II SA/Rz 1150/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Przedmiotem skargi G. S. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku G. S. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką K. M. W motywach rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] czerwca 2019 r. ([...]). Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2019 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Orzeczenie wydano na czas oznaczony i obowiązuje do dnia [...] czerwca 2022 r. Jak zaznaczył organ art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Okoliczność ta powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne w rozpoznawanej sprawie nie może zostać przyznane. Organ wskazał także, że w okresie od kwietnia 2019 r. do czerwca 2019 r. wnioskodawczyni nie spełniała także przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ do dnia 30 czerwca 2019 r. była zatrudniona. W odwołaniu od decyzji G. S. zawnioskowała o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Wskazała na naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i nie uwzględnienie wyroku TK z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, którym orzeczono o niekonstytucyjności części wyżej wskazanej normy prawnej. Podkreśliła, że ze względu na stale pogarszający się stan zdrowia matki zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia. SKO wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. - powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 1b u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podało, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia oparł na fakcie braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Kolegium podzieliło ten pogląd wskazując, że przyznanie odwołującej wnioskowanego świadczenia wprost naruszałoby art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. Wywiodło także, że decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiada charakteru uznaniowego i pozytywne rozstrzygnięcie uzależnione jest od spełnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r. Odnosząc się do wyroku TK Kolegium wskazało, że norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie. Zarówno Kolegium jak i Burmistrz są jedynie organami stosującymi obowiązujące rozwiązania prawne, a nie je tworzącymi. Skargę na decyzję SKO do WSA w Rzeszowie wniosła G. S. wnioskując o jej pozytywne rozpatrzenie. Jej zdaniem organ winien zastosować się do wyroku TK i przyznać jej wnioskowane świadczenie. Wyjaśniła, że stan zdrowia matki stale się pogarsza, nie może samodzielnie funkcjonować, potrzebna jest jej pomoc osoby trzeciej. Z tego względu zrezygnowała z pracy, by sprawować opiekę nad matką. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne kierując się zatem kryterium legalności dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu oraz postępowania poprzedzającego jego wydanie z normami prawnymi – proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Kontrola działalności administracji publicznej, jak stanowi art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej "P.p.s.a." obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia zastosowania w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków zawartych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych treścią zaskarżonego aktu. Nadto stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a). Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Złożona w niniejszej sprawie skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia [...] lipca 2019 r. w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje te naruszają prawo i dlatego nie mogą pozostać w obrocie prawnym. Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.). Zgodnie z jej art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. M. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – organy obu instancji uzasadniały unormowaniem z art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, brzmiącym następująco: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia" oraz ustaleniami, że osoba wymagająca opieki nie spełnia warunków określonych w tym przepisie (nie jest możliwe ustalenie daty powstania niepełnosprawności). Pogląd organów nie zasługuje na akceptację. Przypomnieć należy, że wspomniany wyżej przepis w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok z dnia 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16 i z dnia 21 października 2016 r., I OSK 1853/16), Sąd tu orzekający powyższe podziela. Prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Zatem rozpoznając sprawę organy administracji powinny dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zgodnie z regułą wyrażoną w art. 7 k.p.a. i przeprowadzić postępowanie dowodowe w sposób określony w przepisach art. 75 i nast. k.p.a. Dopiero zebranie pełnego materiału dowodowego pozwoli na jego ocenę zgodną z regułami art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i ustalenie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem organy orzekające w sprawie niniejszej, jak wynika z lektury akt administracyjnych i uzasadnienia obu decyzji, nie wywiązały się prawidłowo z obowiązków proceduralnych wynikających z tych przepisów. W żadnym stopniu nie wyjaśniły przesłanek przewidzianych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w szczególności charakteru opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką. Chodzi o to, czy zakres tej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego "punkt ciężkości" tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie w samej opiece nad nim. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.