II SA/Rz 113/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie robót budowlanych postanawia I. Przyznać skarżącemu prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego. T. M. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2007 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wg uzasadnienia wniosku, zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, skarżący nie jest w stanie opłacić wymaganej tytułem wpisu kwoty, gdyż zarówno on jak i żona są osobami bezrobotnymi (bez prawa do zasiłku). Wraz z 5 dzieci w wieku od 13 – 21 lat utrzymują się z gospodarstwa rolnego o pow. przeliczeniowej 0,82 ha i dochodowości 126 zł./m-c (uprawa na własne potrzeby kartofli, zboża i ziemniaków, hodowla królików i drobiu) oraz zasiłków rodzinnych (325 zł.); łączne dochody wraz z pobieranym przez jednego ze studiujących synów stypendium (250 zł.) wynoszą ok. 700 zł. miesięcznie. Jak wynika z przedstawionego wyliczenia za m-c luty 2008 r. kwota ta odpowiada średnim ponoszonym w ciągu miesiąca wydatkom na utrzymanie (zakup żywności – 450 zł., rachunki za gaz, wodę, energię elektryczną i telefon – łącznie 202 zł.). Skarżący wraz z żoną korzystają z pomocy swoich rodziców, obecnie nie uzyskują wsparcia z pomocy społecznej (w 2007 r. skarżący 3 razy otrzymał zasiłek w wysokości 476 zł.). Dopłata do gruntów rolnych za 2007 r. – 1794 zł. Posiadany przez nich majątek oprócz wspomnianego wyżej gospodarstwa obejmuje dom o pow. 100 m², samochód osobowy Audi 80 (rok prod. 1992) oraz motorower z 2006 r. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena całokształtu warunków materialno – bytowych skarżącego i członków jego rodziny wskazuje na częściową zasadność złożonego przez niego wniosku i przemawia za przyznaniem mu zwolnienia od związanych ze sprawą kosztów sądowych. Podyktowane jest to przede wszystkim znaczącą niewspółmiernością środków finansowych jakimi w ciągu miesiąca dysponuje T. M. i członkowie jego rodziny w stosunku do wymaganego do opłacenia na obecnym etapie sprawy wpisu od skargi (500 zł.) oraz pozostałych kosztów sądowych mogących wystąpić w przyszłości; najbardziej prawdopodobne z nich to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi (250 zł.). Nie budzi wątpliwości, że dochody rzędu 700 zł. miesięcznie od których to w głównej mierze zależy możliwość poniesienia kosztów sądowych, nie pozwolą w krótkim okresie czasu zgromadzić środków nawet na ich częściowe opłacenie bez powodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla 6 osób (jeden z synów skarżącego aktualnie odbywa służbę wojskową). Kwota ta w całości jest przeznaczana na zaspokajania bieżących potrzeb życiowych, tj. zakup artykułów żywnościowych i opłacenie rachunków. Istotne uzupełnienie, zwłaszcza jeżeli chodzi o wyżywienie, stanowią w tym zakresie pożytki uzyskiwane z gospodarstwa rolnego. W tej sytuacji za pozbawione praktycznego znaczenia dla możliwości pokrycia kosztów sądowych pozostają jednak pobierane przez skarżącego dopłaty do gruntów rolnych czy sporadyczne wsparcie z pomocy społecznej. Uznając zasadność złożonego wniosku w części, w jakiej dotyczy on przyznania zwolnienia od kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego także ustanowienie radcy prawnego. Związane jest to z wyjątkowym charakterem prawa pomocy i brakiem wykazania przez wnioskodawcę, że spełnia on przesłankę do jego przyznania w zakresie całkowitym, tj. nie ma możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie kwestionując trudności finansowych jakie niewątpliwie dotykają skarżącego i jego rodzinę należy zwrócić także uwagę na pozostałe okoliczności wynikające z treści złożonych oświadczeń. Po pierwsze, T. M. w uzasadnieniu wniosku PPF w żaden sposób nie odniósł się do potrzeby ustanowienia radcy prawnego, ograniczając się do stwierdzenia, iż nie jest w stanie opłacić wpisu od skargi. Tym samym brak jest możliwości uznania, że jego udział w sprawie jest niezbędny, zwłaszcza że przepisy postępowania sądowoadministracyjnego nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątkiem jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione - w tym radcę prawnego lub adwokata - niektórych środków zaskarżenia, m.in. skargi kasacyjnej, co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów). Po drugie, związane jest to z otrzymywaniem pomocy przez skarżącego i jego żonę od rodziców, a więc osób bardzo blisko spokrewnionych, między którymi istnieje ustawowy obowiązek alimentacji czyli dostarczania środków utrzymania w razie niedostatku. Skarżący nie określił jakiego rodzaju jest to pomoc (finansowa, rzeczowa), z jaką częstotliwością i w jakim wymiarze jest udzielana. Po trzecie zaś, dotyczy to posiadania i eksploatacji wykazanych w dodatkowym oświadczeniu pojazdów mechanicznych, a więc skąd skarżący czerpie środki na ich bieżące utrzymanie (paliwo, ubezpieczenie, ewentualne naprawy, itp.). Ponadto co do stosunkowo nowego motoroweru jawi się dodatkowe pytanie, w jaki sposób skarżący wszedł w jego posiadanie. Dysponowanie środkami na jego zakup przy braku wskazania źródeł ich pochodzenia może oznaczać również potencjalną możliwość wygospodarowania przez niego funduszy na opłacenie przynajmniej części kosztów postępowania. Zakup motocykla i to dodatkowo w sytuacji posiadania samochodu osobowego nie może być postrzegany w kategorii zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, a brak związanych z tym wyjaśnień może sugerować posiadanie dodatkowych źródeł dochodu, które nie zostały ujawnione (np. z prac wykonywanych dorywczo przez siebie lub członków rodziny) lub większej dochodowości gospodarstwa rolnego. Z tej samej przyczyny należy przyjąć, że jeżeli skarżący wszedł w posiadanie motoroweru dzięki osobom trzecim, np. rodziców (w drodze darowizny, przekazania środków na jego zakup), to może liczyć także przynajmniej na ich częściowe wsparcie w zakresie kosztów postępowania. Powyższe okoliczności nie mogą zostać pominięte przy ocenie wniosku, w tym być interpretowane na korzyść skarżącego, gdyż to na nim spoczywa ustawowy obowiązek wykazania przesłanki stosownej do zakresu wnioskowanego prawa pomocy. W tej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych będzie stanowiło dla wnioskodawcy wystarczającą pomoc ze strony Skarbu Państwa, a jeżeli uznaje on potrzebę działania przez fachowego pełnomocnika, powinien sam poczynić w tym celu stosowne oszczędności. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy wszystkich stron posiadających jakiekolwiek środki majątkowe lub dochody (do takich osób skarżący bez wątpienia należy). Zgodnie zaś z poglądem wyrażonym w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia), których to kryteriów skarżący nie spełnia. Z tych przyczyn na podstawie powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.