II SA/Rz 119/22
WyrokWSA w Rzeszowie2022-06-22
Skład orzekający: Elżbieta Mazur - Selwa, Paweł Zaborniak, Karina Gniewek - Berezowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo zinterpretowało przesłankę "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając istotne ustalenia z wywiadu środowiskowego?Ratio decidendi
Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło zasady postępowania administracyjnego, w szczególności zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.) oraz obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 K.p.a.), poprzez niewłaściwą ocenę wywiadu środowiskowego. Ustalenia pracownika socjalnego, wskazujące na stałą i codzienną opiekę sprawowaną przez wnioskodawcę nad niepełnosprawną matką, powinny były zostać uwzględnione i przekonująco odniesione przez organ, a nie pominięte na rzecz negatywnego stanowiska organu pierwszej instancji. Brak takiego odniesienia stanowi istotne naruszenie prawa, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaną opieką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało tę decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji i uznając, że zakres opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając błędną wykładnię przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 25 października 2021 r. nr SKO.4115.1058.2021. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego A. S. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 25 października 2021 r. nr SKO.4115.1058.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu na rzecz skarżącego A. S. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Przedmiotem skargi A. S. (dalej zwany: Skarżącym) reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej zwany: Kolegium, SKO, Organem II instancji, Organem odwoławczym) z dnia 25 października 2021 r. nr SKO.4115.1058.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. S1.
Na podstawie akt administracyjnych sprawy Sąd ustalił, że 6 kwietnia 2021 r. A. S., reprezentowany przez pełnomocnika adwokata M. Ż. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. S1., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], w którym wskazano, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2014 r. Do wniosku dołączono oświadczenie Skarżącego, z którego wynika, że osoba wymagająca opieki jest wdową oraz oświadczenie o sposobie i zakresie sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów wynika, iż zakończył on zatrudnienie w 2013 r.
Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że A. S1. jest osobą niesamodzielną, zależną od osób drugich, mającą wiele schorzeń i wymagającą opieki. Skarżący zapewnia matce opiekę, poprzez zabezpieczenie potrzeb żywieniowych, utrzymanie higieny osobistej, higieny otoczenia, kontaktu ze służbą zdrowia, asysty w wyjściach z mieszkania.
Burmistrz Miasta [...] (dalej zwany: Organem I instancji, Burmistrzem Miasta) decyzją z dnia 24 maja 2021 r. nr MOPS-ŚR.5232.1191.2021.AW.odm odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A. S1.
Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie.
Po rozpatrzeniu odwołania, SKO w Przemyślu, decyzją z dnia 14 lipca 2021 r. nr SKO.4115.660.2021 uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO zaznaczyło, że w celu ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia muszą być spełnione wszystkie przesłanki pozytywne uprawniające do świadczenia oraz jednocześnie nie mogą występować żadne przesłanki negatywne wykluczające prawo do świadczenia.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr MOPS-ŚR.5232.1191.2021.AW.odm odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. S1. wskazując, że Skarżący nie spełnia podstawowego warunku do przyznania świadczenia, gdyż brak jest związku przyczynowo - skutkowego polegającego na rezygnacji przez Skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.
Od powyższej decyzji A. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył odwołanie, wnioskując o uwzględnienie odwołania oraz uchylenie w całości decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr MOPS-ŚR.5232.1191.2021.AW.odm i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia. Pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111; dalej: u.ś.r.), poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez Skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Opisaną na wstępie decyzją z dnia 25 października 2021 r. nr SKO.4115.1058.2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu, po rozpatrzeniu odwołania A. S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwana w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W pierwszej kolejności Organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiot niniejszego postępowania regulują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast kwestie proceduralne normuje Kodeks postępowania administracyjnego.
W dalszej kolejności Organ odwoławczy wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Kolegium wyjaśniło, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji, Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w kontekście m.in. zakresu sprawowanej przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką. Zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania oceny spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. W zaskarżonej decyzji Organ I instancji stwierdził, że zakres sprawowanej opieki nad A. S1. nie kolidowałby z podjęciem przez Skarżącego zatrudnienia, gdyż czynności jakie wykonuje Skarżący to czynności podstawowe, które wykonują również osoby pracujące na pełny etat i wychowujące małe dzieci.
Organ odwoławczy po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a wykonywaną przez niego opieką nad matką.
Kolegium podkreśliło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
SKO wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W ocenie Kolegium taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi, gdyż z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego oraz z zestawienia czynności przedłożonych przez Skarżącego nie wynika, aby zakres jego obowiązków związanych z opieką nad matką uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak sporadyczna pomoc w higienie, przygotowanie suplementów, podanie posiłków, spędzanie wspólnego czasu, czy też pomoc przy wyjściu na spacer, a także załatwianie spraw urzędowych, czy umawianie wizyt lekarskich nie mogą być uznane za czynności wymagającej całodobowej dyspozycyjności Skarżącego.
Kolegium wskazało, że z akt sprawy nie wynika, aby osoba nad którą sprawowana jest opieka wymagała ciągłej obecności czy też nadzoru ze strony Skarżącego. W związku z tym, Organ odwoławczy podzielił stanowisko Organu I instancji, że podstawa odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki, polegającej na braku bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki. Zdaniem Kolegium matka Skarżącego wymaga pomocy ze strony osoby trzeciej, jednak nie jest to opieka, która musi być sprawowana całodobowo przez wszystkie dni w tygodniu. Czynności wykonywane przez Skarżącego mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający mu podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym czasie pracy. Natomiast przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze.
Zdaniem Organu odwoławczego Skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki.
A. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na w/w decyzję Kolegium z dnia 25 października 2021 r. nr SKO.4115.1058.2021, w której zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr MOPS-ŚR.5232.1191.2021.AW.odm i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie A. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy Organowi I instancji do ponownego rozpoznania; o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
Pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik Skarżącego podkreślił, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Pełnomocnik powołał się także na orzecznictwo sądowoadministracyjne zgodnie z którym warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywanie opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, natomiast "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić, przede wszystkim nie można przyjąć, że pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Pełnomocnik wskazał, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga została uwzględniona z przyczyn, które Sąd zobowiązany był dostrzec z urzędu.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Sprawa niniejsza została rozpoznana przez WSA na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku w tym przedmiocie złożonego przez organ i braku sprzeciwu ze strony skarżącej, czego podstawę stanowił art. 119 pkt 2 P.p.s.a. W myśl tej regulacji, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli
strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.
Zaskarżona do WSA decyzja SKO jest obarczona wadą naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. w zw. z przepisem prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 u.ś.r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci utrzymania w mocy decyzji Organ I instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
Należy przypomnieć, iż w myśl art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. To oznacza zaś oznacza, że organ rozstrzygający o zasadności wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zobligowany jest kierować się treścią wszystkich przeprowadzonych w toku postępowania dowodów, mających oczywiście istotne znaczenie w sprawie. Innymi słowy, nie może działać wybiórczo i pomijać żadnego ze zgromadzonych dowodów. W sytuacji, w której organ nie daje wiary jednemu z nich, to powinien w treści uzasadnienia decyzji wskazać przekonujące powody, dla których odmówił określonemu środkowi dowodowemu mocy dowodowej. Znajduje to wyraz w art. 107 § 3 K.p.a., w myśl którego uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Oparcie się przez organ wyłącznie na wybranych dowodach, bez odniesienia się do pozostałych istotnych dla oceny zasadności żądania środków dowodowych stanowi istotne naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, mającej zakotwiczenie w powołanym wyżej art. 80 K.p.a. Ten wniosek należy odnieść przede wszystkim wobec dowodów potwierdzających zasadność żądania zgłoszonego przez stronę, a więc dowodów przekonujących do istnienia przesłanek przyznania żądanego prawa.
W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu, utrzymując w mocy negatywne dla strony skarżącej rozstrzygnięcie wydane z upoważnienia Burmistrza [...] nie oceniło właściwie jednego z kluczowych dla sprawy środków dowodowych, jakim jest przeprowadzony przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy. Wywiad o jakim mowa przeprowadza się w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na mocy art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych. W świetle tej regulacji, jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r. poz. 1 i 66), w celu weryfikacji tych wątpliwości.
Nie może budzić tu wątpliwości, że wywiad środowiskowy sporządzony na potrzeby postępowania w sprawie rozstrzyganej na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest głównym instrumentem dowodowym służącym usunięciu istniejących wątpliwości, co do istnienia i zakresu sprawowanej nad niepełnosprawnym członkiem rodziny opieki. Dlatego jego ustalenia nie mogą być bagatelizowane i pomijane przez prowadzący postępowanie organy. W toku postępowania o jakim tu mowa można oczywiście korzystać także z innych dowodów jednakże, wydając decyzje organy powinny wskazać i wyjaśnić przyczyny, dla których uznały, że wnioski wynikające z innych dowodów są bardziej przekonujące niż to, co zostało stwierdzone w treści wywiadu środowiskowego.
W skontrolowanej przez Sąd decyzji SKO stwierdziło jednoznacznie, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika, aby zakres obowiązków odwołującego się związany z opieką nad matką uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Tymczasem z treści wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach organu I instancji płyną wnioski zupełnie odmienne. Otóż pracownik socjalny dnia 28 kwietnia 2021 r. w formularzu wywiadu wyraźnie zapisał, że podopieczna skarżącego niepełnosprawna w stopniu znacznym matka, ze względu na wiek oraz stan zdrowia wymaga pomocy osoby drugiej w codziennym funkcjonowaniu. A. S1. jest [...]. Ustalono także, że wyżej wymieniona z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki w zakresie zabezpieczenia potrzeb żywieniowych, utrzymania higieny osobistej, kontaktu ze służbą zdrowia, asystowania przy wyjściu z mieszkania. Stwierdzono też jednoznacznie, że stałą i codzienną opiekę zapewnia niepełnosprawnej jej syn A. S. w zakresie którego wyżej wymieniona wymaga. Ustalono, że A. S1. jest osobą niesamodzielną i wymagającą stałej opieki osoby drugiej. Z ustaleń pracownika mającego bezpośredni kontakt z warunkami życia wnioskodawcy oraz jego matki wynika więc, iż stałą opiekę zapewnia jej syn A. S.
Tak wyrażona w wywiadzie opinia pracownika socjalnego jednoznacznie pozytywna dla strony wnioskującej, zaprzecza wnioskom SKO, że z dowodów zgromadzonych przez Organ I instancji nie wynika, aby osoba, nad którą sprawowana jest opieka wymagała ciągłej obecności czy też nadzoru ze strony odwołującego. Zdaniem Sądu, ustalenie pracownika o tym, że A. S. sprawuje stałą i codzienną opiekę, niezbędną dla zaspokojenia potrzeb niepełnosprawnej matki, obligowało organ odwoławczy do bardziej dogłębnego zweryfikowania negatywnego dla skarżącego stanowiska Burmistrza Miasta [...], które przede wszystkim oparte zostało na ocenie zestawu czynności wykonywanych podczas opieki, a sporządzonego dnia 31 marca 2021 r. Jeżeli Organ odwoławczy stwierdził, że zapisy wywiadu środowiskowego nie odpowiadają rzeczywistości, to myśl art. 107 § 3 K.p.a. powinien wskazać przyczyny, które pozwoliły mu na wyciągnięcie takiego wniosku.
Reasumując, jasno wyrażona ocena pracownika o tym, że odwołujący się sprawuje stałą i codzienną opiekę nad chorą matką, nie pozwalała na odmowne rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem tego rodzaju opieka legitymuje wnioskodawcę w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponownie, rozpoznając odwołanie SKO weźmie pod uwagę dostrzeżony przez Sąd fakt pominięcia przez Organ konkretnych zapisów wywiadu środowiskowego i zestawi stwierdzenie pracownika socjalnego o prowadzenie stałej i codziennej opieki, jaką zapewnia strona skarżąca z treścią dokumentu obejmującego zestaw czynności wykonywanych podczas opieki – art. 153 P.p.s.a. Ponowna ocena wywiadu środowiskowego w kontekście rodzajów i częstotliwości czynności składających się na działania opiekuńcze, pozwoli organowi odwoławczemu na prawidłowe zweryfikowanie kategorycznej oceny organu I instancji o tym, że sprawowana przez wnioskodawcę opieka nad matką nie jest stała i systematyczna. Ta ocena Burmistrza pozostaje bowiem w ewidentnej sprzeczności z stwierdzeniem pracownika socjalnego wyrażonym w dokumencie wywiadu środowiskowego, która nie została przekonująco przez SKO wyjaśniona w skasowanej przez Sąd decyzji.
Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów - art. 80 K.p.a. - jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy kształtowanej w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., obligowało Sąd do uwzględnienia skargi na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
O kosztach postępowania przed WSA orzeczono zaś na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a., obejmując nimi koszty zastępstwa procesowego pełnomocnika strony skarżącej w wysokości 480 zł - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło