II SA/Rz 1125/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Karina Gniewek - Berezowska WSA Piotr Godlewski /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 8 lipca 2025 r. nr SKO.405.PS.895.92.2025 w przedmiocie zawieszenia wypłaty zasiłku stałego oraz zwrotu nienależnie pobranego zasiłku – skargę oddala – II SA/Rz 1125/25 U z a s a d n i e n i e Przedmiotem skargi A.D. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 8 lipca 2025 r. nr SKO.405.PS.895.92.2025 dotycząca zawieszenia wypłaty oraz zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z 30 maja 2025 r. nr GOPS 5010.34.2025 Kierownik GOPS w [...] (działający z upoważnienia Wójta Gminy) zawiesił A.D. od 8 kwietnia 2025 r. wypłatę zasiłku stałego w kwocie 1 229 zł miesięcznie oraz nakazał zwrot nienależnie pobranego zasiłku za okres od 8 do 30 kwietnia 2025 r. w łącznej kwocie 942,23 zł. W odwołaniu od tej decyzji A.D. wskazał, iż wydana została ona z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283, dalej: u.p.s.) poprzez uznanie, że w okresie przebywania w areszcie nie ponosi on kosztów utrzymania mieszkania, w tym opłat stałych za media oraz podatków. Ponadto kwoty zasiłku do niego nie trafiły. SKO wskazaną na wstępie decyzją z 8 lipca 2025 r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśniło, że kryteria których spełnienie jest konieczne dla przyznania zasiłku stałego zostały określone w art. 37 ust. 1 u.p.s. Kwestia świadczeń dla osób pozbawionych wolności została uregulowana w art. 13 ust. 1 u.p.s., z którego wynika, iż osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast sobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej, a za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń (ust. 2). Decyzja o zawieszeniu zasiłku stałego podjęta w trybie art. 13 ust. 2 u.p.s. nie wymaga jednoczesnej zmiany decyzji przyznającej to świadczenie, chyba że zachodzi któraś z przesłanek wymienionych w art. 106 ust. 5 u.p.s. Ratio legis przywołanego przepisu sprowadza się do tego, by osobom przebywającym w aresztach nie udzielać świadczeń z pomocy społecznej, gdyż w tym okresie nie są one obciążone troską o swoje wyżywienie, stan zdrowia i zakwaterowanie (Iwona Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC 2007). Uzasadnieniem pozbawienia prawa do pomocy finansowej osoby tymczasowo aresztowanej jest fakt pozostawania jej w tym czasie na utrzymaniu Państwa, zatem okoliczności uzasadniające udzielenie pomocy praktycznie nie występują. Osobie tymczasowo aresztowanej zapewnia się minimum trzy razy dziennie posiłek o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden gorący, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednie do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie. Dzięki takim świadczeniom osoby te zwolnione są z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych (por. wyrok WSA w Opolu z 9 września 2009 r. II SA/Op 223/09, LEX nr 580337). Zarzuty odwołania nie zasługują na uwzględnienie. Odwołujący od 8 kwietnia 2025 r. przebywa w Zakładzie Karnym, o czym nie poinformował ośrodka pomocy społecznej, do czego był zobowiązany na podstawie art. 109 u.p.s. Zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zatem w pełni zasadne było zawieszenie świadczenia za okres od 8 do 30 kwietnia 2025 r. i uznania je za nienależnie pobrane w kwocie proporcjonalnej do liczby dni, za które zostało wypłacone. Na podstawie art. 104 ust. 1 i 3 u.p.s., należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość należności o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej, co organ I instancji uczynił w pkt 2 wydanej decyzji. Aktualne orzecznictwo dopuszcza, aby w jednej decyzji orzekać zarówno o nienależnie pobranym świadczeniu, jak i o terminie i wysokości podlegającej zwrotowi (por. wyrok WSA w Krakowie z 5 grudnia 2023 r. III SA/Kr 419/23). W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie A.D. zarzucił decyzji SKO z 8 lipca 2025 r. nieustosunkowanie się do podniesionych przez niego argumentów. Podał, że Kolegium mimo przyznania, że zasiłek nie przysługuje począwszy od daty uprawomocnienia się postanowienia wydanego w przedmiocie tymczasowego aresztowania (tj. od dnia wydania postanowienia Sądu Okręgowego [...] – [...] kwietnia 2025 r.), bezpodstawnie zobowiązało go do zwrotu zasiłku za kwiecień, nie uwzględniając, że za ten miesiąc nie otrzymał zasiłku i nadal ponosi koszty utrzymania swego gospodarstwa, w którym obecnie nikt nie mieszka. Wniósł o zmianę decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach). Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja SKO z 8 lipca 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika GOPS w [...] (działającego z upoważnienia Wójta Gminy) z 30 maja 2025 r. o zawieszeniu A.D. od 8 kwietnia 2025 r. wypłaty zasiłku stałego oraz nakazująca zwrot nienależnie pobranego przez niego zasiłku za okres 8-30 kwietnia 2025 r. w kwocie [...] zł /zasiłek ten został przyznany skarżącemu na mocy decyzji Kierownika GOPS w [...] - działającego z upoważnienia Wójta Gminy - z 27 lutego 2025 r. nr GOPS 5010.28.2025 na okres od 1 lutego 2025 r. do 31 stycznia 2028 r. w kwocie 1 229 zł miesięcznie/. Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona. I. Poza sporem pozostaje, że skarżący od 8 kwietnia 2025 r. przebywa w jednostce penitencjarnej - Zakładzie Karnym [...], gdzie po zatrzymaniu 3 kwietnia 2025 r. został osadzony związku z tymczasowym aresztowaniem (pismo Dyrektora Biura Ewidencji Centralnego Zarządu Służby Więziennej z 25 kwietnia 2025 r. – k. 17 akt sprawy organu I instancji). W tej sytuacji spełnione zostały przesłanki zawarte w stanowiącym materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji art. 13 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym "osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń". Odpowiada temu rozstrzygnięcie zawarte w pkt I decyzji organu I instancji z 30 maja 2025 r. o zawieszeniu wypłaty zasiłku stałego; mimo że wynika z niego - do czego nie odniósł się w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że zawieszenie wypłaty następuje "w związku z karą pozbawienia wolności", wobec powołanej w podstawie prawnej tych decyzji art. 13 ust. 1 i 2 u.p.s. oraz treści ich uzasadnień, w sprawie nie budzi wątpliwości w związku z jakimi okolicznościami skarżącemu zawieszono wypłatę świadczenia. Jedynie na marginesie Sąd w związku z tym podkreśla, że wg art. 13 ust. 1 u.p.s., "osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej (...)", co wskazuje, że istota tej regulacji jest tożsama z uregulowaniem art. 13 ust. 2 u.p.s. i sprowadza się do braku możliwości pobierania świadczeń z pomocy społecznej tak w czasie odbywania kary pozbawienia wolności jak i tymczasowego aresztowania, z tym że w przypadku tego ostatniego prawo do świadczeń ulega zawieszeniu. Odpowiadają temu wydane w sprawie rozstrzygnięcia, u podstaw których znajdują się trafne uwagi zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w związku z zabezpieczeniem w tym czasie potrzeb żywieniowych, zdrowotnych i bytowych, osoby te są zwolnione z ich zaspokajania własnym staraniem. W myśl wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2025 r. I OSK 1017/24 - LEX nr 3907179, "ratio legis art. 13 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika z faktu, że osoba odbywająca karę pozbawienia wolności /tymczasowo aresztowana pozostaje na utrzymaniu Państwa, które zapewnia jej w tym czasie podstawowe potrzeby bytowe. Takie założenie ustawodawcy legło u podstaw wyłączenia tych osób, z kręgu podmiotów uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Skoro bowiem skazanemu /tymczasowo aresztowanemu z budżetu państwa zabezpiecza się wszelkie niezbędne potrzeby, to brak jest tym samym ryzyka wystąpienia okoliczności uzasadniających udzielenia pomocy oraz podstaw do finansowania jeszcze dodatkowych świadczeń w postaci, np. zasiłku celowego" /w okolicznościach niniejszej sprawy zasiłku stałego – uwaga Sądu/. W kontekście powyższego Sąd zwraca uwagę, że przepis art. 13 ust. 2 u.p.s. ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Kategoryczne sformułowanie nie daje podstaw do konstruowania jakichkolwiek wyjątków od tej zasady, a organ działa w warunkach związania (por. wyrok WSA w Gdańsku z 7 czerwca 2018 r. III SA/Gd 247/18 - LEX nr 2517156). W okolicznościach sprawy przekłada się to na: - brak możliwości uwzględnienia zarzutów skarżącego, że mimo przebywania w ZK w związku z zastosowanym wobec niego tymczasowym aresztowaniem, obciążają go wydatki związane m.in. ze stałymi opłatami za utrzymanie domu, - brak możliwości uznania, jakoby zawieszenie skarżącemu prawa do zasiłku stałego miałoby obowiązywać dopiero od daty uprawomocnienia się postanowienia wydanego w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Z brzmienia art. 13 ust. 2 u.p.s. jednoznacznie wynika, że organ jest zobowiązany do zawieszenia prawa do pobierania świadczeń z pomocy społecznej "za okres tymczasowego aresztowania", a więc od dnia wydania postanowienia i rozpoczęcia wykonywania tymczasowego aresztowania. Wobec utrzymania przez SKO w mocy decyzji organu I instancji zawieszającej skarżącemu wypłatę zasiłku stałego od 8 kwietnia 2025 r., tj. od daty osadzenia w jednostce penitencjarnej (Zakładzie Karnym), bez znaczenia pozostaje niezgodne z powyższym wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (s. 1), iż "przyznane świadczenie z pomocy społecznej zawiesza się po bezspornym ustaleniu prawomocności postanowienia o tymczasowym aresztowaniu"; zapis ten nie miał żadnego wpływu na prawidłowość wydanych w sprawie rozstrzygnięć. II. Stosownie do art. 109 u.p.s., osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej oraz osoby o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności. O treści tego przepisu oraz przepisu art. 104 ust. 1 u.p.s. (w myśl którego należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) skarżący został poinformowany w pouczeniu zawartym w decyzji przyznającej mu zasiłek stały z 27 lutego 2025 r; wg art. 6 pkt 16 u.p.s., świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Mimo wynikającego z powyższego obowiązku, skarżący nie poinformował organu przyznającego świadczenie o zmianie swojej sytuacji osobistej w wyniku tymczasowego aresztowania, kierując ponadto 16 kwietnia 2025 r. z Zakładu Karnego (Aresztu Śledczego) do GOPS pismo z prośbą o przekazywanie świadczenia na wskazany rachunek bankowy ZK. Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut skarżącego co do nieotrzymania świadczenia za miesiąc kwiecień 2025 r., gdyż w aktach administracyjnych sprawy organu I instancji (k. 9) znajduje się jego wcześniejszy wniosek z 21 lutego 2025 r. o przekazywanie wypłaty świadczenia na wskazany tam rachunek bankowy. W tej sytuacji, wobec kategorycznego zapisu art. 13 ust. 2 u.p.s., że za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń, prawidłowo uznały orzekające w sprawie organy administracji, że zasiłek stały wypłacony skarżącemu za okres od 8 do 30 kwietnia 2025 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. W związku z powyższym - nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia skargi tak z powodu podniesionych w niej zarzutów jak i z przyczyn branych pod uwagę z urzędu - Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.