II SA/Rz 1168/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. K. i Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] października 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. H. i Z. K. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej przez nich skargi, w terminie do jego opłacenia wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócili się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z jego treści oraz złożonego przez wnioskodawców dodatkowego oświadczenia wynika, że: - prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe wraz z pozostającą na ich utrzymaniu córką, zamieszkując w domu o pow. 90 m²; oprócz niego wykazali posiadanie nieruchomości rolnej o pow. 1,46 ha (częściowo uprawnianej na własne potrzeby, nie przynoszącą dochodu), zaś z pojazdów mechanicznych ciągnika rolniczego, - osiągane dochody pochodzą z pobieranych przez H. i Z. K. emerytur w wysokości 1491 i 1726 zł. netto, nie dysponują oni żadnymi oszczędnościami – stan rachunku bankowego H. K. na dzień 19 grudnia 2012 r. wynosił 15 zł., - średnie miesięczne wydatki obejmują zakup żywności dla skarżących – 600 zł., wydatki związane z ich leczeniem – 150 zł., utrzymaniem studiującej zamiejscowo córki (wynajem pokoju, wyżywienie, przejazdy, pomoce naukowe, odzież itp.) – ok. 1600 zł., domu – opłaty za gaz – 100 zł., wodę – 50 zł., energię elektryczną – 85 zł., ścieki – 150 zł. Oprócz nich skarżący wskazali na inne wydatki, doraźnie ponoszone – obowiązkowe ubezpieczenie rolnicze – 368 zł. (I 2013 r.), zakup podręczników dla córki – 611 zł. (2012/2013) i innych pomocy naukowych – 180 zł. (XII 2012 r.), materiały do remontu instalacji wodno – grzewczej – razem ok. 2600 zł. (IV 2012 r. – I 2013 r.), zakup pieca c.o. – 2500 zł. (do spłaty), opiekę stomatologiczną – ok. 1400 zł. (IX – XII 2012 r.), zakup materiału siewnego – 234 zł. (IV 2012 r.). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie wnioskującej, której sytuacja majątkowa, dochody i wydatki (z uwzględnieniem wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym) stanowią jedyny wyznacznik decydujący o przyznaniu prawa pomocy. Mimo wyraźnego nacisku na ponoszone wydatki i ich dokładnego wyliczenia a także powoływania się skarżących na "życie na granicy minimum socjalnego", ocena ich sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych nie potwierdza sygnalizowanego przez nich zagrożenia "znaczącym uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania" wynikającego z wymogu poniesienia związanych ze sprawą kosztów sądowych. Mając na uwadze wysokość kosztów sądowych których płatność już jest wymagalna (wpis od skargi w kwocie 100 zł.) oraz tych, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości (najbardziej prawdopodobne to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku sądu I instancji - obydwie także w wysokości po 100 zł.) - przy stałych miesięcznych dochodach w wysokości 3217 zł. - za nieuzasadnione i powołane wyłącznie dla potrzeb rozpoznania wniosku o prawo pomocy uznano zawarte w dodatkowym oświadczeniu twierdzenia skarżących, że jednorazowe i rozłożone w czasie opłacenie powyższych kwot wiązałoby się dla nich z wymogiem rezygnacji z zakupu części żywności, lekarstw (środków opatrunkowych), środków czystości lub korzystania z wody, prądu czy gazu. Uszczerbek tego rodzaju, przy kosztach sądowych szacowanych na niespełna 1/10 stałych miesięcznych dochodów jest w sytuacji skarżących obiektywnie rzecz biorąc niemożliwy, tym bardziej, że w zakresie zaspokajania potrzeb żywnościowych mogą się oni wspomagać pożytkami uzyskiwanymi z gospodarstwa rolnego. Wyraźnego zwrócenia uwagi skarżących wymaga, że potencjalny uszczerbek dla koniecznego utrzymania związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) dotyczy wyłącznie zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, koszty leczenia czy opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, a nie braku możliwości pokrycia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny być ograniczone do niezbędnego minimum, a tam gdzie jest to możliwe wręcz zaniechane. W ich przypadku nawet przyjęte w pełnej wysokości w/w wydatki związane z zakupem żywności, leczeniem i opłatami (odpowiednio 600, 150 i 385 zł.), powiększone o koszty związane z utrzymaniem studiującej córki (1600 zł.) dają kwotę 2735 zł., a więc prawie 500 zł. niższą od uzyskiwanych miesięcznie stałych dochodów. Różnica między tymi dochodami a wydatkami jest jednocześnie wyższa niż sygnalizowane powyżej koszty sądowe, które w niniejszej sprawie są relatywnie niskie. Mając dodatkowo na uwadze wielokrotnie wyższe pozostałe poniesione przez skarżących wydatki (związane z remontem instalacji wodno – grzewczej, zapłatą za usługi stomatologiczne, dodatkowym zakupem pomocy naukowych dla córki czy prowadzeniem gospodarstwa rolnego) należy stwierdzić, że na ich poniesienie również musieli wygospodarować fundusze, a więc niezależnie od kosztów niezbędnego utrzymania na poczynienie dodatkowych oszczędności musiała im pozwalać sytuacja finansowa (oceny tej nie zmienia podnoszona konieczność rzekomej zapłaty za piec c.o., co do której należy także stwierdzić, że nie została w żaden sposób wykazana wysokość tego zobowiązania, wysokość kwoty pozostałej do spłaty, osoba /podmiot na rzecz której zapłata ma nastąpić czy termin tej zapłaty). Zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r. II FZ 797/11 1, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku /skarżący kryteriów tych nie spełnią/. Nie można stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W tych okolicznościach, z uwagi na brak zależności między obowiązkiem poniesienia przez skarżących kosztów sądowych a uszczerbkiem dla ich i córki koniecznego utrzymania, brak jest uzasadnionych podstaw, aby wszystkim ponoszonym przez nich wydatkom przyznać absolutne pierwszeństwo przed kosztami sądowymi; przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego (postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2012 r. FZ 515/11). Poniesienie przez H. i Z. K. kosztów sądowych związanych z ich udziałem w sprawie, nawet mimo braku oszczędności, nie będzie przekraczało ich możliwości finansowych i w minimalnym stopniu obciąży ich domowy budżet. Skoro zatem nie stwarza to zagrożenia dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawców, nie wymaga również udzielenia im w tym zakresie wsparcia. Wbrew twierdzeniom skarżących, możliwość wygospodarowania przez nich środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych pośrednio wynika także z analizy innych toczących się przed WSA w Rzeszowie spraw; w sprawie II SA/Rz 1198/10 zwolniono H. i Z. K. od kosztów sądowych w 3/5 części, zaś w sprawie II SA/Rz 999/11 H. K. w połowie ich wysokości – w obydwu tych sprawach sam wpis od skargi był znacznie wyższy niż w niniejszej i wynosił 500 zł. Niezależnie od powyższego, w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji, będzie przysługiwał skarżącym od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.