II SA/Rz 113/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 29 października 2021 r. nr SKO.4110/122/2021 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat J. K. wynagrodzenie w kwocie 590 zł 40/100 /słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 110 zł 40/100 /słownie: sto dziesięć złotych czterdzieści groszy/. Decyzją z dnia 29 października 2021 r. nr SKO.4110/122/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Rzeszowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 sierpnia 2021 r. nr PI- DPS.5026.368.1.2021.3 w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej, w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), zwanej w dalszej części "K.p.a." oraz art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1876 ze zm.), określanej następnie jako "u.p.s." Wskazaną decyzją z dnia 26 sierpnia 2021 r. Prezydent Miasta [...] skierował E. M. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych, nadając tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Organ podał, że Sąd Rejonowy w [...], postanowieniem z dnia [...] marca 2021 r. (sygn. akt [...]) postanowił orzec, że zachodzi potrzeba umieszczenia E. M. w domu pomocy społecznej - w miejsce jej zgody. Mając na uwadze to orzeczenie, wywiad środowiskowy, zaświadczenie lekarskie, zaświadczenie lekarza psychiatry oraz sporządzoną opinię dotyczącą sprawności psychofizycznej wymienionej Prezydent ustalił, że ze względu na stan zdrowia wymaga ona całodobowej opieki osób drugich. Motywując nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności organ wskazał na ważny interes strony wynikający z konieczności zapewnienia podstawowych potrzeb. E. M. odwołała się od tej decyzji. Wskazała, że jej stan zdrowia poprawił się, a choroba "uległa cofnięciu" w związku z czym myśli, że jest zdolna do samodzielnego życia, a potrzebuje tylko wsparcia pracowników ośrodka pomocy społecznej. SKO w Rzeszowie, decyzją z dnia 29 października 2021 r., utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że zasady przyjmowania osób do domów pomocy społecznej określają przepisy ustawy o pomocy społecznej, z tym, że w przypadku osób psychicznie chorych kwestię tę reguluje również ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 685 ze zm.); dalej "u.o.z.p.". Następnie Kolegium przytoczyło art. 54 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym, w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, m. in. ośrodek pomocy społecznej, obowiązany jest do zawiadomienia o tym właściwego sądu. SKO wskazało dalej – mając na uwadze art. 38 i art. 39 u.o.z.p. - że jeżeli osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego lub też jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. SKO zauważyło, że to sąd opiekuńczy dokonuje ustalenia, czy dana osoba wskutek choroby nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, a brak opieki zagraża życiu tej osoby. Organ podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie wydane zostało takie orzeczenie sądu opiekuńczego, tj. postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2021r., które stało się prawomocne w dniu 14 kwietnia 2021 r., a zatem na organie pierwszej instancji, spoczywał już tylko obowiązek - wynikający z art. 59 ust. 1 i art. 106 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. - wydania decyzji o skierowaniu E. M. do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych. Przy wydawaniu takiej decyzji organ pierwszej instancji był bowiem związany orzeczeniem sądu opiekuńczego i dlatego nie mógł dokonywać samodzielnych ustaleń w tym względzie w celu podważenia prawomocności orzeczenia sądowego. SKO podniosło, że prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego. Nie jest ono jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce opiekuńczej, bowiem to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek jego wykonania poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego (odpowiedniego typu) domu, następstwem której jest wydanie decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej. W tej sytuacji, w ocenie SKO, argumentacja odwołującej się, kwestionująca zasadność skierowania jej do domu pomocy społecznej pozbawiona jest znaczenia prawnego i nie może zostać uwzględniona w postępowaniu odwoławczym. Kolegium zaznaczyło, że w przypadku zmiany okoliczności dotyczących sytuacji zdrowotnej, strona może wystąpić do właściwego sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o umieszczeniu w domu pomocy społecznej. E. M. złożyła na decyzję SKO w Rzeszowie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, nie wskazując wobec niej żadnych zarzutów. W odpowiedzi na tę skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie, ponawiając argumentację uzasadnienia kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Z mocy art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej mając na uwadze kryterium zgodności z prawem. Rodzaje uchybień, które kwalifikują badany akt do usunięcia z obrotu prawnego określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwana dalej "P.p.s.a.". W świetle jej art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., sąd stwierdza nieważność decyzji, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. bądź w innych przepisach. Natomiast, w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji w całości lub w części (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Jeżeli zaś tego rodzaju uchybienia nie zachodzą, wówczas skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Sąd poddał analizie postępowanie w przedmiocie skierowania skarżącej do domu pomocy społecznej, które zakończyło się decyzją o takim skierowaniu, wydaną przez Prezydenta Miasta [...], którą następnie utrzymało w mocy SKO w Rzeszowie. Przeprowadzona kontrola nie wykazała uchybień, które mogłyby podważyć powyższe rozstrzygnięcia. Jak wynika z akt sprawy, w związku z zawiadomieniem Dyrektora [...] w [...] Sąd Rejonowy w [...] w postanowieniu z dnia [...] marca 2021 r. sygn. akt [...] orzekł, że zachodzi potrzeba umieszczenia uczestniczki postępowania E. M. w domu pomocy społecznej w miejsce jej zgody. Orzeczenie to stało się prawomocne w dniu 14 kwietnia 2021 r., a wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] 29 czerwca 2021 r. W związku z powyższym, Prezydent Miasta [...], w piśmie z daty 1 lipca 2021 r. zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie skierowania i umieszczenia wymienionej w domu pomocy społecznej, bez jej zgody. Postępowanie to zakończyło się decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 sierpnia 2021 r. o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych, któremu to rozstrzygnięciu organ nadał rygor natychmiastowej wykonalności. W tym samym dniu organ ten wydał odrębną decyzję o umieszczeniu wymienionej w Domu Pomocy Społecznej w [...] przy ul. [...]. Podstawę skarżonego rozstrzygnięcia stanowiły regulacje zawarte w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego. Jednym ze świadczeń z pomocy społecznej jest "pobyt i usługi w domu pomocy społecznej" (art. 36 pkt 2 lit. o u.p.s.). Przysługuje ono osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Zasadniczo przyznanie tego rodzaju świadczenia wymaga zgody osoby, której ma ono dotyczyć (art. 54 ust. 2 u.p.s.). W sytuacji zaś, gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub też po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, podmioty takie jak: ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna – prokuratora (art. 54 ust. 4 u.p.s.).W korelacji z tym unormowaniem pozostaje brzmienie art. 39 ust. 1 u.o.z.p., wedle którego, jeżeli osoba, która wskutek choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, lecz nie wymaga leczenia szpitalnego lub też jeśli jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na przyjęcie jej do domu pomocy społecznej, a brak opieki zagraża życiu tej osoby, organ do spraw pomocy społecznej może wystąpić do sądu opiekuńczego miejsca zamieszkania tej osoby z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez jej zgody. Z wnioskiem o przyjęcie do domu pomocy społecznej bez zgody osoby, której miałoby to dotyczyć może wystąpić również kierownik szpitala psychiatrycznego, o czym przesądza art. 39 ust. 2 u.o.z.p. Warunkiem złożenia takiego wniosku jest to, by przebywająca w nim osoba była niezdolna do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, a jednocześnie potrzebowała stałej opieki i pielęgnacji, natomiast nie wymagała dalszego leczenia w tym szpitalu. Jak stanowi art. 40 ust. 1 u.o.z.p., zapewnienie realizacji postanowienia sądowego o przyjęciu do domu pomocy społecznej osoby, o której mowa w art. 38, należy do starosty powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby. Przedstawione przepisy prowadzą do wniosku, że to sąd opiekuńczy, który orzeka w przedmiocie umieszczenia danej osoby w domu pomocy społecznej bez jej zgody ocenia istnienie prawnych przesłanek w tym zakresie. Jak z kolei stanowi art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1974 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 ze zm.), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Skutkiem powyższego związania jest to, że organ gminy właściwy do wydawania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej nie może samodzielnie analizować, czy osoba, do której odnosi się orzeczenie sądu powszechnego spełnia wymogi do umieszczenia w domu pomocy społecznej. O tym zdecydował już bowiem sąd. Prawomocne orzeczenie sądowe zastępujące zgodę danej osoby na umieszczenie jej w domu pomocy społecznej obliguje organ do jego "wykonania" tj. do wydania decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz odrębnej decyzji o umieszczeniu w konkretnej jednostce tj. takiej, która uwzględnia stan zdrowia osoby mającej w nim zamieszkać. W tym stanie rzeczy, prawidłowo Prezydent Miasta [...] wydał decyzję, w której skierował skarżącą do domu pomocy społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych. Dysponował bowiem prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [....] stwierdzającym potrzebę umieszczenia skarżącej w domu pomocy społecznej bez jej zgody, które to orzeczenie miało dla niego wiążący charakter. Samodzielna ocena przez organ co do słuszności umieszczenia strony w tego rodzaju placówce stanowiłaby próbę podważenia takiego orzeczenia, co jest oczywiście niedopuszczalne. Słusznie też organ I instancji nadał swojemu rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności, kierując się w tym zakresie ważnym interesem strony wynikającym z konieczności zapewnienia jej podstawowych potrzeb opiekuńczych oraz potrzebą ochrony zdrowia wymienionej. Podstawę w tym zakresie stanowił art. 108 § 1 K.p.a. SKO w Rzeszowie zasadnie zaś zwróciło uwagę, że w przypadku zmiany okoliczności dotyczących sytuacji zdrowotnej strony, może ona wystąpić do sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o umieszczeniu jej w domu pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje art. 41 ust. 1 u.o.z.p. Z podanych względów orzeczono w pkt I wyroku o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. Natomiast o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu przez adwokat J. K. orzeczono w pkt II wyroku w oparciu o art. 250 § 1 P.p.s.a.