II SA/Rz 1148/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Maciej Kobak /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]. Przedmiotem skargi S. S. (skarżący) jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Szef Urzędu) z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco. Skarżący w dniu 23 października 2018 r. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (ustawa z dnia 20 marca 2015 r.). Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] Szef Urzędu odmówił skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako podstawę prawną decyzji Szef Urzędu podał art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. W uzasadnieniu decyzji Szef Urzędu wyjaśnił, że do wydania decyzji o potwierdzeniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych konieczne jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r., oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej w skrócie: "Prezes IPN") w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokumentu potwierdzającego nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Szef Urzędu wskazał, że skarżący wraz z wnioskiem przedłożył decyzję Prezesa IPN, w której stwierdzono, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, oraz że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Szef Urzędu stwierdził więc, że decyzja Prezesa IPN potwierdza, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu. Następnie Szef Urzędu przytoczył treść art. art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. Szef Urzędu wskazał, że skarżący we wniosku podniósł, iż był działaczem NSZZ RI "Solidarność", zaś w wyniku prowadzonej działalności został zwolniony z pracy w Urzędzie Gminy w S. Skarżący dołączył do wniosku oświadczenia świadków – L. R., S. R. i E. N., kserokopię legitymacji członkowskiej "Solidarności" RI, kserokopię świadectwa pracy, z którego wynika, że skarżący był zatrudniony w okresie od 1 września 1986 r. do 31 grudnia 1986 r. na okres próbny, kserokopię świadectwa pracy w Kombinacie [...] w K., z którego wynika, że skarżący pracował w tym zakładzie od 17 stycznia 1979 r. do 25 sierpnia 1979 r., zaś stosunek pracy został rozwiązany za wypowiedzeniem przez pracownika. W wyniku zapytania skierowanego do Archiwum IPN Szef Urzędu otrzymał informację, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną lub doznane represje przez skarżącego. Również w wyniku przeprowadzonej kwerendy przez Biuro Badań Historycznych nie odnaleziono żadnych informacji na temat opozycyjnej działalności skarżącego. Szef Urzędu dokonał omówienia zeznań powołanych w sprawie świadków a następnie stwierdził, że materiał dowodowy zebrany w toku postępowania nie daje podstaw do potwierdzenia spełnienia przez skarżącego przesłanek z ww. przepisów ustawy z dnia 20 marca 2005 r. Analizując protokoły z przesłuchań Szef Urzędu uznał, że świadkowie posiadają ogólną wiedzę na temat działalności opozycyjnej skarżącego. Żaden ze świadków nie był w stanie określić czy działalność ta miała charakter regularny, ciągły czy też może tylko incydentalny. Świadkowie podali, że działalność skarżącego sprowadzała się do kolportażu prasy podziemnej i zbierania składek na rzecz nielegalnej struktury opozycyjnej, jednakże nie potrafili wskazać jakie konkretnie tytuły kolportował skarżący, jak często miało to miejsce, komu i w jakich sytuacjach skarżący przekazywał ulotki. Świadek A. N. oświadczył, że wiedzę o działalności skarżącego ma od samego zainteresowanego oraz od osób postronnych. W ocenie Szefa Urzędu sam fakt potwierdzenia przez świadków faktu prowadzenia działalności opozycyjnej przez skarżącego w okresie lat 80-tych, bez jednoczesnego podania konkretnych jej form i ich częstotliwości należy uznać za niewystarczający. Szef Urzędu wskazał, że skarżący podniósł okoliczność zwolnienia go z pracy w Wiejskim Domu Kultury w C. W ocenie Szefa Urzędu nie można jednak ustalić na podstawie zebranego materiału dowodowego, że skarżący stracił pracę na skutek podejmowanej działalności, zwłaszcza, że został przyjęty na okres próbny, a stosunek pracy ustał wraz z upływem okresu próbnego. Wobec powyższego Szef Urzędu uznał, że skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów, które mogłyby potwierdzić prowadzenie przez niego łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożonej odpowiedzialnością karną, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, oraz że została z nim rozwiązana umowa o pracę za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Szef Urzędu powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia [...] czerwca 2019 r., a ponadto stwierdził, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by skarżący należał do jakiejkolwiek struktury zorganizowanej. Dokonując weryfikacji opisywanych przez skarżącego zdarzeń oraz analizując materiał dowodowy Szef Urzędu uznał, że brak jest podstaw do potwierdzenia skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, że brak w IPN dokumentów potwierdzających jego działalność opozycyjną nie powinien przekreślać go jako działacza opozycji. W ocenie skarżącego, zwolnienie go pracy w Urzędzie Gminy w S. wynikało wyłącznie z jego działalności opozycyjnej. Skarżący stwierdził, że w świadectwie pracy nie mogła znaleźć się informacja o rzeczywistych powodach nieprzedłużenia umowy o pracę, natomiast świadkowie zdarzenia nie pamiętają tego faktu, bądź już nie żyją. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu, albowiem decyzje organów obu instancji naruszają przepisy postępowania, normujące zakres i tryb gromadzenia oraz oceny materiału dowodowego w sprawie, co niewątpliwe w sposób istotny mogło przełożyć się na jej wynik – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o działaczach opozycji. Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia. Pierwszą kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Ponadto ustawa w art. 3 pkt 3 lit. d wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" wskazując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący uzyskał decyzję Prezesa IPN, w której organ ten stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania wnioskowanego statusu. Sąd podziela stanowisko organów, że nie ma podstaw do uznania skarżącego za osobę represjonowaną. Jak wynika z akt sprawy swoje żądanie skarżący wywodzi z art. 3 pkt 3 lit. d ustawy. Z akt wynika, że skarżący w okresie od 1 września 1986 r. do 31 grudnia 1986 r. był zatrudniony w Wiejskim Domu Kultury w C. jako asystent kierownika na okres próbny i wstępny, a stosunek pracy uległ rozwiązaniu wobec upływu ww. okresów. Nie zgromadzono żadnych materiałów, które potwierdzałyby, że wobec skarżącego zachodzą okoliczności wskazane w art. 3 pkt 3 lit. d ustawy. Sąd za przedwczesną uznaje ocenę, że wobec skarżącego nie zachodzą podstawy do uznania go za działacza opozycji komunistycznej. Z akt sprawy wynika, że skarżący od stycznia 1981 roku był działaczem NSZZ Solidarność – legitymacja członkowska. Według oświadczenia skarżącego, wraz z innymi osobami tworzył zręby podziemnej organizacji antykomunistycznej. Od 1980 roku działał w utworzonym na terenie gminy S. NSZZ Solidarność Rolników Indywidualnych. Działalność prowadził nieprzerwanie do 1989 roku, kiedy Związek został przekształcony w Komitet Obywatelski. W całym okresie 1980-1989 skarżący – według swojego oświadczenia – prowadził działalność opozycyjną, kolportował prasę, ulotki, rozklejał odezwy, obywał spotkania z działaczami opozycji. Skarżący kolportował materiały dla działaczy działających w strukturach regionalnych. Z zeznań świadka S. R. wynika, że skarżący spotykał się z ojcem świadka – R. R., Przewodniczącym NSZZ Solidarność RI w S., w jego mieszkaniu. Omawiali sprawy związkowe, opozycyjne. Według świadka skarżący "prowadził działalność cały czas". Świadek J. B. zeznał, że skarżący był członkiem NSZZ Solidarność RI w S. i przewodniczącym Koła w N. Prowadził działalność związkową nieprzerwanie od 1980 roku do 1989 roku. Spotkania odbywały się 1 raz w tygodniu. Skarżący zajmował się również kolportowaniem materiałów dostarczonych przez przewodniczącego R. R. Świadek A. N. również potwierdził, że skarżący działał w strukturach związkowych w okresie 1980 do 1989. Według świadka skarżący kolportował ulotki mieszkańcom N. Świadek stwierdził – w zeznaniach dotyczących J. B. – że ulotki dotyczyły spraw rolniczych oraz działalności Solidarności RI. Według świadka skarżący uczestniczył w spotkaniach opozycyjnych w mieszkaniach prywatnych, a później w domu katechetycznym. Świadek zeznał, że o powyższych okolicznościach dowiedział się od samego skarżącego ale i również od mieszkańców N. Uwzględniając przywołane zeznania, Sąd nie może przyjąć że materiał dowodowy został należycie rozważony. Sąd za przedwczesne uznaje wnioski organów, że: 1) skarżący w ogóle nie należał do "jakiejkolwiek struktury zorganizowanej"; 2) nie jest możliwe ustalenie w jakim okresie skarżący prowadził kolportaż ulotek, jak często i komu je przekazywał. Organ powinien mieść wzgląd na fakt, że osobowe źródła dowodowe dotyczące okoliczności faktycznych relewantnych w sprawie są już starsze, niełatwo im precyzyjnie formułować myśli i jednoznacznie wyrażać stanowisko. Z treści zeznań wszystkich świadków obraz skarżącego rysuje się jednoznacznie: skarżący był działaczem opozycji w okresie od 1980 do 1989 roku. Wbrew stanowisku organu z zeznań tych wynika, że skarżący prowadził w tym okresie działalność nieprzerwanie, uczestnicząc w spotkaniach, zbierając fundusze, kolportując ulotki, odezwy, prasę o tematyce rolniczej i opozycyjnej. Materiały dostarczał innym działaczom oraz mieszkańcom N. To że nie wszyscy świadkowie nie wskazali jak często odbywały się spotkania oraz jakiej konkretnie treści były materiały rozpropagowywane przez skarżącego nie determinuje negatywnych ustaleń w tym przedmiocie. Z protokołu przesłuchania świadków nie wynika, aby byli oni pytani o częstotliwość kolportażu materiałów przez skarżącego, nie wynika z nich również, aby świadek S. R. był rozpytany w kwestii charakteru tych materiałów; świadek A. N. opisał je jako materiały w sprawach rolniczych i związkowych, natomiast świadek J. B. podał i nie wie jaki miały charakter. Zgodnie z ogólną dyrektywą pragmatyczną organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.) kierując się przy tym logiką, wiedzą powszechną i doświadczeniem życiowym. Dana okoliczność nie jest oceniana w widmie pojedynczych dowodów, lecz w spectrum całego zgromadzonego materiału dowodowego. Wiedza uzyskana z poszczególnych dowodów tworzy skompilowany obraz sprawy i choć informacje, które się na tę wiedzę składają nie zawsze wskazują bezpośrednio na pewne detale i niuanse, to nie oznacza to, że nie można ich potwierdzić wykorzystując zasady logiki i doświadczenia, jeżeli pozwala na to ogół bezspornie ustalonych okoliczności. Z powołanych przyczyn Sąd uchylił decyzje I i II instancji – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy poczynią ustalenia zgodnie ze sformułowanymi wyżej wskazaniami i rozstrzygnął, czy skarżący jest działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Końcowo Sąd nadmienia, że w tej kwestii decydującego znaczenia nie mają informacje uzyskane z Archiwum IPN oraz Biura Badań Historycznych.