II SA/Rz 1173/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk NSA Maria Piórkowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego -skargę oddala- II SA/Rz1173/11 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia 29 lipca 2011 r., nr [...] Prezydent Miasta M., działając przez upoważnionego pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., odmówił R.B. przyznania zasiłku stałego, przyjmując za podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm; dalej "k.p.a.") oraz art. 4, art. 11 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 19, art. 106 ust. 1 i 4, art. 109 oraz art. 110 ust. 7 - 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. nr 175 z 2009 r., poz. 1362 z późn. zm., zwana dalej "Ups"). Z uzasadnienia decyzji wynika, że wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z ojcem, deklarując iż prowadzi odrębne jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie pracuje, nie posiada też innych źródeł utrzymania. Od dnia 26 maja 2011 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 29 lutego 2010 r. W ocenie organu I instancji wnioskodawca jest osobą uzależnioną od alkoholu, dlatego celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej zaproponowano mu zawarcie kontraktu socjalnego, zobowiązując go m.in. do prowadzenia trzeźwego stylu życia, utrzymywania abstynencji, podjęcia stosownego leczenia. R.B. odmówił jednak podpisania kontraktu socjalnego kwestionując ustalenia co do stanu swojego uzależnienia od alkoholu. Wobec odmowy współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej przez odmowę zawarcia kontraktu socjalnego odmówiono przyznania mu żądanego świadczenia. Zaproponowano natomiast możliwość skorzystania z bezpłatnych posiłków i poinstruowano o warunkach ich otrzymania. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji w ustawowym terminie R.B. wniósł odwołanie od powyższej decyzji kwestionując podstawy prawne odmowy przyznania żądanej formy pomocy. R.B. warunki kontraktu socjalnego uznał za dyktat nie do akceptacji, zarzucił iż oświadczenia w sprawie składał pod przymusem psychicznym pracownika socjalnego. Po rozpatrzeniu w/w odwołania decyzją z dnia 2 września 2011 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: SKO w [..] lub Kolegium) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, przyjmując za podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 11 ust. 2 Ups. W uzasadnieniu wyjaśniło, że z przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1, 3 i 4 Ups wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie pomocy nie następuje jednak w każdej sytuacji. Istotne jest m.in. współdziałanie osoby spełniającej warunki przyznania świadczenia z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu jej trudnej sytuacji życiowej, a obowiązek taki wynika wprost z art. 4 cyt. ustawy. Odmowa podjęcia takiej współpracy, w tym odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, zgodnie z art. 11 ust. 1 i ust. 2 Ups, może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W ocenie organu R.B. bezspornie odmówił podpisania kontraktu socjalnego. Decyzja o odmowie przyznania świadczenia należy do organu, który podejmuje ją w granicach uznania administracyjnego. Mając na względzie, że wnioskodawca od lat ma problem alkoholowy organ I instancji prawidłowo przyjął, że w takich warunkach brak zgody na podpisanie kontraktu o zaproponowanej treści wyczerpał przesłankę odmowy przyznania zasiłku. Rozstrzygnięciem tym nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Ze stanowiskiem SKO w [..] nie zgodził się R.B., wnosząc skargę sądowoadministracyjną. W motywach skargi podkreśla, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie może znaleźć zatrudnienia zasadniczo z tego powodu, że był karany, a ponadto jest osobą niepełnosprawną. Nie stać go na wykup wszystkich leków, ani na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych dotyczących zakupu żywności, odzieży, rachunków eksploatacyjnych, remont mieszkania. Nie zgadza się ze stanowiskiem organów, że jego zła sytuacja życiowa jest wynikiem problemów alkoholowych, ponieważ od 6 lat żyje w trzeźwości, nie traci pieniędzy na alkohol. Godzi się na podpisanie kontraktu, ale takiego, którego warunki zostaną ustalone przez dwie strony i pozwalać będą na zachowanie godności człowieka. Wnioskuje o zmianę pracownika socjalnego uważając, że aktualny jest do niego wrogo nastawiony. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] wniosło o jej oddalenie, nie podzielając zarzutów skargi. Podkreśliło ponownie przyczynę odmowy przyznania zasiłku celowego, przedstawiając argumentację jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli Sądu poddana jest decyzja SKO w [..], który jako organ odwoławczy, rozpoznając odwołanie skarżącego – R.B., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. o odmowie przyznania zasiłku stałego, motywując to odmową zawarcia przez niego tzw. kontraktu socjalnego. Niesporne jest, iż skarżący ubiegał się o zasiłek stały, który w myśl art. 37 Ups może być przyznany pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku, lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z zebranego materiału dowodowego w postaci wywiadu środowiskowego wynika, że R.B. jest osobą w wieku 50 lat, zamieszkuje w tym samym domu, co jego ojciec, deklarując iż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego źródła dochodu, jest osobą niepełnosprawną zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jest osobą bezrobotną, leczy się w poradni zdrowia psychicznego. Przebywał w zakładzie karnym, po jego opuszczeniu utrzymywał się z zapomogi, którą uzyskał opuszczając ten zakład. R.B. pracownik pomocy społecznej zaproponował zawarcie tzw. kontraktu socjalnego, ten zaś odmówił jego podpisania i to stanowiło zasadniczą podstawę odmowy przyznania świadczenia w postaci zasiłku stałego. Z akt sprawy wynika, że R.B. dotknięty jest chorobą alkoholową, leczył się w latach 2007-2008, ale terapię przerywał. O fakcie choroby wskarżącegoiadomo było pracownikom Ośrodka Pomocy Społecznej w M. także z wiadomości uzyskanych od członków jego rodziny. R.B. w pisemnym oświadczeniu z 15.07.2011 r. przyznał fakt leczenia odwykowego w przeszłości, ale oświadczył, iż obecnie nie widzi takiej potrzeby, gdyż zachowywać ma abstynencję. W oświadczeniu tym wnioskodawca stanowczo stwierdził, iż "tryb życia będzie prowadził wg siebie". Zgodnie z art. 4 Ups osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Organ I instancji powołał się w podstawie prawnej swej decyzji na treść art. 11 ust. 2 Ups, który w dacie wyrzekania przezeń stanowił, iż "Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej". Celem powyższego przepisu, w ocenie Sądu, jest m.in. zapewnienie skuteczności i efektywności przyznanej pomocy ze środków publicznych, aby uniknąć ryzyka ich marnotrawienia np. przez osoby dotknięte chorobą alkoholową. R.B. zaproponowano podpisanie kontraktu socjalnego, w którego postanowieniach jako zobowiązanie wnioskującego o uzyskanie pomocy ujęto m.in.: prowadzenie trzeźwego trybu życia, utrzymywanie abstynencji, podjęcie i ukończenie terapii, leczenie chorób reumatycznych, regularne wizyty u lekarza i stosowanie się do jego zaleceń, poszukiwanie zatrudnienia zgodnie z posiadanym orzeczeniem o niepełnosprawności – podjęcie zatrudnienia. Zarzutów skargi jakoby takie warunki zawarcia kontraktu socjalnego nie pozwalały zachować godności człowieka, Sąd nie podziela. Skoro, jak skarżący wywodzi, od kilku lat nie nadużywa alkoholu, to w przekonaniu Sądu, sformułowania warunków kontraktu socjalnego, jakie znajdują odzwierciedlenie w aktach sprawy, nie tylko nie stoją w sprzeczności z jego deklarowaną postawą życiową, ale służyć mogą jej umocnieniu. Fakt niepełnosprawności skarżącego nie jest także, z uwagi na jego stopień i wskazania zawarte w orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, przeszkodą w poszukiwaniu zatrudnienia, skoro R.B. może pracować w zakładzie pracy chronionej lub na stanowisku przystosowanym. W treści takich zobowiązań Sąd nie dopatruje się żadnych ograniczeń, względnie nałożenia obowiązków ponad miarę, a także mających mieć charakter dyskryminujący lub uwłaczający godności człowieka. Odmowa podpisania takiego kontraktu socjalnego dawała zatem organowi I instancji podstawę prawną do odmowy przyznania żądanego świadczenie pieniężnego, a organowi odwoławczemu do utrzymania w mocy odmownej decyzji. Zdaniem Sądu uznaniowy charakter decyzji opartej na dyspozycji art. 11 ust. 2 Ups nakazywał przekonywujące wyjaśnienie przyczyn dla tej odmowy, w ocenie Sądu decyzja I instancji, jak i decyzja organu odwoławczego nie przekraczają granic takiego uznania, a swoje stanowiska organy w tym aspekcie prawidłowo uzasadniły. Dla oceny legalności wydanych decyzji nie miały znaczenia zarzuty skargi kierowane przez skarżącego pod adresem pracownika ośrodka pomocy społecznej, w dużej mierze nieweryfikowalne w toku postępowania sądowoadministracyjnego, nadto mający charakter subiektywny. Nie dopatrując się zatem naruszeń prawa, które uzasadniałyby wzruszenie zaskarżonej decyzji, Sąd skargę jako nieuzasadnioną oddalił na podstawie art. 151 Ppsa.