II SA/Rz 1184/17

Dnia 6 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 16 listopada 2017 roku w przedmiocie częściowej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany terminu wykonania decyzji ostatecznej dotyczącej rozbiórki budynku – postanawia – Utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 16 listopada 2017 roku, sygn. II SA/Rz 1184/17. W skardze na opisaną w sentencji decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...], skarżący – J. K., zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Swój wniosek uzasadnił trudną sytuacją materialną, podeszłym wiekiem i brakiem wykształcenia prawniczego. Wyjaśnił, że utrzymuje się z emerytury w kwocie 1.093 zł miesięcznie. Jego stałe miesięczne wydatki wynoszą ok. 1.050 zł. Jest właścicielem budynku mieszkalnego z 1982 r. przeznaczonego do rozbiórki, oraz nieruchomości rolnej o pow. 1,3 ha stanowiącej łąkę. Nie posiada stałego miejsca zamieszkania w związku z czym korzysta z pomocy rodziny i znajomych. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2017 roku Referendarz Sądowy przyznała skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w połowie pełnej ich wysokości, odmawiając jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniła, że skarżący uzyskuje wprawdzie niezbyt wysoki, ale stały dochód, a jego koszty utrzymania są stosunkowo niewielkie. Wątpliwości Referendarza Sądowego wzbudziły twierdzenia skarżącego odnośnie ponoszonych opłat za media i kosztów zakupu opału w sytuacji, gdy mieszka on u członków rodziny i znajomych. Wskazała również, że skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej o pow. 1,30 ha, którą może wykorzystać w sposób przynoszący określone korzyści majątkowe, natomiast prywatne zobowiązania skarżącego są jego osobistą sprawą i nie ma podstaw do przyznania pierwszeństwa w ich spłacie przed obowiązkiem uiszczenia należności publicznoprawnej w postaci kosztów postępowania sądowego. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie adwokata wyjaśniła, że argumentem przemawiającym za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w tym zakresie nie może być stopień skomplikowania sprawy, czy też brak prawniczego wykształcenia. Przesłanki przyznania prawa pomocy mają bowiem tylko i wyłącznie charakter majątkowy. Ponadto sąd rozpoznając sprawę czyni to w jej granicach, nie będąc jednak związany zarzutami, wnioskami skargi, jak też powołaną w niej podstawą prawną, a w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronie występującej w danej sprawie bez adwokata niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków jej zaniedbań. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza. Zarzucił w nim błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, że posiada on możliwości majątkowe i zarobkowe pozwalające na opłacenie kosztów sądowych w połowie ich wysokości, oraz uznaniu, że nie istnieją podstawy do ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych choćby w części, jak również kosztów ustanowienia adwokata. Prowadzi bowiem bardzo oszczędny tryb życia, konieczność uiszczenia połowy wpisu sprawi, że nie będzie go stać na wykup leków. Wyjaśnił, że wprawdzie korzysta z pomocy rodziny i znajomych w zakresie mieszkania, jednakże w związku z tym ponosi część kosztów energii elektrycznej, gazu czy zakupu opału. Natomiast pożyczkę zaciągnął w celu opłacenia kosztów dokonania ekspertyzy w sprawie. Zaprzestanie jej spłacania pogorszyłoby jeszcze jego sytuację majątkową. Podniósł również, że nie jest w stanie prowadzić procesu bez adwokata, gdyż nie posiada odpowiedniej wiedzy aby samodzielnie formułować swoje żądania i stanowiska, zaś jego sytuacja materialna nie pozwala na jego opłacenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej w skrócie: "Ppsa"), rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 246 § 1 pkt. 2 Ppsa, prawo pomocy w całkowitym zakresie, w tym, obejmującym ustanowienie fachowego pełnomocnika (art. 245 § 2 Ppsa) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, podane przez skarżącego informacje dotyczące jego sytuacji dochodowej, materialnej, życiowej i osobistej wskazują, iż niezasadnie ubiega się przyznanie prawa pomocy w całkowitym zakresie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zaskarżonym postanowieniem skarżący został częściowo (w połowie) zwolniony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Stanowisko Referendarza Sądowego, iż dochody skarżącego pozwalają mu na uiszczenie części wpisu w kwocie 100 zł jest słuszne. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, osiąga on miesięczny dochód w kwocie 1.093 zł, natomiast jego miesięczne wydatki na wyżywienie, zakup środków higieny i czystości a także lekarstw wynoszą ok. 500 zł. Kwoty te znajdują oparcie w zasadach doświadczenia życiowego i nie budzą wątpliwości. Natomiast wydatki związane ze spłatą pożyczki Referendarz Sądowy słusznie uznał za niedotyczące zaspokajania podstawowych potrzeb. Pogląd ten, wyrażony w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego powołanym w treści uzasadnienia, jest powszechnie aprobowany. Należy też zgodzić się z Referendarzem Sądowym, iż uzasadnione wątpliwości budzą deklarowane przez skarżącego wydatki związane z częściowym opłacaniem rachunków za media i opał w sytuacji, gdy jak sam oświadczył mieszka grzecznościowo w różnych lokalach (u rodziny i znajomych). Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę jej żądania. Pogląd ten jest jednolicie reprezentowany w orzecznictwie ( tak m. in. w post. NSA z 31.12.2014 r. GZ 146/04, post. NSA z 18.02.2005 r. OZ 1510/04). Wobec powyższego Sąd przychylił się do stanowiska Referendarza Sądowego, iż skarżący jest w stanie uiścić połowę wpisu. Kwota ta nie jest wygórowana i wynosi 100 zł. Nie zachodzi więc ryzyko utrudnienia skarżącemu, znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej, dostępu do sądu. Instytucja prawa pomocy ma bowiem służyć umożliwieniu skorzystania z prawa do sądu przez osoby nieposiadające dostatecznych środków finansowych. Odnosząc się do zarzutów skarżącego w przedmiocie odmowy ustanowienia dla niego adwokata należy podkreślić, że dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd nie jest związany wyłącznie zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze, ale z urzędu kontroluje prawidłowość zastosowanych przepisów praw materialnego jak i procesowego ( art. 134 w zw. z art. 145 Ppsa). Udział zatem zawodowego pełnomocnika nie jest na obecnym etapie postępowania ani wymogiem koniecznym ( brak przymusu adwokackiego) ani jedyną gwarancją prawidłowości dochodzonych roszczeń. Z tych względów Sąd na podstawie art. 260 § 1 Ppsa orzekł, jak w sentencji postanowienia.