II SA/Rz 1161/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie doprowadzenia budynku inwentarskiego do stanu poprzedniego postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. II SA/Rz 1161/12 U z a s a d n i e n i e R. S. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (formularz PPF) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia tego wniosku i zawartego w nim oświadczenia oraz udzielonych przez skarżącego w wyniku wezwania dodatkowych informacji (w tym złożonego - jako uzupełnienie braków formalnych pierwotnego wniosku – drugiego formularza PPF) wynikają następujące okoliczności dot. jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej: - prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną (pracującą na gospodarstwie) oraz 8 dzieci w wieku 2 – 22 lat (z wyjątkiem najmłodszego syna wszystkie pozostałe uczą się /studiują /objęte są wychowaniem przedszkolnym), - posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 100 m² oraz gospodarstwo rolne: grunty o pow. 6,34 ha oraz zabudowania gospodarcze o pow. 91 i 235 m², zaś z pojazdów mechanicznych samochód osobowy Skoda Felicia (rok prod. 2001), ciągnik rolniczy z 1978 r. oraz kombajn zbożowy z 1965 r., - źródło ich dochodów stanowi renta skarżącego (565 zł.), jego wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia na ½ etatu (503 zł.) oraz zasiłki rodzinne (1134 zł.), w 2012 r. z pomocy społecznej uzyskał on też wsparcie na budowę studni w wysokości 2400 zł. (przy całkowitym jej koszcie 7 tys. zł.), dopłaty rolnicze z ARiMR w 2011 r. wyniosły 5500 zł., - na ponoszone wydatki składają się koszty zakup żywności, środków czystości (ok. 150 zł.), opłaty za gaz (80 zł.), energię elektryczną (236 zł.), telefon (60 zł.), zakup lekarstw (100 zł.) i biletu na dojazd do szkoły (80 zł.), obuwia, odzieży, pomocy szkolnych, ubezpieczenia, utrzymanie studiującej córki, paliwo do samochodu (100 zł.). Wg oświadczenia, dochody uzyskiwane z gospodarstwa rolnego, w tym z tytułu dopłat do produkcji rolnej, nie kompensują wysokich kosztów produkcji i jego prowadzenia, w tym wydatków na paliwo – 400 zł., zakupu nawozów – 1600 zł., środków ochrony roślin – 500 zł., naprawy maszyn, zakupu pasz, leczenia zwierząt, okazjonalnego najmu ludzi do pracy itp., - skarżącego obciążają zaległości z tytułu składek KRUS (464 zł.), podatku rolnego (309 zł.), opłat za wywóz śmieci (250 zł.) oraz spłata środków pożyczonych na budowę studni i wodociągu (1800 zł.); część związanych z tą budową wydatków dokumentują przedłożone kserokopie faktur za zakup niezbędnych elementów i części. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W kontekście powyższego, mając z jednej strony na uwadze opisane powyżej okoliczności dot. sytuacji materialno – bytowej skarżącego i jego możliwości płatniczych, z drugiej zaś wynikający z art. 199 powołanej ustawy obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (rozciągający się co do zasady na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody), uznano za celowe zniesienie względem skarżącego tego obowiązku co do całości związanych ze sprawą kosztów sądowych; oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi kwocie 500 zł., do najbardziej prawdopodobnych, które mogą wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadniania wyroku oddalającego skargę (100 zł.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji (w niniejszej sprawie 250 zł.). Uwzględnienie w tej części wniosku R. S. podyktowane jest przede wszystkim znacznymi bieżącymi kosztami utrzymania 10-osobowej rodziny, względem których uzyskiwane przez niego dochody – nawet w odniesieniu do najbardziej niezbędnych i ograniczonych do minimum wydatków związanych z zakupem żywności, środków czystości, odzieży i obuwia, opłatami za tzw. media, wydatkami na edukację dzieci, leczenie itp. - bez wątpienia nie mogą być uznane za dostatecznie wysokie, aby mógł on bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania swojego i rodziny wygospodarować fundusze chociażby na częściowe opłacenie wskazanych kosztów sądowych. Uwzględniając dodatkowo ciążące na nim zaległości płatnicze, odmowa przyznania mu prawa pomocy w tym zakresie mogłaby wręcz skutecznie pozbawić go prawa do sądowej kontroli zaskarżonej decyzji. Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku o ustanowienie adwokata. Wynika to zwłaszcza z braku jakiegokolwiek uzasadnienia wniosku w tym zakresie, wyjątkowego charakteru prawa pomocy i ukształtowanego w orzecznictwie sądowym oraz piśmiennictwie stanowiska, że do skutecznego ubiegania się o prawo pomocy w zakresie całkowitym uprawnione są osoby ubogie (bezrobotne, bezdomne), nie posiadające jakichkolwiek środków do życia. Mając w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, chociaż stosunkowo niewielkie dochody zaspokajające podstawowe potrzeby życiowe, skarżący warunku tego nie spełnia, nawet jeżeli dotykają go pewne trudności finansowe czy zaległości płatnicze. Nie może także ujść uwadze fakt prowadzenia przez niego gospodarstwa rolnego (produkcja roślinna i zwierzęca), z którego dochody i pożytki w naturze (np. w postaci płodów rolnych) bez wątpienia mają przełożenie na znaczne ograniczenie wysokości środków finansowych przeznaczanych na zakup żywności. W tym zakresie oświadczenie, że koszty niezbędnych nakładów na to gospodarstwo przekraczają uzyskiwane z niego korzyści w żaden sposób nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż poddawałoby to całkowicie w wątpliwość celowość jego prowadzenia, w tym czynienia jakichkolwiek inwestycji, napraw sprzętu, czy sygnalizowanego korzystania z najemnej siły roboczej. Niezależnie od sytuacji, również realizacja inwestycji w postaci budowy studni i wodociągu – nawet jeżeli skarżący liczył na pewne wsparcie z pomocy społecznej - także bez wątpienia wymagała pewnego zaangażowania finansowego z jego strony. To, że część wydatków z tym związanych została pokryta z pożyczonych środków świadczy o tym, że skarżący mimo trudności finansowych liczył się z wymogiem ich zwrotu, a więc koniecznością wygospodarowania na to pewnych środków finansowych. O tym, że taką możliwość w dłuższej perspektywie czasowej skarżący posiada, świadczy także porównanie informacji udzielonych dla potrzeb aktualnie złożonego wniosku o prawo pomocy, z treścią wniosków wcześniej przez niego składanych w innych toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach z jego skarg. Przy analogicznej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej, we wniosku złożonym w sprawie II SA/Rz 621/06 skarżący wykazał dokonanie w 2005 r. zakupu w/w kombajnu zbożowego. W sprawie II SA/Rz 286/07 wskazał posiadanie samochodu osobowego Fiat 126p z 1985 r.; obecnie jest to Skoda Felicia z 2001 r. Niezależnie od tego, że wartość tych pojazdów w momencie zakupu zapewne nie była zbyt duża, niemniej jednak i tak wiązało się to z określonymi wydatkami, na co z kolei musiała skarżącemu pozwolić sytuacja finansowa. W równiej mierze dotyczy to prowadzenia prac przy budynku inwentarskim związanym z przedmiotem skargi. Wyklucza to tym samym spełnienie przez niego ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (jednoczesnego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika), a więc przyjęcia, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącemu niniejszym postanowieniem zwolnienie od kosztów sądowych należy wskazać na istnienie po jego stronie okoliczności stanowiących przeszkodę do pozytywnego rozpoznania wniosku w pełnym objętym nim zakresie. Mimo deklarowanych przez niego i niewątpliwie doświadczanych trudności, brak jest uzasadnionych podstaw, aby wszystkim ponoszonym przez niego wydatkom przyznać prymat pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Nie przesądza o tym także uwzględnienie jego wcześniejszego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie II SA/Rz 1034/10, gdyż wniosek w każdej ze spraw podlega odrębnej analizie i nie przesądza o identycznym rozstrzygnięciu w przypadku złożenia kolejnego. Wobec powyższego, skarżący uznając potrzebę reprezentacji przez adwokata powinien sam wygospodarować na to potrzebne środki, gdyż odmienne uznanie stanowiłoby nadużycie instytucji prawa pomocy. Odmowa ustanowienia dla skarżącego adwokata – inaczej niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy go też w dostępie do sądu, gdyż brak jest wymogu reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, m.in. skargi kasacyjnej, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów). Z tych przyczyn, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.