II SA/Rz 1159/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. B. J. wezwana (solidarnie z J. J. i J. J.) do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na trudną sytuację materialną, niskie dochody (1800 zł.) i znaczne wydatki, w tym 600 zł. – koszty eksploatacyjne, 800 zł. – koszty konsumpcyjne, 500 zł. – spłata kredytu oraz związane z utrzymaniem 4 psów. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a posiadany przez nią majątek obejmuje własność (w 1/3 części) domu wraz z 6-arową działką. W odpowiedzi na wezwanie (skierowane za pośrednictwem pełnomocnika - adw. J. J.), wskazała, że: - na koszty eksploatacyjne składają się opłaty: za gaz (177 zł. w okresie letnim, 700 - 800 zł. w okresie zimowym), energię elektryczną - 147 zł. w okresie letnim, ścieki – 17 zł., śmieci – 12 zł., podatek – 19 zł., - koszty konsumpcyjne to utrzymanie psów – 300-400 zł., wyżywienie 500-600 zł., środki czystości i kosmetyki – 75 zł., odzież i obuwie – 50 zł.; razem ok. 1025 zł., - pobierana przez nią emerytura to 1814 zł. netto, co miesiąc zapożycza się u dzieci, - zaciągniętą pożyczkę przeznaczyła na wymianę okien. Jako załączniki wnioskodawczyni przedstawiła potwierdzenia opłat za gaz z lipca i października 2014 r. - na kwoty odpowiednio 728 i 177 zł., wodę i kanalizację z sierpnia 2014 r. – 55 zł., wywóz śmieci – 119 zł., energię elektryczną – 147 zł. oraz podatek od nieruchomości za 2014 r. – 160 zł., harmonogram spłaty kredytu (do czerwca 2015 r.) – z ratami ok. 494 zł., częściowy wyciąg z rachunku bankowego za okres 17 czerwiec – 15 lipiec 2014 r. – z wpływem i wydatkami w tym okresie odpowiednio 1814 i 1966 zł. i ujemnym saldem początkowym w wysokości 3539 zł., a także kserokopię decyzji o waloryzacji emerytury, wg której jej wysokość od 1 marca 2014 r. wynosi 1814 zł. netto. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie w przypadku osoby fizycznej uzależnione jest od wykazania przez wnioskującego braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Jak wynika z powyższego, kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Analiza informacji dotyczących sytuacji materialno – bytowej B. J. nie potwierdza zasadności jej wniosku. Wnioskodawczyni ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stosunkowo wysokie względem osoby samotnie gospodarującej dochody, które jak wynika ze złożonego oświadczenia – przyjmując uśrednienie w skali roku wydatków za gaz - praktycznie zabezpieczają wszystkie jej wydatki. Z informacji tych nie wynika, by cierpiała jakikolwiek niedostatek związany z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych oraz by wbrew składanym deklaracjom, zmuszona była do systematycznego korzystania ze wsparcia finansowego ze strony dzieci (współskarżących). Zabezpieczenie wskazanych potrzeb nie obejmuje wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie służące zaspokajaniu podstaw egzystencji (zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania). Nie kwestionując aktualnego wymogu spłaty przez skarżącą zaciągniętych zobowiązań finansowych oraz utrzymywania posiadanych zwierząt domowych, to jednak wydatki z tym związane nie są uznawane jako bezpośrednio związane z zaspokajaniem takich podstawowych potrzeb życiowych i nie korzystają z pierwszeństwa względem kosztów sądowych (brak podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym, tj. kredytom, pożyczkom, przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, w tym ustawowym obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądowe - m.in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Przyjmując odmienny tok myślenia, zawsze dałoby się wytypować jakieś wydatki, które dla osoby wnioskującej miałyby priorytetowe znaczenie względem kosztów postępowania sądowego. Dodatkowymi okolicznościami przemawiającymi przeciwko wyłączeniu względem wnioskodawczyni ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie są: - solidarny wymóg uiszczenia wpisu od skargi, co czyni ciężar jednorazowego wspólnego opłacenia z tego tytułu kwoty 500 zł. przez wszystkich skarżących (a nie przez każdego z osobna) mało dolegliwym, - wspólne zamieszkiwanie ze współskarżącymi, tj. J. i J. J.; abstrahując od prawdziwości oświadczenia o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego (wspólne zamieszkiwanie osób blisko spokrewnionych co do zasady nakazuje domniemywać odmiennie), na podstawie udzielonych informacji i przedstawionych załączników brak jest podstaw do uznania, że wynikające z nich opłaty związane z utrzymaniem domu i jego remontem (wymianą okien) zostały wykazane w wysokości odpowiadającej udziałowi skarżącej w prawie własności nieruchomości. Mimo żądania zawartego w wezwaniu do uzupełnienia wniosku, nie został wskazany sposób rozliczania tych opłat między nią a pozostałymi domownikami, co wobec widniejących na dowodach wpłat wyłącznie jej danych osobowych, pośrednio świadczy o "przypisaniu" sobie przez nią na potrzeby rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy całości związanych z tym wydatków. Odrębną kwestię stanowi przy tym, czy opłaty te (w szczególności za energię elektryczną, gaz, śmieci) faktycznie odnoszą się do miesięcznych, czy też dłuższych okresów rozliczeniowych, co także – mimo wezwania - nie wynika wprost ze złożonego oświadczenia i dowodów wpłat, - brak przedłożenia przez wnioskodawczynię wyciągów z rachunków bankowych za cały żądany okres, tj. 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania (nastąpiło to 13 października 2014 r.). Wskazane okoliczności przemawiają w odniesieniu do B. J. za uznaniem braku zależności między poniesieniem przez nią kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Ubocznie należy zaznaczyć, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z podanych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.