II SA/Rz 119/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata. J. R. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] - powołują się na bardzo złą sytuację materialną i finansową - wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na przeznaczonym do tego formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako okoliczności potwierdzające jego zasadność wskazał, iż utrzymuje się tylko z gospodarstwa rolnego o pow. 3,22 ha, a jego stan zdrowia wymaga stałej opieki lekarskiej oraz specjalistycznego leczenia. Uzyskiwane z gospodarstwa dochody - oszacowane we wniosku na ok. 200 zł. miesięcznie – przeznacza na zakup lekarstw, środków higieny, odzieży, żywności, podatku rolnego i ubezpieczenia budynków oraz na opłaty za energię elektryczną, gaz i wodę. Na utrzymaniu ma także matkę, której stan zdrowia również wymaga opieki medycznej. Posiadany przez nich majątek oprócz nieruchomości rolnej obejmuje budynek mieszkalny o pow. 70 m² oraz zabudowania gospodarcze. W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części, w jakiej skarżący zawnioskował o zwolnienie go od kosztów sądowych; przesłanką przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z urzędu wzięto przy tym pod uwagę informacje udzielone przez J. R. w sprawie oznaczonej sygn. II SA/Rz 1152/06 w której także występował z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy; informacje te dotyczą dochodów uzyskiwanych przez zamieszkującą z nim matkę, tj. emerytury w wysokości 523 zł. (w związku z tym odstąpiono od wzywania go do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia). Zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych jest podyktowane przede wszystkim jego mocno ograniczonymi możliwościami płatniczymi wynikającymi zarówno ze skromnej wysokości środków finansowych będących do dyspozycji jego i matki, jak też znacznymi wydatkami na utrzymanie i leczenie, które z pewnością nie pozwoliłyby im bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania tych kosztów ponieść (tak w całości, jak i części). Warto zauważyć, iż sama wysokość wpisu od skargi, którego opłacenie jest niezbędnym warunkiem jej rozpoznania tylko nieznacznie odbiega od łącznej wysokości dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę z gospodarstwa rolnego i przez jego matkę z emerytury (do pozostałych najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych należy zaliczyć opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi przez Sąd – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – 250 zł.). Nie bez znaczenia pozostają również koszty sądowe związane z toczącą się równolegle z jego skargi przed WSA w Rzeszowie sprawą o sygn. akt II SA/Rz 118/09, w której skarżący również złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy (wpis od skargi w tej sprawie także wynosi 500 zł. a wniosek będzie podlegał odrębnemu rozpoznaniu). W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że środki finansowe będące do dyspozycji J. R. i jego matki pozwolą mu bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania podołać w pełnym zakresie ustawowemu obowiązkowi poniesienia całości kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Jednocześnie stwierdzono brak podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego w części odnoszącej się do ustanowienia adwokata. Wynika to z istoty prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej, spod której jednak generalnie wyłączone są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody. Dotyczy to w szczególności całkowitego prawa pomocy (zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia zastępcy prawnego), którego przesłankę stanowi wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo to (w zakresie całkowitym) ma zastosowanie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione całkowicie środków do życia); taki pogląd został zaprezentowany w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005) autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek. Mimo niewątpliwie doświadczanych trudności finansowych skarżący z matką do takich osób się nie zaliczają; posiadają stałe – chociaż stosunkowo niewielkie dochody, mają zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, na ich utrzymaniu nie pozostają inne osoby, są posiadaczami gospodarstwa rolnego z którego dochody i pożytki w naturze z pewnością wpływają chociażby na ograniczenie wydatków na zakup żywności. Mimo braku stosownych informacji, z uwagi na powierzchnię gruntów rolnych, należy także uwzględnić bardzo prawdopodobną okoliczność pobierania przez skarżącego dopłat do produkcji rolnej. W tym stanie rzeczy ustanowienie dla skarżącego adwokata – wobec zwolnienia go od kosztów sądowych - stanowiłoby nadużycie prawa pomocy, zwłaszcza że skarżący wniosku w tym zakresie w żaden sposób nie uzasadnił. Nie bez znaczenia pozostaje także brak wykazania dochodów osiąganych przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym (matkę), mimo nie budzącej wątpliwości oznaczenia rubryki nr 10 formularza PPF. Ponieważ sprawa II SA/Rz 119/09 jest wynikiem którejś już z rzędu skargi wnoszonej przez skarżącego do WSA w Rzeszowie, nie sposób odmówić mu też świadomości, iż wiąże się to z powinnością poniesienia określonych wydatków, a przez to wymogiem poczynienia na ich pokrycie chociaż niewielkich oszczędności. W sytuacji zatem, gdy przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia), jeżeli skarżący jego udział w sprawie uważa za niezbędny, powinien sam wygospodarować na to potrzebne fundusze (będąc zwolniony od kosztów sądowych, będzie mógł przeznaczyć na to zaoszczędzone w ten sposób środki). W tym okolicznościach odmowa ustanowienia dla skarżącego adwokata w niniejszej sprawie nie będzie również stała w sprzeczności z jego wcześniejszym przyznaniem w sprawie II SA/Rz 935/07 (w sprawie tej, jak również m.in. w oznaczonej sygn. II SA/Rz 1152/06 był także zwalniany od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych). Z tego względu uznano, iż zwolnienie J. R. od kosztów sądowych będzie najbardziej adekwatne do jego sytuacji finansowej i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jego interesy w sprawie objętej skargą, umożliwiając przede wszystkim jej merytoryczne rozpatrzenie przez Sąd. Jednocześnie nie będzie się to wiązało z nadużyciem prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej i stałym, nieuzasadnionym przerzucaniem całości kosztów postępowania w licznie inicjowanych przez skarżącego sprawach na Skarb Państwa. Z tych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.