II SA/Rz 1124/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Gminy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania drugoinstancyjnego w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - p o s t a n a w i a - odrzucić skargę. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., Nr [...Wójt Gminy na wniosek A. Sp. z o.o. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie 18 turbin produkujących energię elektryczną, każda o mocy 2 MW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną ( transformatory, rozdzielnie), oraz przebieg kabli i dróg dojazdowych przewidzianej do realizacji w woj. p., powiat j., gmina , na działkach: 648, 649, 647, 686, 761, 755, 600, 331, 332, 268, 269, 786, 243, 204, 93, 50, 51 – obręb geodezyjny , 398/10, 78/5- obręb geodezyjny B., 920/1 – obręb geodezyjny K.. W piśmie z 26 lutego 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiadomiło szereg podmiotów, w tym Wójta Gminy , o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji. Decyzją z [...] marca 2016 r. nr [...], Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji i poleciło dręczyć ją szeregu podmiotom, w tym Wójtowi Gminy . W dniu 14 kwietnia 2016 r. Wójt wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. Decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...], SKO "umorzyło postępowanie drugoinstancyjne" uznając, że Wójtowi nie przysługiwał status strony postępowania administracyjnego. Postanowienie polecono doręczyć szeregu podmiotom, w tym pełnomocnikowi Wójta Gminy oraz samej Gminie . Powyższe rozstrzygnięcie Gmina zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, kwestionując stanowisko organu odwoławczego o braku po jej stronie interesu prawnego do uczestniczenia w postępowaniu administracyjnym jako strona postępowania. Wskazano, że posiada w obszarze oddziaływania inwestycji nieruchomości, na które może ona potencjalnie oddziaływać. Podano, że Wójt w postępowaniu administracyjnym występował jedynie jako przedstawiciel Gminy, któremu uniemożliwiono przedstawienie stanowiska w kwestii interesu prawnego reprezentowanej Gminy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej odrzucenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi, ponieważ zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) dalej zwanej: "Ppsa", skarga niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Postępowanie sądowe wszczynane jest z inicjatywy uprawnionego podmiotu. W myśl art. 50 § 1 Ppsa, uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Interes prawny legitymujący stronę postępowania wymaga wskazania przepisu uprawniającego dany podmiot do wystąpienia z określonym żądaniem w stosunku do organu administracji publicznej. Musi to być własny, indywidualny i aktualny interes danego podmiotu. Wymaga on stwierdzenia bezpośredniego związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego skargę a zaskarżonym aktem lub czynnością organu administracji. Wnoszący skargę musi działać bezpośrednio we własnym imieniu i mieć roszczenie o przyznanie uprawnienia lub zwolnienie z nałożonego obowiązku. Skarga wniesiona przez podmiot, który a limine nie może mieć legitymacji skargowej, podlega odrzuceniu (por. uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 1997 r. sygn. OPS 9/96 oraz J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz (do art. 50). wyd. V. LexisNexis 2011). Nie ulega wątpliwości, że Gmina ani Wójt Gminy nie brali udziału w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wydania decyzji o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Decyzję tą wydał Wójt Gminy , działający jako organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 5 § 2 pkt 3 i 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej zwanej: "Kpa") i art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko ( Dz.U. 2016 r., poz. 353; dalej: "ustawa"), który we władczy sposób rozstrzygnął indywidualną sprawę. Zatem z oczywistych względów nie mógł jednocześnie występować w roli strony prowadzonego przez siebie postępowania. Stroną nie mogła być także Gmina , do zadań której należą lokalne sprawy związane z ochroną środowiska załatwiane przez jej organ wykonawczy – wójta (por. uchwały NSA z 9 października 2000 r. sygn. OPK 14/00; uchwałę NSA z 19 maja 2003 r. sygn. OPS 1/2003; uchwałę NSA z 16 lutego 2016 r. sygn. I OPS 2/15; wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 29 października 2008 r. sygn. K.32/08). Zaskarżoną decyzję wydano w toku nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Art. 29 ustawy stanowi, że każdy ma prawo składania uwag i wniosków w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, nie oznacza to jednak, że każdy kto złoży taką uwagę czy wniosek staje się stroną postępowania. Osoby należące do społeczeństwa mogą brać udział w tym postępowaniu jako jego członkowie nie mając interesu prawnego i nie posiadając w związku z tym przymiotu strony postępowania. Celem zbadania interesu prawnego, sięgnąć należy do rozwiązań zawartych w Kpa w szczególności do art. 28. Zgodnie z tym przepisem, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 K.p.a.). Krąg stron postępowania zwyczajnego i nadzwyczajnego nie musi pod względem podmiotowym pokrywać się, chociażby ze względu na możliwą sukcesję generalną albo singularną, jednak zawsze konieczne jest dokonanie oceny statusu danego podmiotu przez pryzmat art. 28 Kpa. Jak już podano, Gmina nie była i nie mogła być stroną postępowania w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia. Brak jest również podstawy prawnej do różnicowania sytuacji procesowej Gminy i formułowania takiej wykładni art. 28 Kpa, która prowadziłaby do rozszerzenia kręgu stron nadzwyczajnego postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i przyjęcia, że Gmina bądź Wójt, którzy nie mogli być stroną postępowania zwyczajnego, mogliby stać się (być) stroną postępowania nadzwyczajnego. W takiej bowiem sytuacji podmiot wydający decyzję w postępowaniu zwyczajnym (Gmina/Wójt), uzyskałby instrumenty prawne do pośredniego zaskarżania własnego rozstrzygnięcia, skoro w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji przedmiotem oceny legalności jest właśnie ta decyzja. Gmina, ani reprezentujący ją jako organ wykonawczy Wójt, będący jednocześnie organem administracji publicznej w rozumieniu Kpa, nie mają bowiem własnych praw ani prawnie chronionych interesów, których mogliby dochodzić w relacjach ze stronami postępowania administracyjnego, o których prawach lub obowiązkach władczo rozstrzygnął organ tej jednostki samorządu terytorialnego. Wydawanie decyzji administracyjnych przez organy samorządu terytorialnego, ma służyć realizacji interesu prawnego stron postępowania, a nie realizacji samodzielności jednostki samorządu terytorialnego. Samorząd terytorialny nie ma własnych i suwerennych zadań i praw, lecz wykonuje zadania państwa (własne lub zlecone), które nie zostały zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla innych organów administracji publicznej. W tym celu został wyposażony we władztwo publiczne i jest częścią władzy wykonawczej w państwie. Ilekroć przepisy prawa pozytywnego sytuują któryś z organów jednostki samorządu terytorialnego jako organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne w sprawie indywidualnej, na którymś z jego etapów, tylekroć wyłączona zostaje możliwość dochodzenia przez tę jednostkę ochrony jej interesu prawnego na drodze postępowania sądowego (por. uchwałę NSA z 16 lutego 2016 r. I OPS 2/15). Tak jest w przypadku spraw z zakresu środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia, co wynika z art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 446) oraz art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy, określającego je jako zadania własne gminy służące zaspokojeniu zbiorowych potrzeb wspólnoty. Z tych powodów nie można Gminy uznać za podmiot legitymowany w rozumieniu art. 50 § 1 Ppsa do wniesienia skargi, która, jako pochodząca od podmiotu nieuprawnionego, jest niedopuszczalna "z innych względów", o których mowa w art. 58 § 1 pkt 6 Ppsa. Gmina nie ma bowiem własnego, podlegającego ochronie indywidualnego interesu prawnego do zaskarżenia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, chociażby należące do niej nieruchomości znajdowały się w obszarze oddziaływania inwestycji, dla której je ustalono. Nie mogła brać udziału w tym postępowaniu jako strona w rozumieniu art. 28 Kpa. Z tych powodów skarga podlega odrzuceniu. Uznanie skargi za niedopuszczalną uniemożliwiło nadanie sprawie dalszego biegu i wyłączyło możliwość oceny trafności podniesionych przez Gminę zarzutów tak co do prawidłowości ustalenia przez SKO podmiotu występującego z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (Wójta czy Gminy), jego interesu prawnego i umocowania pełnomocnika odwołującego się (choć w aktach administracyjnych znajduje się pełnomocnictwo do reprezentowania obu tych podmiotów), jak i legalności podjętego rozstrzygnięcia odwoławczego oraz decyzji Kolegium z [...] marca 2016 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji w kontekście treści art. 158 § 1 Kpa. Sąd zwraca również uwagę, że fakt doręczenia danemu podmiotowi decyzji administracyjnej nie oznacza przyznania mu statusu strony i nie uprawnia do wniesienia skargi, gdyż o przymiocie tym decydują warunki określone w art. 28 Kpa i art. 50 § 1 Ppsa, a nie czynność techniczna doręczenia aktu administracyjnego. Jeżeli natomiast w danej sprawie zachodziłaby konieczność ochrony praworządności Gmina może zwrócić się o podjęcie stosownych czynności, nie wyłączając wniesienia skargi, do właściwego prokuratora. Zgodnie z art. 222 Ppsa Sąd nie wzywał strony skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi.