II SA/Rz 1152/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skarg J. R. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] nr [...] nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego uchyla zaskarżone decyzje i decyzje Burmistrza [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...], nr [...], nr [...] w zakresie terminu końcowego okresu na który przyznano stypendium. II SA/Rz 1152/14 UZASADNIENIE Przedmiotem połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia skarg J. R. są decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2014 r. przyznające stypendium szkolne dla: S. R., S. R. i M. R.. Decyzjami z dnia [...] listopada 2013 r. Burmistrz Miasta [...], działając na wniosek J. R., przyznał jej dzieciom: S. R., S. R. i M. R. stypendium szkolne na okres od 1 września do 31 października 2013 r. w miesięcznej wysokości 137,80 zł. Rozstrzygnięcia te na skutek odwołania wnioskodawczyni zostały uchylone w całości decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r., z powodu błędnego ustalenia wysokości dochodu rodziny. Organ doliczył bowiem do dochodu kwotę 18.000 zł, którą otrzymał w październiku 2013 r. bezrobotny mąż J. R. – M. R., w ramach dofinansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego na planowaną działalność gospodarczą. Kolegium uznało, że środki te przeznaczone zostały na ściśle określony cel, tj. zakup lodówki, mebli sklepowych, kasy fiskalnej oraz towaru, a zatem w rodzinie nie doszło do żadnych zmian w faktycznych dochodach. Kolejnymi decyzjami z dnia [...] kwietnia 2014 r. organ I instancji przyznał S. R., S. R. i M. R. stypendium szkolne w wysokości i na okres jak poprzednio wskazując, że decyzje obowiązują w roku szkolnym 2013/2014. Na poczet przyznanego stypendium uznano wypłacone na podstawie uchylonych poprzednio decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. na każdego z małoletnich kwoty 275,60 zł. Również i te decyzje zostały uchylone w całości decyzjami Kolegium z dnia [...] maja 2014 r., z uwagi na ich błędne uzasadnienie dotyczące okresu na jaki świadczenie zostało przyznane. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrz Miasta [...] ponownie przyznał stypendium szkolne w miesięcznej wysokości 137,80 zł na okres od 1 września 2013 r. do 31 października 2013 r. odpowiednio decyzjami z dnia [...] czerwca 2014 r. : 1. nr [...] dla S. R., 2. nr [...] dla S. R., 3. nr [...] dla M. R. uznając jednocześnie kwotę 275,60 zł wypłaconą każdemu z małoletnich na poczet przyznanego stypendium. W uzasadnieniach tych rozstrzygnięć organ I instancji wskazał na ustalenia dotyczące dochodu rodziny, który wynosi ogółem 1.631,31 zł, zaś dochód na osobę w rodzinie 326,26 zł, a zatem nie przekracza kryterium dochodowego w wysokości 456 zł. Miesięczna wysokość stypendium zgodnie z art. 90d ust. 9 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, ze zm.) nie może być niższa niż 80% kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o pomocy społecznej, i nie może przekraczać 200% tej kwoty, a zatem kształtuje się w przedziale 84,80 zł – 212 zł. Wysokość stypendiów ustalono na podstawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym przyjętego uchwałą Rady Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], w której w § 6 ust 4 określono sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego, uzależniając ją od wysokości dochodu na osobę w rodzinie. W odwołaniu od tych decyzji J. R. zarzuciła błędne wliczenie kwoty 1.500 zł z tytułu otrzymanego przez jej męża dofinansowania do miesięcznego dochodu rodziny, podczas gdy rzeczywisty dochód rodziny w ostatnim miesiącu wyniósł 398 zł, czyli około 80 zł na osobę w rodzinie oraz przyznanie stypendium na okres jedynie dwóch miesięcy zamiast na okres całego roku szkolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] nie uwzględniło tego odwołania, utrzymując w mocy decyzje organu I instancji odpowiednio decyzjami: 1. dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] (dot. S. R.), 2. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] (dot. S. R.), 3. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] (dot. M. R.). W uzasadnieniach decyzji wskazano, że przepisy ustawy o systemie oświaty wyznaczają jedynie minimalny i maksymalny okres przyznawania stypendium (odpowiednio od 1 do 10 miesięcy w danym doku szkolnym). Nawet w przypadku spełnienia przesłanki niskiego poziomu dochodów w rodzinie, przy jednoczesnym występowaniu pozostałych przesłanek jak bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, ustawa nie nakłada na organ obowiązku przyznania prawa do stypendium na cały okres roku szkolnego. Tym samym przyznanie stypendium na okres krótszy niż rok szkolny, wynoszący dwa miesiące nie narusza przepisów prawa, a decyzje organu należy uznać za prawidłowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na ww. decyzje Kolegium, J. R. powtórzyła zarzuty sformułowane w odwołaniu od decyzji organu I instancji, związane z błędnym ustaleniem dochodu rodziny oraz przyznaniem stypendium na okres wyłącznie dwóch miesięcy w roku szkolnym. Wniosła o wyjaśnienie, czy kwota, którą otrzymał jej mąż związana z dofinansowaniem działalności gospodarczej winna być wliczana do dochodu rodziny, na podstawie którego ustalana jest wysokość stypendium szkolnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Po rozpoznaniu sprawy powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie w zakresie okresu, na jaki decyzjami przyznano stypendium dzieciom skarżącej. Stypendium szkolne jako pomoc materialną o charakterze socjalnym (art. 90c ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy o systemie oświaty), może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie (art. 90d ust. 1). Jest ono przyznawane na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy (9 miesięcy w przypadku słuchaczy kolegiów nauczycielskich, nauczycielskich kolegiów języków obcych i kolegiów pracowników służb społecznych) w danym roku szkolnym, o czym stanowi art. 90d ust. 10 ustawy. Z treści tego przepisu wynika, że wymiar czasu, na jaki przyznaje się uczniowi stypendium jest pozostawiony uznaniu administracyjnemu, jednakże nie oznacza to całkowitej dowolności organu w tym zakresie. Podejmując decyzję o charakterze uznaniowym organ administracji stosownie do art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm., w skrócie "k.p.a") ma obowiązek kierować się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). W rozpoznawanej sprawie Burmistrz Miasta [...] w uzasadnieniach decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r. nie odniósł się w ogóle do okresu, na jaki przyznano stypendium S. R., S. R. i M. R. Tym samym nie wyjaśnił stronom postępowania motywów, którymi kierował się przyznając stypendium szkolne na okres dwóch miesięcy, w sytuacji, gdy przepisy prawa uprawniały go do przyznania stypendium na okres dziesięciomiesięczny. Uchybienia tego nie sanowało orzekające w sprawie Kolegium, czym dopuściło się naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, zwłaszcza, że kwestię tę podnosiła J. R. w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia, że z racji uznaniowego charakteru decyzji o przyznaniu stypendium, przyznanie tego świadczenia na okres dwumiesięczny jest samo w sobie zgodne z przepisami i nie wymaga dalszego uzasadniania. W ocenie Sądu taki sposób działania organów wskazuje na dowolność i świadczy o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego sformułowanych w przepisach art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. (zasady praworządności, pogłębiania zaufania do organów Państwa oraz przekonywania) oraz art. 107 § 3 k.p.a. – określającego niezbędne składniki uzasadnienia faktycznego decyzji. Naruszenie tych przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonych decyzji oraz poprzedzających je decyzji organu I instancji. Z uwagi na fakt, iż przyznanie stypendium szkolnego za miesiąc wrzesień i październik 2013 r. było prawidłowe, Sąd uchylił ww. decyzje jedynie w zakresie, w którym orzekały o terminie końcowym przyznania stypendium. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ weźmie pod uwagę, że dla przyznania stypendium szkolnego istotny jest stan majątkowy rodziny za miesiąc poprzedzający miesiąc złożenia wniosku, a nie zmiany w dochodzie rodziny, które nastąpiły w miesiącach późniejszych. Wynika to wprost z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku), do którego odsyła art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty, stanowiący, że miesięczna wysokość dochodu uprawniająca do ubiegania się o stypendium, jest ustalana na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, z tym że do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w art. 90c ust. 2 i 3. Oczywiście zmiany w dochodzie rodziny dokonane po złożeniu wniosku o przyznanie stypendium szkolnego mogą rzutować na okoliczności związane z jego wstrzymaniem lub cofnięciem stypendium (art. 90o ust. 4 ustawy o systemie oświaty), jednakże nie mogą stanowić podstawy do zmiany sposobu obliczania dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej, na co słusznie zwracał uwagę organ odwoławczy w poprzednio wydawanych decyzjach kasacyjnych. Podobnie Sąd podziela pogląd Kolegium wyrażony w decyzjach kasacyjnych z dnia 2 stycznia 2014 r., że pomoc de minimis", będąca dofinansowaniem na podjęcie działalności gospodarczej i przeznaczona na ściśle określony cel, nie może być wliczana do dochodu rodziny, obliczanego na podstawie art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Z wszystkich tych przyczyn, działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji . Jednocześnie Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a. i określenia czy i w jakim zakresie zaskarżone decyzje podlegają wykonaniu, jako że zostały już one wykonane.