszają prawa materialnego w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Sąd stwierdza, iż spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia nieważności – w pierwszym rzędzie decyzji organu I instancji, a w konsekwencji także decyzji organu II instancji, skoro SKO utrzymało w mocy decyzję wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Taką podstawę stwierdzenia nieważności przewiduje przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Punktem wyjścia jest stwierdzenie, że Wójt Gminy [...] swą decyzję z dnia [...] czerwca 2011 r. wydał po wznowieniu postępowania, co nastąpiło postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...]. Postanowieniem tym wznowiono postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] października 2008 r. w sprawie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej: 1) O. W. – w wysokości 300 zł miesięcznie, 2) O. W. – w wysokości 300 zł miesięcznie, 3) A. W. – w wysokości 300 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Według przepisu art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Sprawa zakończona ostateczną decyzją z dnia [...] października 2008 r. została wszczęta na wniosek, który złożyła M. W. – tj. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są przedmiotem niniejszej sprawy, którą rozstrzyga Sąd nawet zauważone oczywiste nieprawidłowości związane z przyznaniem prawa do świadczeń (np. przyznanie świadczenia alimentacyjnego na rzecz A. W. w wysokości przekraczającej wysokość rat alimentacyjnych zasądzonych przez Sąd Rejonowy w [...] w wyroku z dnia 14 lipca 2008 r.) lecz postępowanie wznowieniowe. Zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: 1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145 a lub art. 145 b albo 2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145 a lub art.. 145 b i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. W niniejszej sprawie Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. jedynie uchylił decyzję własną z dnia [...] października 2008 r. W decyzji tej brak jednak rozstrzygnięcia istoty sprawy, tj. wszczętej na wniosek M. W. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwzględnieniem nowych okoliczności. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 722/09 oraz z dnia 30 października 1996 r., sygn. akt SA/Wr 3437/95, Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 sierpnia 1999, sygn. akt III RN 30/99) decyzja wydana na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. nie może ograniczyć się do uchylenia dotychczasowej decyzji. Wydanie na tej podstawie decyzji, w której rozstrzygnięciu uchyla się jedynie dotychczasową decyzję i nie orzeka się o istocie sprawy stanowi rażące naruszenie tego przepisu, co przewiduje art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W sytuacji, w której organ I instancji wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa, a organ II instancji utrzymał taką decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. nadal brak orzeczenia o istocie sprawy. Również więc decyzja SKO z dnia [...] sierpnia 2011 r. rażąco narusza prawo. Wystąpienie tych okoliczności, w których organy obydwu instancji rażąco naruszyły prawo, niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, której granicami Sąd nie jest związany, obligowało do wydania wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. Zasądzone koszty stanowi kwota wynagrodzenia pełnomocnika – adwokata, stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (...) (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).