II SA/Rz 113/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 września 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 113/17 w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w zakresie pkt II dotyczącego odmowy przyznania prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 25 września 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 113/17 wydanym przez referendarza sądowego w pkt I umorzono postępowanie w przedmiocie zwolnienia A. J. od kosztów sądowych, w pkt II odmówiono wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Odnośnie pkt I wskazano, że przedmiot skargi dotyczy postępowania administracyjnego w sprawie z zakresu pomocy i opieki społecznej, zatem w tego rodzaju sprawach strona nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Natomiast odnośnie pkt II wskazano, że wnioskodawczyni nie wykonała w całości kierowanego do niej wezwania o przedstawienie dodatkowych danych pozwalających na dokonanie rzeczywistej oceny jej sytuacji majątkowej. Nie jest wiadomym jakim dochodem dysponuje faktycznie skarżąca i jej rodzina. W zakreślonym terminie do wniesienia środka zaskarżenia A. J. złożyła sprzeciw zaskarżając ww. postanowienie referendarza sądowego w części dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wyjaśniła, że nie jest w stanie opłacić wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, a ona sama nie posiada wykształcenia prawniczego, zaś sprawa ma skomplikowany charakter. Obecnie mieszka sama z dziećmi, nie pracuje zawodowo a utrzymują się z pieniędzy przysyłanych przez męża z zagranicy. Wystarczają one jedynie na utrzymanie jej i dzieci. Nie posiada żadnych oszczędności, jak również rachunku bankowego (stąd nie przedłożyła wyciągów bankowych). Wnioskodawczyni dołączyła aktualne oświadczenie o sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Ustanowienie adwokata – czego domaga się skarżąca – objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Należy podkreślić, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przyznanie prawa pomocy musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Jak wyżej wskazano, żądanie wnioskodawczyni odnosi się do ustanowienia na jej rzecz zawodowego pełnomocnika. Po przeanalizowaniu wniosku, danych przedstawionych w dodatkowym oświadczeniu oraz sprzeciwu Sąd uznał, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przede wszystkim z uwagi na brak wystarczających i rzetelnych informacji (mimo wystosowanego do wnioskodawczyni wezwania), pozwalających na pozytywne rozpoznanie wniosku. Na podstawie złożonego dodatkowego oświadczenia o stanie majątkowym dołączonego do sprzeciwu ustalono, że w skład rodziny wnioskodawczyni wchodzą mąż oraz dorosłe dzieci (21, 24, 25 lat). Rodzina mieszka w domu o pow. 90 m2. Majątek wnioskodawczyni to nieruchomość stanowiąca pastwisko o pow. 0,22 ha (zalesione przez samosiejkę). Jako stałe wydatki strona wskazała: rata kredytu hipotecznego – 800 zł, rata pożyczki – 260 zł, telefon i Internet – 108,61 zł, woda – 60 zł, kanalizacja – 70 zł, karta kredytowa – 50 zł, żywność – 1000 zł, środki czystości – 200 zł, prąd – 161 zł, ubezpieczenie domu – 160 zł, środki na utrzymanie dzieci na studiach – 1800 zł. Jako jedyny dochód wskazała ten osiągany przez męża w kwocie – 900 €, z czego 480 € za pokój. Podała także, że wraz z mężem pozostają pod opieką lekarską. Wskazać także należy, że z uwagi na niewystarczające dane (podane w formularzu PPF), wnioskodawczyni została wezwana przez referendarza sądowego do złożenia dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach i majątku. Z obowiązku tego A. J. nie wywiązała się w pełni. Przede wszystkim nie podała środków przypadających jej dzieciom z tytułu pobieranych kredytów studenckich, jak też wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że na utrzymanie dzieci na studiach co miesiąc przeznaczana jest kwota 1 800 zł. Zatem wysokość przyznanych kredytów studenckich w sposób znaczący wpływa na odciążenie budżetu domowego. Brak rzetelnych informacji w tej kwestii nie pozwoliło Sądowi na dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawczyni i jej rodziny. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że wyłącznym źródłem utrzymania jej i dzieci jest kwota pieniężna przesyłana przez jej męża z zagranicy (nie podała jednak jej wysokości). Jednocześnie wskazała, że dochód miesięczny netto jej męża to "900€, z tego 480€ za pokój". Przyjmując nawet, że mąż w całości przesyła ww. kwotę - 900€ (średni kurs NBP 1 EUR na dzień 23.10.2017 r. - 4,24 zł), co stanowi ok. 3816 zł, to z zestawienia tej i ponoszonych wydatków wynika, że te ostatnie przewyższają o ok. 800 zł przesyłaną przez męża kwotę pieniędzy. Sąd doszedł zatem do przekonania, że wnioskodawczyni nie ujawniła wszystkich osiąganych dochodów, bądź też zawyżyła ponoszone wydatki, celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Przedstawione informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a sama wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący i wiarygodny, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, w ocenie Sądu na bieżąco są zaspokajane. Podkreślić należy, że kryterium udzielenia przyznania prawa pomocy jest kryterium dochodowe. Tym samym ukrywanie faktycznej wysokości dochodów a także ponoszonych wydatków, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Użyty w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, że to na osobie ubiegającej się o prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że spełniona została przesłanka do pozytywnego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. GZ 146/2004 NSA, publ. LexPolonica nr 375745). Wynika z tego, że to na A. J. spoczywał obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich osiąganych przez nią i członków rodziny dochodów. To w jej interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy, przy czym musi on nie budzić wątpliwości. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 25 września 2017 r. Sąd w pełni podziela. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.