II SA/Rz 1149/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości, II. Odmówić ustanowienia dla niej radcy prawnego. R. K. wezwana do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2010 r. Nr [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Jak wynika z jego treści, wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z 5-letnią córką, wymagającą "wczesnego wspomagania rozwoju". Nie posiadają żadnego majątku, utrzymując się ze świadczeń pomocy społecznej w wysokości 565 zł. miesięcznie oraz stałej pomocy materialnej rodziny. Córka skarżącej uprawniona jest do alimentów w wysokości 350 zł., które znajdują się w fazie egzekucji komorniczej. Rozpoznając na podstawie powyższych okoliczności złożony wniosek uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem R. K. prawa pomocy w zakresie częściowym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przyznanie tego zwolnienia podyktowane jest przede wszystkim trudną sytuacją finansową wnioskodawczyni, która całość wydatków związanych z utrzymaniem siebie i córki opiera na pomocy finansowej właściwego Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz wsparciu materialnym ze strony rodziny. W sytuacji gdy pomoc ta obejmuje praktycznie całość środków finansowych jakimi dysponuje skarżąca, dodatkowe obciążanie jej w takiej sytuacji kosztami sądowymi prowadziłoby do ich uszczuplenia, a przez to nie mogłyby spełnić funkcji, dla której zostały przyznane. Bez znaczenia w tej sytuacji jest przyznane córce skarżącej prawo do alimentów, które przynajmniej obecnie – jak wynika z oświadczenia wnioskodawczyni – nie jest jeszcze skutecznie wyegzekwowane. Wnioskodawczyni nie posiada także żadnych wartościowych składników majątkowych, które poprzez uzyskiwany z nich dochód lub w wyniku ewentualnego spieniężenia mogłyby stanowić źródło pokrycia kosztów sądowych (jak wynika z akt administracyjnych sprawy nawet mieszkanie w którym aktualnie wraz z córką zamieszkuje nie stanowi jej własności). W tej sytuacji konieczność opłacenia związanych ze sprawą kosztów sądowych bezsprzecznie rzutowałaby na możliwość zaspokojenia przez nią i córkę bieżących, podstawowych potrzeb życiowych, skutkując uszczerbkiem w ich koniecznym utrzymaniu. Uznając za zasadne zwolnienie R. K. od związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jej wniosku o ustanowienie radcy prawnego, mimo że jego wstępna analiza mogłaby na to wskazywać. Generalną zasadą wynikającą z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez każdą stronę postępowania kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Nawet przy dopuszczalności wystąpienia przejściowych trudności finansowych zobowiązane są do tego (chociażby częściowo) nie tylko osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, ale także posiadający możliwość ich pozyskania i to w sytuacji, która wymagałaby od nich rezygnacji z zaspokojenia niektórych innych potrzeb lub wydatków nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego. I tak w przypadku wnioskodawczyni należy podkreślić, że w żaden sposób nie wykazała ona, z jakich powodów mimo młodego wieku (31 lat) pozostaje bez pracy i podstawę egzystencji swojej oraz córki opiera w całości na pomocy społecznej i wsparciu osób trzecich. Ponieważ dotyczy to wsparcia udzielanego przez rodzinę a nie osoby obce należy uznać, że skarżąca ma nadal potencjalną możliwość skorzystania z jej dalszej pomocy, którą w opisywanej sytuacji należy odnieść do ewentualnego ustanowienia przez nią w sprawie pełnomocnika z wyboru (adwokata lub radcy prawnego), jeżeli jego udział w sprawie uważa za niezbędny. Zauważenia wymaga, że wnioskodawczyni w żaden sposób nie uzasadniła konieczności występowania w sprawie przez radcę prawnego, a jego brak - odmiennie niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy jej prawa do sądu. Obowiązku reprezentacji stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowo administracyjnego nie przewidują także normujące go przepisy; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), która to potrzeba aktualnie nie zachodzi. Sąd z urzędu bierze również pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącej jako strony postępowania. Powyższe nie uprawnia zatem R. K. do żądania przyznania jej całkowitego prawa pomocy, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Z uwagi na źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane jej zwolnienie od kosztów sądowych – nawet mimo stosunkowo trudnej sytuacji materialnej - nie może ona generować po stronie Skarbu Państwa dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Jak już zaznaczono, nie uzasadniają tego nawet potencjalne trudności związane z jego ustanowieniem. W związku tym dodatkowo zwrócenia uwagi wymaga stojąca u przyczyn wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie okoliczność spowodowania kolizji drogowej przez skarżącą. Niezależnie od tego czyją własność stanowił kierowany przez nią pojazd, skarżąca zapewne musiała ponosić pewne koszty jego użytkowania, tak samo jak koszty utrzymania telefonu komórkowego, którego fakt używania w czasie jazdy sama przyznała. Wydatki z tym związane w żaden sposób nie dotyczą zaspokajania koniecznych potrzeb życiowych, a środki na te cele ponoszone mogą być przeznaczone na partycypację skarżącej w kosztach postępowania (ustanowienie pełnomocnika z wyboru). Z przedstawionych względów, wobec braku spełniania przez R. K. przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.