II SA/Rz 1157/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić ustanowienia na rzecz wnioskodawczyni adwokata. A. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy zmiany decyzji dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego. Wniosła w niej o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wskazała, że jest osobą bezrobotną. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z również bezrobotnym konkubentem oraz trójką dzieci (9 lat, 4 lata i 4 lata). Zaznaczyła, że pomagają im rodzice. Następnie we wniosku złożonym na urzędowym formularzu strona podkreśliła, że jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Posiadają wiele zobowiązań finansowych. Dwoje dzieci choruje na alergię, co wiąże się z koniecznością leczenia. Dochody rodziny to pobierany przez skarżącą zasiłek rodzinny w wysokości 386 zł oraz zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 652,60 zł brutto. Wnioskodawczyni zwróciła uwagę na zaciągnięty kredyt, którego miesięczna rata wynosi 350 zł oraz na fakt pobrania pożyczki. Utrzymanie mieszkania to miesięcznie kwota ok. 800-900 zł. Dane przedstawione przez stronę uznano za niewystarczające do dokonania oceny jej faktycznych możliwości płatniczych, dlatego wezwano ją do ich uzupełnienia. Z odpowiedzi wynika, że uzyskiwany przez skarżącą zasiłek dla bezrobotnych wynosi netto 572,87 zł. Z kolei konkubent z pracy dorywczej otrzymuje ok. 300 do 400 zł miesięcznie. Wydatki są zaś następujące: wyżywienie – 1000 zł, opłata za najmowane mieszkanie – 600 zł, prąd- 74,93 zł, gaz – 59,02 zł, woda – 94,80 zł, leczenie córek – 100 zł, telefony – 142 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że kredyt w banku na kwotę 13 007,38 zł został zaciągnięty na spłatę poprzedniego zadłużenia, którego przeznaczeniem było: sfinansowanie wyjazdu wakacyjnego, kupno samochodu (którego obecnie już nie posiadają), spłatę rachunków i "życie". Skarżąca zaznaczyła, że jej rodzice oraz matka konkubenta nie mają dostatecznych środków, aby udzielać im regularnie pomocy. Tylko od czasu do czasu otrzymują od nich od 50 do 100 zł oraz ubranie dla któregoś dziecka. Wnioskodawczyni zwróciła dodatkowo uwagę na swoje problemy zdrowotne. Dołączyła również rachunki wskazujące na zakup lekarstw na kwotę 138,55 zł oraz te dotyczące zakupu odzieży, obuwia i pomocy naukowych dla dzieci na kwotę 451,71 zł, jak też orzeczenie sądowe, z którego wynika ciążący na konkubencie strony obowiązek uiszczania rat w wysokości 420 zł tytułem orzeczonego wyrokiem sądu karnego świadczenia pieniężnego. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strony skarżące działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Skarga A. B. dotyczy decyzji o odmowie zmiany decyzji dotyczącej dodatku do zasiłku rodzinnego, której podstawę stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.). Mając więc powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżąca zwolniona jest z mocy samej ustawy z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dlatego też rozpoznanie jej wniosku z tym zakresie stało się zbędne, a postępowanie w tej części należało umorzyć w oparciu o art. 249a P.p.s.a. Z kolei żądanie dotyczące ustanowienia zawodowego zastępcy prawnego mieści się w zakresie częściowego prawa pomocy (art. 245 § 3 P.p.s.a.), którego przesłankę – w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. – stanowi niemożność poniesienia pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ten ostatni przepis wprost stanowi, że to strona domagająca się przyznania prawa pomocy winna udowodnić swoją złą sytuację materialną, która wymaga udzielenia jej wsparcia ze środków Skarbu Państwa. Fakt, iż ciężar dowodu odnośnie do okoliczności przesądzających o zasadności dofinansowania strony spoczywa właśnie na niej związany jest z tym, iż zasadniczo to właśnie strony mają obowiązek ponoszenia kosztów swojego udziału w danym postępowaniu (art. 199 P.p.s.a.), a ilość środków przeznaczonych do dystrybucji w ramach wyjątkowej instytucji prawa pomocy jest ograniczona. Zatem to zadaniem wnioskującego o wsparcie jest wykazanie, że takiego faktycznie wymaga. Zdaniem rozpoznającej niniejszy wniosek, A. B. nie udało się wykazać powyższego. Podane przez nią we wniosku i odpowiedzi na dodatkowe wezwanie informacje, jak też te wynikające z przedłożonych przez nią dokumentów nie potwierdzają złej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Przede wszystkim bowiem inny niż pierwotnie podany przez stronę jest łączny dochód jej rodziny. We wniosku składająca go wskazała mianowicie, że wynosi on 958,87 zł, natomiast wyciągi z rachunku bankowego skarżącej pokazują, iż jego rzeczywista wysokość to kwota ok. 3400 zł, a więc ponad trzykrotnie więcej. Składają się na niego zasiłek rodzinny (386 zł), zasiłek dla bezrobotnych (572,87 zł), zasiłek okresowy z powodu bezrobocia (555 zł), pomoc od rodziców (50 zł), świadczenie wychowawcze na troje dzieci (1500 zł) oraz dochód z pracy dorywczej konkubenta strony (350 zł). Ponadto, w dniu 29 sierpnia 2016 r. strona otrzymała dodatkowo kwotę 465 zł, której przeznaczenia nie można odczytać z przedmiotowego wyciągu z rachunku bankowego. Z kolei podane przez skarżącą wydatki comiesięczne oscylują wokół kwoty 2840 zł. Porównanie tych dwóch pozycji domowego budżetu tj. dochodów oraz wydatków prowadzi do wniosku, że wnioskodawczyni dysponuje co miesiąc wolną kwotą wynoszącą ok. 560 zł, która może zostać przeznaczona na pokrycie kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Wprawdzie koszt wynagrodzenia dla takiego podmiotu może być wyższy, jednak zainteresowani mogą się dowolnie umówić co do terminu zapłaty ostatecznej kwoty, co pozwoliłoby skarżącej na zaoszczędzenie stosownych środków. Należy też podnieść, że trudno uznać za konieczny - w świetle brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. - wydatek na spłatę kredytu w zakresie, w jakim jego przeznaczeniem było sfinansowanie wyjazdu wakacyjnego czy zakupu samochodu. Tym samym, wydatkowi z tytułu spłaty przynajmniej części raty powyższego zobowiązania nie można przyznać pierwszeństwa przed zobowiązaniem w postaci kosztów postępowania sądowego. Mając więc na względzie, że przedstawiona przez A. B. w jej wniosku sytuacja materialna znacznie odbiega od tej rzeczywistej i jest ona dobra tzn. pozwala zarówno na zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziny, jak też na pokrycie kosztów postępowania (tzn. wynagrodzenia pełnomocnika) uznano, że nie ma podstaw do przyznawania jej wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy. Uwzględnienie wniosku w warunkach wynikających ze sprawy oznaczałoby nadużycie przedmiotowej instytucji, która przeznaczona jest dla osób ubogich tj. takich, którym brak środków pieniężnych bądź też ich niedostateczna ilość uniemożliwiają dostęp do sądu. Należy też zwrócić uwagę, że udział zawodowego zastępcy prawnego na obecnym etapie postępowania nie jest w świetle rozwiązań procesowych P.p.s.a. konieczny. Sąd zaś bierze pod uwagę wszystkie uchybienia organów administracji z urzędu. Jeśli więc skarżąca uważa, że jest jej potrzebna pomocy profesjonalisty, to winna go ustanowić w ramach własnych środków, nie zaś przerzucać ciężar związany z kosztami powyższego na ogół społeczeństwa. Z podanych wyżej powodów orzeczono o odmowie ustanowienia na rzecz skarżącej adwokata, podstawę czego stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.