II SA/Rz 1183/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Elżbieta Mazur-Selwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...]. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], wydana w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: W dniu [...] czerwca 2020 r. D. J. dalej: "skarżąca") zwróciła się do Burmistrza Gminny i Miasta (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – I. S.. Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], Burmistrz Gminy i Miasta, odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji podał, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...], I. S. została na stałe zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niemniej jak wynika ze wskazanego orzeczenia, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność u matki skarżącej, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] maja 2020 r. Wobec powyższego, skoro niepełnosprawność nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej, to w realiach opisywanej sprawy zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Zdaniem odwołującej się, zaniechanie legislacyjne ustawodawcy w uchwaleniu przepisów zgodnych ze wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego nie może stanowić okoliczności obciążającej stronę i przesądzającej o decyzji odmownej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło opisaną wyżej decyzję organu I instancji i jedocześnie odmówiło przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podało, że w świetle wskazanego przez skarżącą wyroku Trybunału Konstytucyjnego, niespełnienie przesłanki daty powstania niepełnosprawności, wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może być wyłączną podstawą do odmowy przyznania skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego. Niemniej zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca nie spełnia przesłanki sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną czyli kluczowego warunku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zamieszkuje w sąsiedniej gminie względem miejsca zamieszkania osoby wymagającej opieki, natomiast samą opiekę nad matka skarżącej sprawują również inne osoby. Ustalono, że skarżąca sprawuje opiekę jedynie przez część doby – około 4 godzin dziennie, natomiast z uwagi na ogłoszony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii, organ odwoławczy nie był w stanie zweryfikować rozbieżności odnośnie rzeczywistego zakresu sprawowanej opieki. Powyższe oznacza, że skarżąca nie sprawuje stałej i samodzielnej opieki nad osobą niepełnoprawną, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., co z kolei uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, D. J. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się niezasadnym uznaniem, że w stanie sprawy nie zostały przeze skarżącą spełnione przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. S., z uwagi na niepełny i niesamodzielny wymiar sprawowanej opieki, a ponadto, że zakres sprawowanej opieki nad matką pozwala na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej; 2. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a.", które w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez niezasadne ustalenie, że wymiar i sposób sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie uzasadnia uznania, że opieka sprawowana jest stale, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania mi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; 3. art. 7, art 77§ 1, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez uznanie, że stanie sprawy zachodzą rozbieżności pomiędzy stanem faktycznym ustalonym na etapie wydawania decyzji oraz stanem faktycznym ustalonym w postępowaniu odwoławczym oraz rozstrzygnięciu tych okoliczności na niekorzyść skarżącej; 4. art. 7, art 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niezasadne uznanie, że wymiar sprawowanej przeze skarżącą opieki wynosi 4 godziny w ciągu doby, podczas gdy opieka sprawowana jest w dużo większym dobowym wymiarze czasu, a ponadto ma ona charakter stały i osobisty; 5. art 77 § 1, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ I i II instancji postępowania dowodnego w zakresie przesłuchania brata skarżącej oraz bratowej na okoliczność ustalenia rodzaju, charakteru i wymiaru sprawowanej przez skarżącą opieki, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że sprawowana przeze skarżącą opieka na charakter niepełny i niesamodzielny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy ocenie legalności zaskarżoną decyzję w granicach wyżej przedstawionych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego podmiotom w wymienionym w pkt 1-4 uzasadnia niepodjęciem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sprawie bezsporne jest, że skarżąca opiekuje się matką – I. S., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kwestia daty powstania tej niepełnosprawności, wobec powołanego przez SKO wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 jest bez znaczenia dla negatywnego wyniku sprawy, co zasadnie za błędny pogląd Kolegium wytknęło organowi I instancji. Sąd w pełni akceptuje stanowisko Kolegium wraz z uzasadniającą je argumentacją, w zakresie interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku utratą przez ten przepis domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zasadnie bowiem SKO uznało, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego niezgodność z konstytucyjną zasadą równości została stwierdzona zakresowym orzeczeniem trybunalskim z 21 października 2014 r. Kwestia ta wyczerpująco uargumentowana w zaskarżonej decyzji i ugruntowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na które powołał się organ, nie wymaga szerszego omówienia. Negatywna weryfikacja podstaw przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w reformatoryjnej decyzji Kolegium, sprowadza się do ustalenia, że nie sprawuje ona opieki nad matką w sposób stały i długoterminowy. W ocenie Kolegium, ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje, że opieka sprawowana jest nie tylko przez skarżącą, ale też przez inne osoby, które zamieszkują z matką skarżącej. Skarżąca zamieszkuje w sąsiedniej gminie w odległości 10 km, choć przyjmuje, ze pokonanie takiej odległości nie musi stanowić dużego problemu, to jednak opiekę w czasie jej nieobecności sprawowana jest przez inne osoby. Zakres sprawowanej opieki obejmuje tylko część doby. Sąd tak kategoryczną ocenę uznaje za wadliwą i dokonaną z pominięciem stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego zgromadzonego przez organ pierwszej instancji, a także dodatkowo uzupełniony na zlecenie Kolegium. Sad zwraca uwagę, że oświadczenie o formie i czasie sprawowanej opieki w dniu 12 sierpnia 2020 r. zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia. Uzupełnienie wyjaśnień, co do stałego charakteru i długotrwałego rodzaju opieki nie pozbawia mocy dowodowej tych dodatkowych oświadczeń. Z akt sprawy wynika, że skarżąca mieszka około 10 km od matki. Przyjeżdża do matki codziennie i opiekuje się w godzinach od 8 do 16, a czasami, gdy wymaga tego sytuacja zostaje dłużej. W miarę możliwości zabiera matkę do siebie. Wizyty u lekarzy odbywają się z udziałem brata skarżącej. Skarżąca w ramach sprawowanej opieki przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, pierze, dba o przyjmowanie leków. Opieka sprawowana jest cały tydzień. Brat nie jest w stanie sprawować opieki ze względu na pracę zawodową. Brat jest jedynym rodzeństwem, jakie posiada, a czas na dojazd wynosi około 15 minut. Brak możliwości sprawowania opieki przez innych członków rodziny był stwierdzony juz przez organ I instancji. Sad zwraca uwagę, że w wywiadzie sporządzonym po przeprowadzeniu rozmowy telefonicznej przez organ I instancji i opatrzony datą 8 lipca 2020 r. raz stwierdzono, że skarżąca spędza u matki około 4 godzin dziennie (str. nr 1 wywiadu), a na str. nr 3 wywiadu podano, że spędza u matki kilka godzin. Zasadnie Kolegium uznało potrzebę wyjaśnienia kwestii czasu sprawowanej opieki i zakresu tej opieki. Zdaniem Sądu podejmowane przez skarżącą czynności dowodzą, że opiekuje się matką w sposób stały i trwały. Stan zdrowia matki jest niekwestionowany. Konieczność sprawowania opieki poprzez sprzątanie, gotowanie, pranie, robienie zakupów, dbanie o przyjmowanie leków oraz dowożenie do lekarza, również nie była kwestionowana. SKO nie wskazuje innych osób, które miałyby opiekować się matką skarżącej w zakresie w jakim to czyni, ani nie wskazuje, jakie inne dodatkowe czynności należałoby wprowadzić do wykonywanej opieki, aby art. 17 ust. 1 u.ś.r. znalazł zastosowanie. Ponadto Kolegium nie wyjaśniło, jak i kiedy skarżąca w takim układzie faktycznym miałaby podjąć zatrudnienie. Nie zostało też zakwestionowane wykonywanie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez brata skarżącej. W tym stanie rzeczy Sąd ustalenia SKO uznał za deficytowe i z tego względu uchylił zaskarżoną decyzję, podobnie jak i decyzję organu I instancji, która również była dla skarżącej negatywna, tyle że z innych względów. Rozpoznając ponownie sprawę organy wezmą pod uwagę wyrażone przez Sąd stanowisko i prawidłowo rozważą oraz ocenią zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa, że tylko opieka sprawowana przez całą dobę i wykonywana przez 7 dni w tygodniu stanowi obok innych przesłanek warunek niezbędny do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie sprawy Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w wyroku.