II SA/Rz 1185/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 września 2016 r. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [.] czerwca 2016 r. nr [.] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry - p o s t a n a w i a - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżąca Spółka, działając poprzez zawodowego pełnomocnika - adwokata, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym w imieniu mocodawcy formularzy PPPr pełnomocnik oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 5000 zł, wartość środków trwałych według bilansu na ostatni rok 10 608 zł, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu 188 204,98 zł, przychody na dzień 31 sierpnia 2016 r. 131 746 zł, koszty działalności operacyjnej na ten dzień 148 726,80 zł, strata zaś wynosiła 16 980,80 zł. Rachunek bankowy Spółki został zablokowany przez komornika w celu windykacji wymagalnych kar pieniężnych. Działania organów celnych w postaci bezzasadnego wszczynania postępowań kończących się wymierzeniem kar pieniężnych za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry w kwotach po 12 000 zł (łącznie 264 000 zł) doprowadziły do konieczności zawieszenia prowadzonej działalności. Nie jest bowiem w stanie pokryć tych należności z własnych dochodów. Brak możliwości opłacenia skargi nie powinien zaś skutkować niemożnością dochodzenia swoich praw przed sądem. Podano też, że obsługa prawna Spółki wygaśnie z końcem sierpnia 2016 r. Postanowieniem z dnia 13 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W kwestii ustanowienia pełnomocnika stwierdził negatywną przesłankę określoną art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) zwanej dalej "Ppsa". Wnioskodawca pozostaje bowiem z zawodowym pełnomocnikiem w stosunku prawnym reprezentacji. Pomimo zawartego w formularzu PPPr oświadczenia o wygaśnięciu stosunku pełnomocnictwa z końcem sierpnia 2016 r. do wniosku o prawo pomocy dołączono pełnomocnictwo opatrzone datą 1 września 2016 r., a pełnomocnik dodatkowo poinformowała o zmianie siedziby kancelarii i wniosła o dokonywanie doręczeń na nowo wskazany adres. Tak więc stosunek pełnomocnictwa nadal istnieje. Natomiast w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych (prawa pomocy w zakresie częściowym) uznano, że nie wykazano przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa. Podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe. Zadeklarowana strata nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych i nie oznacza utraty płynności finansowej. Istotne znaczenie miała natomiast wartość przychodu wynoszącego 131 746 zł. Jego uzyskiwanie przeczy oświadczeniu o zawieszeniu przez Spółkę prowadzonej działalności gospodarczej i nie potwierdza go również treść wydruku aktualnej na dzień 5 września 2016 r. informacji z Krajowego Rejestru Sądowego. Ponadto wysokość wpisu wynoszącego 400 zł oraz w 15 innych spraw sądowych (6 000 zł) znajduje pełne pokrycie w wartości posiadanych środków trwałych (10 608 zł). Z zachowaniem ustawowego terminu postanowienie to zostało przez pełnomocnika wnioskodawcy zaskarżone sprzeciwem. Przedstawiono w nim argumentację zawartą wcześniej w formularzu PPPr. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Skarżąca Spółka ubiegała się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 Ppsa). W myśl zatem art. 246 § 2 Ppsa, jej obowiązkiem było wykazanie, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wymagane jest natomiast wykazanie, że osoba prawna nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zastrzec przy tym należy, że w ramach instytucji prawa pomocy ustanowienie pełnomocnika jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy wnioskująca strona nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Analiza wniosku, zaskarżonego postanowienia oraz treści sprzeciwu, który nie zawiera nowej argumentacji ponad dotychczas złożone oświadczenie, przemawiała za uznaniem postanowienia referendarza sądowego za prawidłowe. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej ma charakter fakultatywny, a przesłanki ustawowe są bardziej rygorystyczne, aniżeli w przypadku osób fizycznych. Są to bowiem jednostki organizacyjne wyposażone w określony majątek, prowadzące zazwyczaj działalność gospodarczą i osiągające zyski. Dlatego poza wykazaniem przesłanki materialnej (braku środków) muszą zaistnieć dodatkowe jeszcze warunki przemawiające za zasadnością uwzględnienia wniosku. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Dodatkowo podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidywać konieczność uczestniczenia w postępowaniach sądowych i zabezpieczać na ten cel środki, stosownie do możliwości. Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Pełnomocnik Spółki oświadczyła, że ta nie posiada żadnych środków na pokrycie kosztów postępowania, posiadany rachunek bankowy został zajęty, a prowadzona działalność przynosi straty. Wskazać jednak należy, że pomimo takich okoliczności Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą (wbrew oświadczeniu pełnomocnika brak podstaw do przyjęcia, że ją zawiesiła w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, ponieważ w rejestrze przedsiębiorców KRS brak takiego wpisu) i nie zgłosiła wniosku o ogłoszenie upadłości. Nawet jednak zawieszenie działalności przez Spółkę nie wyłącza obowiązku ciągłej oceny co do realizacji ustawowych przesłanek obligujących do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Zadeklarowane przychody są niższe od kosztów działalności operacyjnej, co jednak nie oznacza braku środków na bieżącą działalność, zwłaszcza że nie wykazano, na co przeznaczane są osiągane dochody. Spółka posiada środki trwałe o wartości wyższej niż należy wpis, a jako spółka kapitałowa może podjąć uchwałę w sprawie dopłaty od wspólnika (zob. art. 177 Kodeksu spółek handlowych) z przeznaczeniem na potrzeby inicjowanych postępowań sądowych. W przedstawionych okolicznościach brak było podstaw do uwzględnienia wniosku, chociażby w zakresie częściowym. Bez względu jednak na ocenę sytuacji materialnej Spółki nie byłoby dopuszczalne ustanowienie dla niej pełnomocnika, skoro pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem - AS, reprezentującą ją w niniejszym postępowaniu. Do akt złożono bowiem pełnomocnictwo z dnia 1 września 2016 r. obejmujące prawo do reprezentowania mocodawcy w sprawie dotyczącej kontroli zaskarżonej decyzji. Mając na względzie powyższe Sąd ocenił zaskarżone postanowienie jako prawidłowe i orzekając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 Ppsa utrzymał je w mocy.