II SA/Rz 1133/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. Nr [...], skarżąca H. K. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie dla niej adwokata. W jego uzasadnieniu wskazała na swój wiek (84 lata) i stan zdrowia, w związku z czym nie jest w stanie sama skutecznie występować w Sądzie. Jako emerytki nie stać jej także na opłacenie adwokata. Wg zawartego w tym wniosku oświadczenia, prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując wraz z synem, synową i 2 wnuczkami w domu o pow. 120 m² (zajmując go w 3/4 części). Jako pozostały posiadany majątek wykazała budynek gospodarczy wraz z nieruchomością rolną o pow. 1,57 ha, zaś jako źródło dochodów emeryturę w wysokości 1721 zł. brutto. Ponieważ analiza tego oświadczenia z uwagi na wiek i związany z nim stan zdrowia skarżącej nasuwała m.in. wątpliwości co do samodzielnego prowadzenia przez nią gospodarstwa domowego, została ona wezwana do wyjaśnienia tej kwestii (wraz z wykazaniem stanu majątkowego, dochodów i wydatków osób z którymi prawdopodobnie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym) oraz innych okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę jej możliwości płatniczych. W udzielonej odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że: - zamieszkuje wspólnie z synem, synową oraz 2 dorosłymi wnuczkami w domu jednorodzinnym (zajmując jeden pokój z kuchnią), niemniej fakt ten nie świadczy o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego (prowadzący działalność gospodarczą syn od 2 m-cy przebywa na zwolnieniu chorobowym, synowa jest zatrudniona na 3/4 etatu z wynagrodzeniem wg najniższej krajowej, wnuczki po ukończeniu studiów są bez pracy – nie przysługuje im prawo do zasiłku dla bezrobotnych, - stan zdrowia pozwala jej na samodzielną egzystencję, - otrzymuje emeryturę w wysokości 1630 zł. miesięcznie, którą przeznacza na żywność – ok. 400 zł., opłaty za telefon – 53 zł., gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, wywóz śmieci – ok. 280 zł. (opłaca 1/2 rachunków), leczenie – ok. 200 zł. W okresie letnim ponosi koszty prac polowych – uprawiane częściowo gospodarstwo pozwala jej na posiadanie własnych warzyw. Opłaca podatek rolny. W miarę możliwości pomaga synowi i wnuczkom. - nie posiada rachunku bankowego, nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, nie otrzymuje dopłat do produkcji rolnej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Jako załącznik do dodatkowego oświadczenia została dołączona kserokopia opłaty za telefon (53 zł.), gaz (100 zł.), energię elektryczną (357 zł.), wodę i kanalizację (75 zł.) oraz wywóz odpadów (25 zł.). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1-4 i art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego - m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 1) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść tych przepisów wskazuje jednoznacznie, iż niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, ciężar wykazania przesłanki od której zależy przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej oraz że sytuacja majątkowa jest jedynym wyznacznikiem, na podstawie którego ocenia się jej zdolność do poniesienia kosztów postępowania; z tej przyczyny bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie czynniki, jak wiek czy stan zdrowia. Analiza udzielonych przez H. K. informacji nie potwierdza zasadności złożonego przez nią wniosku tak w całości, jak i w części. Wnioskodawczyni ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Posiada także stałe źródło comiesięcznych dochodów z pobieranej emerytury (1630 zł. netto), z której środki pozostają do jej wyłącznej dyspozycji (nie ma na utrzymaniu innych osób). Ze świadczenia tego ponosi wydatki związane z utrzymaniem siebie i częściowo domu oraz leczeniem, a ich deklarowana przez nią wysokość wynosi łącznie ok. 930 zł. Różnicę tych kwot, tj. ok. 700 zł., nawet wobec konieczności poniesienia innych doraźnie występujących wydatków (w tym związanych z pracami na gospodarstwie, które jednak obecnie z uwagi na porę roku nie występują), należy uznać za wystarczającą do wygospodarowania środków na pokrycie związanych ze sprawą kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika (adwokata), jeżeli skarżąca jego udział w sprawie uważa za potrzebny. Koszty te mają charakter jednorazowy i w większości związane są z konkretnymi etapami postępowania, a przez to rozłożone w czasie i niej odczuwalne dla domowego budżetu. Nie budzi wątpliwości, że sama kwota wymaganego obecnie wpisu od skargi, tj. 500 zł. wydaje się dosyć znaczna, niemniej z punktu widzenia zasad przyznawania prawa pomocy decydujące znaczenie w tym zakresie na rzeczywista możliwość jego opłacenia przez skarżącą. Stosunkowo znaczna nadwyżka dochodów nad wydatkami zaspokajającymi wszystkie jej uzasadnione potrzeby życiowe nie pozostawia żadnych wątpliwości, że wnioskodawczyni nie spełnia tak warunku braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zakres całkowity prawa pomocy), jak też pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla swojego utrzymania koniecznego (zakres częściowy). Obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma charakter ustawowy (art. 199 P.p.s.a.) i zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Prawo pomocy – szczególnie w zakresie całkowitym (a więc objętym wnioskiem) ma charakter zupełnie wyjątkowy; predysponowane do jego przyznania są osoby charakteryzujące się ubóstwem (pozbawione całkowicie środków do życia), do których skarżąca z całą pewnością nie należy. Dodatkowo, w kontekście powyższych uwag i wyraźnie wskazywanego przez skarżącą faktu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego (z wyłączeniem zamieszkującego w tym samym budynku syna i jego rodziny), należy w sposób zdecydowany podkreślić, że jako rzutującego na możliwość poniesienia przez nią w niniejszej sprawie kosztów postępowania nie może być uznany argument o udzielanej przez nią synowi i wnuczkom pomocy. O ile nawet ich sytuacja wskazywała by na potrzebę takiego wsparcia z jej strony, to wobec oświadczenia skarżącej o prowadzeniu przez nich oddzielnego gospodarstwa domowego, wydatki z tego tytułu nie mogą być kwalifikowane jako niezbędne i służące zaspokojeniu jej koniecznych potrzeb życiowych. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie jej przysługiwał od organu, który wydał zaskarżoną decyzję zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Także na podstawie art. 6 tej ustawy, na sądzie ciąży powinność udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Mając na uwadze wiek i stan zdrowia skarżącej, niezależnie od możliwości ustanowienia pełnomocnikiem adwokata lub radcy prawny, należy wskazać także na dopuszczalność występowania przez nią w postępowaniu sądowym przez innego uczestnika postępowania lub zstępnych, tj. syna lub wnuczki (art. 35 § 1 P.p.s.a.). Skoro zatem H. K. nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy tak w zakresie całkowitym jak i częściowym, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.