II SA/Rz 1157/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu AB od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 września 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1157/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi AB na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [.] czerwca 2016 r. nr [.] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w części przyznającej dodatek do zasiłku rodzinnego - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca AB zgłosiła żądanie przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z przedstawionych informacji wynika, że jest osobą bezrobotną, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotnym konkubentem oraz trójką dzieci (lat 9, 4 i 4). Korzysta z pomocy rodziców. Znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Dwoje dzieci choruje na alergię wymagającą leczenia. Dochody rodziny to zasadniczo świadczenia z zabezpieczenia społecznego: zasiłek rodzinny (386 zł) oraz zasiłek dla bezrobotnych (572,87 zł), a także praca dorywcza konkubenta (300 – 400 zł). Wśród wydatków podano: żywność - 1000 zł, opłata za mieszkanie - 600 zł, prąd - 74,93 zł, gaz - 59,02 zł, woda - 94,80 zł, leczenie córek - 100 zł, telefony - 142 zł. Posiadają wiele zobowiązań finansowych, w tym kredyt z ratą miesięczną wynoszącą 350 zł (zaciągnięty m.in. na wyjazd wakacyjny i samochód, którego już nie mają, spłatę rachunków i "życie") oraz pożyczkę, którą spłaciła "dopiero teraz". Czasami niewielkimi kwotami wspierają ich rodzicem przekazując po 50, 100 zł. Postanowieniem z 20 września 2016 r. referendarz sądowy w punkcie I umorzył postępowanie w sprawie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych z uwagi na dyspozycję art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) dalej: "Ppsa", a w punkcie II odmówił ustanowienia adwokata z powodu niewykazania przesłanek określonych w art. 246 § 1 Ppsa. Uznano, że rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych było bezprzedmiotowe, skoro skarżąca korzysta z niego z mocy prawa. Natomiast jeżeli chodzi o ustanowienie adwokata, to nie wykazała ku temu przesłanek ustawowych. Wysokość zadeklarowanego dochodu (958,87 zł) była niższa niż wynikająca z analizy przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego (ok. 3400 zł). Zadeklarowane wydatki wyniosły około 2840 zł. Porównanie tych wartości doprowadziło do konstatacji, że rodzina dysponuje wolnymi środkami. Zakwestionowano także jako wydatek konieczny finansowanie kredytem wyjazdu wakacyjnego i zakupu samochodu. W sprzeciwie AB podniosła, że faktyczne dochody rodziny wynoszą niespełna 1000 zł. Nie wlicza się natomiast do niego zasiłku "500+". Niektóre ze środków na rachunku nie miały zaś charakteru świadczenia stałego i otrzymała je tylko we wrześniu. Ponadto jej partner nie otrzymał jeszcze pełnego wynagrodzenia za ostatnią pracę, a nowej jeszcze nie znalazł. Obecnie mają liczne wydatki na dzieci związane ze szkołą i ich leczeniem. Na tej podstawie domaga się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez ustanowienie dla niej adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 Ppsa). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa jej obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na przedmiot sprawy z zakresu pomocy społecznej z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) Ppsa korzysta ona z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i dlatego rozpoznanie wniosku w tym zakresie było zbędne w rozumieniu art. 249a Ppsa. Postępowanie podlegało zatem umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Jeżeli chodzi natomiast o kwestie ustanowienia adwokata to zasadnie referendarz sądowy przyjął, że skarżąca nie wykazała przesłanek do przyznania prawa pomocy. Będąc związanym żądaniem wniosku winien jednak rozpoznać go przez pryzmat przestanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa, przewidzianych dla prawa pomocy w zakresie całkowitym, a nie w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa. Stosownie bowiem do art. 262 Ppsa, przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z mocy ustawy zdecydowano, że w sprawach z zakresu pomocy społecznej strony będą korzystać z prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (opłat i wydatków, art. 211 i art. 245 § 2 i 3 Ppsa). Ubiegając się o ustanowienie adwokata prawo pomocy będzie odnosiło się do zakresu całkowitego, a nie częściowego. Uchybienie to było jednak nieistotne, gdyż przesłanki prawa pomocy w zakresie całkowitym są bardziej restrykcyjne, aniżeli w przypadku zakresu częściowego. Obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wymogowi temu nie uczyniła zadość, a złożone oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym zostało przez referendarza sądowego ocenione prawidłowo. Porównując zadeklarowane dochody (z których sama podała tylko niektóre, inne ustalono bowiem na podstawie przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych) oraz wydatki, zasadnie przyjęto że rodzina dysponuje środkami pozwalającymi na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Niektóre z wydatków, jak spłata zobowiązania zaciągniętego na wyjazd wakacyjny i zakup samochodu, nie mogą być traktowane jako konieczne. Podobnie rzecz ma się z opłacaniem abonamentu telefonicznego w kwocie 87 zł. Na rynku dostępne są bowiem tańsze usługi telekomunikacyjne. Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a korzystając z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych korzysta już z pomocy państwa w zakresie częściowym. Kwestia korzystania z zabezpieczenia społecznego nie ma zaś decydującego wpływu na prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, gdyż sąd administracyjny samodzielnie ocenia przesłanki do przyznania takiej formy wsparcia po ustaleniu przesłanek określonych w art. 246 Ppsa. Niemniej stwierdzić należy, że otrzymując zasiłek wychowawczy z przeznaczeniem na utrzymanie dzieci nie musi już wykładać takiej kwoty z dochodu własnego i swego partnera. Jeżeli zatem skarżąca w sprawach z zakresu pomocy społecznej, korzystając z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i mając dzięki temu zapewnione prawo do sądu i możliwość dochodzenia (ochrony) swoich praw, ponieważ skardze można nadać prawidłowy bieg, uznaje potrzebę reprezentowania swoich interesów przed Sądem, który z urzędu bada legalność zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze, przez adwokata, to powinna wykazać konieczność potraktowania takich wydatków za konieczne i niemożność ich wygospodarowania we własnym zakresie przy wykorzystaniu wszystkich swoich możliwości. Mając na względzie powyższe Sąd ocenił zaskarżone postanowienie jako prawidłowe i orzekając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa utrzymał je w mocy.