II SA/Rz 1165/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie uwzględnienia skargi na postanowienie zawieszające postępowanie administracyjne postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. J. S. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie SKO z dnia [...] września 2011 r. Nr [...], zwrócił się o zwolnienie od tej opłaty wskazując, że z uwagi na ponoszone koszty utrzymania nie jest w stanie go opłacić z otrzymywanej renty "1000 zł. z groszami". Postanowieniem z dnia 8 grudnia WSA w Rzeszowie odrzucił jego skargę z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych, tj. brak przedłożenia wymaganej liczby odpisów dla doręczenia stronom postępowania. W złożonym następnie urzędowym formularzu PPF mającym zastosowanie do osób ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowo administracyjnym J. S. z tych samym przyczyn zwrócił się o przyznanie mu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg udzielonych informacji, we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną. Jako posiadany przez nich majątek wykazał dom o pow. 123 m² wraz z gospodarstwem rolnym, w tym wymagające remontu budynki gospodarcze i grunty rolne o pow. 1,68 ha, a z pojazdów mechanicznych samochód osobowy Fiat 126p (rok prod. 1979). Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, jest zadłużony. Jako jedyne źródło dochodów wykazał pobieraną przez siebie emeryturę w wysokości 1360 zł. brutto, z której dokonuje m.in. zakupu lekarstw (ok. 230 zł. miesięcznie) i spłaca pożyczkę (690 zł./m-c). Ponieważ powyższe informacje okazały się niewystarczające dla dokonania wiarygodnej oceny sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych J. S., został on wezwany do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i żonę na zakup żywności, utrzymanie domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę, telefon itp.), leczenie żony, utrzymanie i eksploatację posiadanego samochodu oraz prowadzenie gospodarstwa rolnego, które wg uzasadnienia wniosku nie przynosi żadnego dochodu, a tylko generuje wydatki, b) wskazania statusu żony (emerytka, rencista, osoba pracująca, bezrobotna) i osiąganych przez nią dochodów (brutto /netto), c) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej i wysokości dopłat, jeżeli takie są pobierane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, d) wskazania wysokości posiadanego zadłużenia i końca okresu jego spłaty, e) wskazania, czy wraz z żoną korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, f) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych za okres od 1 listopada 2011 r. do dnia wykonania wezwania, g) przedłożenia kserokopii dokumentów (umów, dowodów wpłat) potwierdzających wysokość rat spłacanej pożyczki, h) przedłożenia kserokopii rachunków (faktur) za energię elektryczną i gaz za ostatni okres rozliczeniowy. W udzielonej odpowiedzi skarżący wskazał, że miesięcznie wraz z żoną na zakup żywności przeznacza 320 – 400 zł., opłaty komunalne i inne 290 – 340 zł., zakup leków 140 – 180 zł., utrzymanie samochodu 110 – 130 zł. Z gospodarstwa nie uzyskuje żadnych dochodów (w ostatnich latach uprawy były zalewane przez powódź), nie pobiera też dopłat rolniczych i nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Wg załączonego harmonogramu spłaty kredytu zaciągniętego na okres 31 lipiec 2009 – 25 kwiecień 2014 na kwotę 22 617 zł., jego miesięczne raty wynoszą 584 zł. (do spłaty pozostała mu jeszcze kwota 12 835 zł.). Wśród dołączonych załączników znalazły się także kserokopie wpłat za energię elektryczną (ze wskazaniem jako zobowiązanych J. i L. S.) wraz z fragmentem faktury z tego tytułu, dowodu rejestracyjnego samochodu wraz z potwierdzeniem zapłaty składki OC, a także faktury i wpłat za wodę oraz odprowadzenie ścieków. Mając powyższe na uwadze stwierdzono brak uzasadnionych podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. radcy prawnego lub adwokata) lub częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmujące tylko ustanowienie pełnomocnika); przesłankami tego jest wykazanie przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zakres całkowity) lub pełnych tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zakres częściowy). Jak wynika z powyższego, zarówno w przypadku całkowitego jak i częściowego prawa pomocy wykazanie warunkujących go przesłanek obciąża osobę wnioskującą. Znajduje to potwierdzenie m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09, stosownie do którego to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd co do zasadności jego przyznania. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ocena wniosku J. S. oparta wyłącznie na informacjach zawartych w formularzu PPF nie potwierdziła spełnienia przez niego przytoczonych wyżej przesłanek, co wynikało głównie z braku danych nt. wysokości wszystkich obciążających jego i żonę wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem, a także dokładnych danych odnoszących się do ich aktualnej sytuacji majątkowej, w tym wątpliwości co do faktycznie uzyskiwanych dochodów. Skutkowało to wezwaniem J. S. do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia wskazanych dokumentów (lub ich kserokopii). Nie kwestionując częściowego wykonania tego wezwania należy jednak zauważyć, że skarżący nie wyjaśnił tak istotnych okoliczności, jak wykazanie statusu zawodowego żony z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz ewentualnie uzyskiwanych przez nią dochodów (lub ich braku). Nie przedłożył także wyciągów z posiadanych przez nich rachunków bankowych ani w inny sposób nie ustosunkował się do tej części wezwania, co w zasadniczy sposób wpływa na możliwość oceny ich sytuacji finansowej. Niezależnie od różnicy wysokości deklarowanej miesięcznej kwoty spłaty kredytu (690 zł. wg uzasadnienia wniosku PPF) i wynikającej z przedłożonego następnie harmonogramu spłat (584 zł.), w kontekście powyższego jako niespójne jawią się pozostałe informacje, w tym zwłaszcza co do wysokości ponoszonych wydatków, które uśrednione z podanych przez skarżącego kwot i zsumowane dają kwotę 1544 zł. miesięcznie, a więc znacznie wyższą od pobieranej przez niego emerytury, określonej na "1000 zł. z groszami" netto (1360 zł. brutto). Skarżący nie wykazał przy tym, z jakiego źródła pokrywa brakującą różnicę. Zachodzi również uzasadnione przypuszczenie, że oprócz żony wspólne gospodarstwo domowe może on prowadzić z innymi osobami (tj. L. S.), czego dowodzą przedstawione dowody wpłat za energię elektryczną, a której to okoliczności również nie wyjaśnił (dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się sytuację majątkową i dochody wszystkich osób wspólnie gospodarujących). W tej sytuacji skutkuje to uzasadnionym przypuszczeniem, że nie ma on zamiaru ujawnienia swojej rzeczywistej sytuacji materialno – finansowej oraz że być może kształtuje się on nieco odmiennie, niż wstępnie przedstawił to we wniosku PPF. Wykonanie przez skarżącego wezwania w całości i ustosunkowanie się do wszystkich poruszonych w nim kwestii pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości poddać analizie zasadność jego wniosku i w przypadku jej stwierdzenia, przyznać mu wnioskowane prawo pomocy. Brak jednak dostatecznych i wiarygodnych informacji pozwalających w sposób nie budzący wątpliwości ocenić możliwości płatnicze wnioskodawcy skutkuje uznaniem braku podstaw do wyłączenia względem niego obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Wnioskodawca zaś nie wykonując skierowanego do niego wezwania lub wykonując je tylko częściowo musi się liczyć z negatywnym załatwieniem wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 2 i 3 i art. 246 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.