II SA/Rz 1165/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania pomieszczeń - p o s t a n a w i a - zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF, M. K. wniósł o przyznanie mu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. o zwolnienie go od opłaty od skargi. Zgodnie z zawartymi w tym wniosku oraz udzielonymi przez niego w wyniku wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia informacjami: - liczy on 66 lat, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zamieszkując w domu o pow. ok. 100 m², stanowiącym współwłasność małżeńską (z żoną pozostaje w konflikcie, oprócz skutera innych wartościowych składników majątkowych nie posiada), - źródło jego dochodów stanowi emerytura w wysokości 1897 zł. brutto /1536 zł. netto, - na bieżące utrzymanie - w tym przede wszystkim zakup żywności - przeznacza ok. 900-1000 zł., zakup odzieży i lekarstw – ok. 200 zł., środków higieny – 100 zł., opłaty za telewizję – 15 zł. i telefon – 50 - 60 zł., doraźne wydatki na niezbędną pomoc innych osób – 100 – 300 zł. (związane jest to ze stanem jego zdrowia: choroba serca, miażdżyca, choroba wieńcowa, stawów – trudności z poruszaniem się). Od grudnia 2012 r. do wydatków dochodzą potrącenia z emerytury w wysokości 461 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a.; generalnie dotyczy ona każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Zwolnienie od kosztów sądowych, zarówno w całości jak i w części, wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do § 4 art. 245 tej ustawy, częściowe zwolnienie od opłat może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Stosownie do powyższego, przyznanie prawa pomocy podyktowane jest przede wszystkim oceną możliwości finansowych osoby wnioskującej, dokonywanej z uwzględnieniem sytuacji majątkowej jej oraz innych osób, pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (jeżeli takie są). Dokonana w tym kontekście ocena możliwości płatniczych M. K. co do zasady prowadzi do uznania, że bez takiego uszczerbku nie będzie on w stanie ponieść całości opłaty od skargi, której wysokość w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Punktem wyjścia do takiego stwierdzenia jest odnoszona do tej kwoty analiza możliwości płatniczych skarżącego, wynikająca z porównania jego dochodów i wydatków. Przy względnej równowadze między nimi, opłacenie we wskazanej wysokości pełnego wpisu od skargi, którego wysokość stanowi ponad 1/3 miesięcznych dochodów wnioskodawcy, bez wątpienia nie mogłoby się odbyć bez powodowania uszczerbku w zaspokojeniu jego niezbędnych potrzeb życiowych. Z tego też względu, mając na uwadze rodzaj ponoszonych przez skarżącego bieżących wydatków związanych z utrzymaniem oraz okoliczność braku posiadania przez niego jakichkolwiek oszczędności, nie jest możliwe poczynienie w krótkim okresie czasu oszczędności na wygospodarowanie takiej kwoty. Ponieważ jednak przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć realne zagrożenie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, nie oznacza to, że przy stałych miesięcznych dochodach skarżący nie jest w stanie wogóle partycypować w kosztach postępowania sądowego, w tym opłaceniu wpisu od skargi. Z pierwszeństwa przed tymi kosztami korzystają bowiem wyłącznie najważniejsze wydatki, a nie wszystkie normalnie ponoszone. Oznacza to obowiązek zaniechania takich, które nie mają charakteru bezwzględnie koniecznego i ograniczenia pozostałych (także koniecznych) do niezbędnego minimum. W przypadku skarżącego za takie konieczne, a więc korzystające z pierwszeństwa przed kosztami postępowania – chociaż z obowiązkiem ich minimalizacji - należy uznać wydatki na zakup żywności, środków czystości, leczenie. Nie należą już jednak do takich – a przynajmniej nie w pełnej wysokości - opłaty za telefon i telewizję czy zakup odzieży (nie odbywa się on systematycznie lecz doraźnie w razie potrzeby), utrzymanie skutera. Za takie nie mogą być też uznane potrącenia z emerytury, co wynika chociażby z braku jakichkolwiek informacji, z czego one wynikają; niezależnie jednak od bezpośrednich przyczyn stojących u podstaw tych potrąceń, Skarb Państwa nie może ponosić pełnych konsekwencji określonych działań lub zaniechań skarżącego, rzutujących na jego zobowiązania finansowe. Ustalając akceptowalny dla skarżącego poziom wpisu od skargi w których może on partycypować bez powodowania uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania, za zasadne uznano go zwolnienie od niego w 4/5 części, tj. w kwocie 400 zł. Jako okoliczności dodatkowo przemawiające przeciwko przyznaniu mu zwolnienia w pełnym wnioskowanym zakresie zakwalifikowano: - powoływanie się w złożonym 16 listopada 2012 r. wniosku PPF (data nadania wraz ze skargą w urzędzie pocztowym) na okoliczność spłaty kosztów sądowych w wysokości 140 zł. miesięcznie, podczas gdy w złożonym następnie w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wskazał on, że obciążały go one do września 2012 r., - brak jakichkolwiek dowodów lub choćby uprawdopodobnienia, że koszty związane z ustanowieniem przez skarżącego adwokata w postępowaniu administracyjnym pokryła jego siostra; skarżący wskazując pierwotnie we wniosku PPF na fakt korzystania z pomocy adwokata w postępowaniu przed organami administracji w żaden sposób nie odniósł się do źródeł sfinansowania związanych z tym wydatków; w tej sytuacji stwierdzenie co do otrzymanego w tym zakresie od siostry wsparcia finansowego należy interpretować jako dokonane wyłącznie na użytek złożonego wniosku, tym bardziej, że skarżący nie wskazał zarówno danych osobowych tej siostry, jej adresu zamieszkania, czy choćby okoliczności świadczących o przekazaniu przez nią jemu lub bezpośrednio adwokatowi określonych kwot (dowody wpłaty, przelewu itp.), - brak przedłożenia przez skarżącego objętych wezwaniem z dnia 28 grudnia 2012 r. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych. Brak wykazania przez skarżącego wszystkich istotnych dla rozpoznania wniosku okoliczności skutkuje więc uznaniem braku spełnienia przez niego przesłanek przemawiających za tym, aby całkowite pierwszeństwo przed kosztami wpisu sądowego przyznać wszystkim ponoszonym przez niego wydatkom. Prawo pomocy jest finansowane ze środków publicznych i nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego osoby wnioskującej, lecz gwarantującą prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. Okoliczności jego przyznawania nie mogą więc budzić żadnych wątpliwości. Argument ten nabiera szczególnego znaczenia, gdy tak jak w przypadku skarżącego, nie udziela on w pełni wszystkich żądanych od niego informacji rzutujących na rozpoznanie złożonego wniosku, lub udziela je w sposób ogólnikowy lub wykazujący sprzeczności. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.