II SA/Rz 1159/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. J., J. J. i J. J. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. II SA/Rz 1159/14 Uzasadnienie Przedmiotem skargi B. J. wniesionej wspólnie z J. J. i J. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) jest decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. B. J. została wezwana solidarnie z J. J. i J. J. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. W terminie do uiszczenia wpisu B. J. zwróciła się do WSA o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 24 października 2014 r. referendarz sądowy WSA odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w powyższym zakresie. Od tego postanowienia w dniu 6 listopada 2014 r. B. J. reprezentowana przez adwokata wniosła sprzeciw do WSA, zarzucając selektywną ocenę materiału dowodowego tj. pominięcie tych jego fragmentów, które były niezgodne z przyjętą koncepcją procesową. Nie zgodziła się z argumentacją referendarza sądowego zawartą w postanowieniu objętym sprzeciwem. Podkreśliła, że mimo usilnych prób nie jest w stanie zgromadzić środków do uiszczenia wpisu sądowego (nawet gdy jest to opłata solidarna). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana przez Sąd ponowna analiza złożonego wniosku nie uzasadnia jednak jego uwzględnienia, gdyż wskazane przez skarżącą informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych nawet w zakresie częściowego prawa pomocy. Informacje podane przez skarżącą nie potwierdzają braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd ustalił, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a posiadany przez nią majątek obejmuje własność (w 1/3 części) domu wraz z 6-arową działką. Wnioskodawczyni podała, że jej dochody to 1800 zł miesięcznie emerytury, a wydatki obejmują: 600 zł. – koszty eksploatacyjne, 800 zł. – koszty konsumpcyjne, 500 zł. – spłata kredytu oraz związane z utrzymaniem 4 psów. W odpowiedzi na wezwanie (skierowane za pośrednictwem pełnomocnika - adwokata J. J.), wskazała, że: - na koszty eksploatacyjne składają się opłaty: za gaz (177 zł. w okresie letnim, 700 - 800 zł. w okresie zimowym), energię elektryczną - 147 zł. w okresie letnim, ścieki – 17 zł., śmieci – 12 zł., podatek – 19 zł., - koszty konsumpcyjne to utrzymanie psów – 300-400 zł., wyżywienie 500-600 zł., środki czystości i kosmetyki – 75 zł., odzież i obuwie – 50 zł.; razem ok. 1025 zł., - pobierana przez nią emerytura to 1814 zł. netto, co miesiąc zapożycza się u dzieci, - zaciągniętą pożyczkę przeznaczyła na wymianę okien. Jako załączniki wnioskodawczyni przedstawiła potwierdzenia opłat za gaz z lipca i października 2014 r. - na kwoty odpowiednio 728 i 177 zł., wodę i kanalizację z sierpnia 2014 r. – 55 zł., wywóz śmieci – 119 zł., energię elektryczną – 147 zł. oraz podatek od nieruchomości za 2014 r. – 160 zł., harmonogram spłaty kredytu (do czerwca 2015 r.) – z ratami ok. 494 zł., częściowy wyciąg z rachunku bankowego za okres 17 czerwiec – 15 lipiec 2014 r. – z wpływem i wydatkami w tym okresie odpowiednio 1814 i 1966 zł. i ujemnym saldem początkowym w wysokości 3539 zł., a także kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury, wg której jej wysokość od 1 marca 2014 r. wynosi 1814 zł. netto. Wnioskodawczyni ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stosunkowo wysokie dochody, które bez wątpienia zabezpieczają wszystkie jej bieżące wydatki. W treści wniosku brak jest jakichkolwiek informacji uzasadniających by cierpiała ona niedostatek, oraz że nie stać ją na jednorazowe poniesienie kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 P.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku skarżącej zarówno w całości, jak i w części, gdyż podane przez nią informacje nie uzasadniają zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie, w jakim sprzeciwiająca się tego oczekują. Fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 3 czerwca 2013 r., sygn. II FZ 281/2013). Nadto zwrócić należy uwagę, że fakt współposiadania przez skarżącą domu z 6 arową działką, nie potwierdza wymaganego w tych okolicznościach procesowych ubóstwa osób wnioskujących o zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższe ustalenia powodują, że obowiązek ten nie może zostać w stosunku do skarżącej wyłączony lub ograniczony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych [...], natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty (zob. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. II FZ 833/2011). To jednak z pewnością do wydatków tych nie należy pokrycie kosztów związanych z utrzymaniem 4 psów (tj. 300-400 zł). Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że pomoc prawna ze środków publicznych może zostać przyznana w razie braku spełnienia wymaganych przesłanek. Osiągany przez skarżącą dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia solidarnie (z dwoma skarżącymi) wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, oraz pozostałych kosztów sądowych, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.