II SA/Rz 113/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 25 września 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu - postanawia - I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 13 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu. Równocześnie z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazała, że od 2009 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Jej mąż przebywa we Francji w celach zarobkowych, lecz aktualnie nie pracuje i czeka na przyznanie zasiłku dla bezrobotnych. Utrzymuje się on z ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Do wspólnego ze skarżącą gospodarstwa domowego wchodzą jej dorosłe dzieci (21, 24, 25 lat). Rodzina mieszka w domu o pow. 90 m.kw. Jej majątek to nieruchomość stanowiąca pastwisko o pow. 0,22 ha. Jako stałe wydatki strona wskazała: rata kredytu – 800 zł, rata pożyczki – 260 zł, telefon i Internet – 108,61 zł, woda – 60 zł, kanalizacja – 70 zł, karta kredytowa – 50 zł, żywność – 1000 zł, środki czystości – 200 zł, prąd – 161 zł. W odpowiedzi na wezwanie o podanie dodatkowych informacji skarżąca podniosła, że ani ona ani jej dzieci nie podejmują prac dorywczych. Rodzina dysponuje samochodem z 1998 r., którego średni miesięczny koszt utrzymania to 300 zł. Z kolei comiesięczny wydatek na opał wynosi 340 zł. Kredyt, o którym wspomniała we wniosku został zaciągnięty na spłatę zadłużenia wynikającego z działalności gospodarczej jej męża. Z kolei pożyczka w wysokości 6000 zł została zaciągnięta na "koszty utrzymania". Skarżąca wskazała, że posiadana nieruchomość rolna nie jest w żaden sposób wykorzystywana, a więc nie przynosi dochodu. Średnie miesięczne wydatki związane ze studiowaniem dzieci wynoszą 2980 zł, a składaj a się na nie: mieszkanie – 1300 zł, pomoce naukowe – 300 zł, wyżywienie – 1200 zł, dojazd do uczelni – 80 zł, dojazd do domu rodzinnego – 100 zł. A. J. podała, że źródłem pokrycia tych wszystkich wydatków jest dochód męża w postaci zasiłku dla bezrobotnych, jak też środki z kredytów studenckich. Oświadczyła, że sama nie posiada konta bankowego, zaś na rachunki bankowe dzieci wpływają środki z kredytów studenckich. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Ubiegający się o wsparcie w ramach instytucji prawa pomocy zobowiązany jest do udowodnienia, że pomoc ta jest w jego wypadku rzeczywiście potrzebna. Dlatego też, wypełniając stosowny formularz wniosku winien podać jak największą ilość danych mających w tym zakresie znaczenie. Chodzi mianowicie o informacje odnoszące się do sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej jego i pozostałych osób tworzących z nim wspólne gospodarstwo domowe. Powyższa powinność wynika z brzmienia art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Poza tym, art. 199 P.p.s.a. stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane z ich udziałem w sprawie. To zatem w ich interesie znajduje się przedstawienie dokładnych danych odnoszących się do sytuacji materialnej, by na ich podstawie możliwa była rzetelna ocena możliwości płatniczych w konkretnej sprawie. Ponadto, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., wskazując przesłankę przyznania częściowego prawa pomocy, stanowi, że winna ona zostać przez wnioskodawcę wykazana. Jest nią zaś niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, że prawo pomocy to instytucja adresowana do osób, które nie tylko twierdzą, że do tej właśnie grupy się zaliczają, lecz zdołają jeszcze powyższe wykazać poprzez odpowiednie oświadczenia i dokumenty. Uwzględniając powyższe oraz okoliczności wniosku przedstawione przez skarżącą uznano, że brak jest podstaw do przyznania jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Stronie nie udało się bowiem wykazać, że bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i swojej rodziny nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nie wiadomo bowiem, jakim dochodem dysponuje rodzina, a to ze względu na fakt, iż strona nie podała wielkości środków przypadających jej studiującym dzieciom. Wskazała tylko lakonicznie, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód męża z tytułu zasiłku dla bezrobotnych oraz wspomniane środki z kredytów studenckich, nie wyjawiając jednak wysokości tych ostatnich. Powyższe ma zaś oczywiste znaczenie dla oceny, czy zasoby finansowe strony i członków jej najbliższej rodziny pozwalają na samodzielne sfinansowanie kosztów niniejszego postępowania (tzn. wynagrodzenia dla zawodowego pełnomocnika). Dodatkowo, skarżąca nie nadesłała wyciągów z rachunków bankowych swoich dzieci, o które ją wzywano. Te miały zaś oddać wielkość dochodów uzyskiwanych przez te dzieci oraz pokazać chociaż w części, czy są one przeznaczane na konieczne potrzeby, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten bowiem ustanawia zasadę, że tylko środki przeznaczane na egzystencję, a więc mające charakter wydatków niezbędnych wyprzedzają obowiązek poniesienia kosztów postępowania sądowego. Za tego rodzaju wydatek nie można zaś uznać zasadniczo tego ponoszonego na utrzymanie samochodu. Charakteru koniecznego nie ma także rata kredytu, który zaciągnięty został na spłatę zadłużenia wynikającego z działalności gospodarczej męża wnioskodawczyni. Skoro więc prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony, to – co już wyżej podkreślono – strona ubiegająca się o nie winna wykazać, że jej sytuacja odpowiada ustawowej przesłance powyższego. Czyni to poprzez podanie należytej ilości danych istotnych z tego punkt widzenia, jak też poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających zadeklarowane przez nią informacje. Jeśli zaś jest wzywana w trybie art. 255 P.p.s.a. do przedstawienia pewnych dodatkowych danych czy dokumentów, to niedostosowanie się przez nią w pełni do powyższego może prowadzić do przyjęcia, że prawo pomocy nie może jej zostać przyznane. Jego wyjątkowość przesądza bowiem o tym, że odnoszące się do niego okoliczności winny być jasne tzn. w sposób jednoznaczny wskazywać na potrzebę udzielenia żądanego wsparcia. A. J. nie wykonała w całości kierowanego do niej wezwania z art. 255 P.p.s.a. Ponadto, co zaznaczono, część jej wydatków nie jest konieczna w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z tych względów orzeczono o odmowie ustanowienia na jej rzecz adwokata, czego podstawę stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Odnosząc się z kolei do żądania zwolnienia od kosztów sądowych należy podnieść, że rozpoznanie wniosku w tym zakresie jest zbędne wobec brzmienia art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., który to przepis zwalnia od kosztów sądowych osoby skarżące działanie organu administracji publicznej w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, a tego właśnie dotyczy niniejsza skarga. Z tego względu w pkt I niniejszego postanowienia orzeczono o umorzeniu postępowania w tym zakresie, na podstawie art. 249a P.p.s.a.