II SA/Rz 1195/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...]. Przedmiotem skargi E.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] października 2017 r. E.K. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] (MOPS w [...]) z prośbą o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad małżonkiem – W.K. Do wniosku dołączyła orzeczenie o niepełnosprawności męża z dnia 31 października 2017 r., z którego wynika, że legitymuje się on znacznym stopniem niepełnosprawności, zaświadczenie z ZUS, że W.K. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pacy oraz złożone pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań oświadczenie, że ubiega się po raz pierwszy o świadczenie, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych ani nie prowadzi działalności gospodarczej. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] odmówił E.K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a Kolegium decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymało powyższą decyzję w mocy. Organ I instancji uznał, że fakt pozostawiania przez W.K. w związku małżeńskim wyłącza ubieganie się o wnioskowane świadczenie. Kolegium zaś zgodziło się z odwołującą, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie może w tym przypadku stanowić podstawy do wydania decyzji odmownej. Kolegium stwierdziło jednak, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia. W aktach sprawy brak jest dowodu, że rezygnacja z zatrudnienia spowodowana była koniecznością sprawowania opieki. Tym samym w ocenie Kolegium skarżąca nie spełnia podstawowej przesłanki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrokiem z dnia 14 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 86/18 WSA w Rzeszowie uchylił decyzje Organów obu instancji wyjaśniając w uzasadnieniu, że Kolegium słusznie przyjęło, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm. dalej "u.ś.r.") to jest postawanie w związku małżeńskim. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a musi być odczytywane - zdaniem Sądu - również przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału w stosunku do osób pozostających w związku małżeńskim. Spór w niniejszej sprawie dotyczy jednak oceny w zakresie spełnienia przesłanki związanej ze spełnieniem przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. W zaskarżonej decyzji właśnie ta okoliczność stała się podstawą do odmowy przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd stwierdził, że skarżąca nie może być traktowana tak jakby po raz pierwszy składała wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, skoro już po 1 stycznia 2016 r. mogła dokonać wyboru jednego ze świadczeń: świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego. Złożenie wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego bezpośrednio po upływie okresu zasiłkowego dla specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może powodować utraty statusu opiekuna dla osoby pełnoletniej o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przyjęcie poglądu zaprezentowanego w zaskarżonej decyzji stanowiłoby naruszenie art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z tych przyczyn Sąd uznał, że SKO nie wyjaśniło wszechstronnie stanu faktycznego sprawy, bowiem pominęło wyjaśnienie kwestii pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, czym naruszono art. 17 ust 1 w z. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r., - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017r., poz.1257 ze zm. dalej "k.p.a."). Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do zastosowania art. 138 § 1 k.p.a. Natomiast decyzja organu I instancji nie mogła pozostać w obrocie z tego względu, że naruszono art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Sąd zwrócił uwagę na treść art. 24 ust. 3 u.ś.r., że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018r., nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w jego ocenie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art.17 ust.1a i ust.1b w związku z art.17 ust.5 pkt.2a u.ś.r. z uwagi na fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia i po zakończeniu nauki w szkole lub w szkole wyższej. W odwołaniu od decyzji Organu I instancji E.K. podniosła, że Organ nie uwzględnił oceny prawnej wyrażonej w wyroku WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 86/18. Zaskarżona decyzja narusza obowiązek prawy, bowiem została wydana w oparciu o uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny art. 17 ust.1b u.ś.r. Sama jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Jej małżonek ze względu na stan zdrowia wymaga stałej i długotrwałej opieki, a taką może zapewnić tylko ona. Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję Organu I instancji w podstawie prawnej powołując art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 a i ust. 5 pkt 1 b u.ś.r. Kolegium zacytowało treść uzasadnienie wyroku zapadłego w sprawie o sygn. akt. II SA/Rz 86/18. Wyjaśniło, że z ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynika, że wnioskodawczyni nie posiadając orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności pozostaje w związku małżeńskim. Niepełnosprawność W.K. powstała po 20-stym roku życia, ale też nie w trakcie nauki w szkole. Matka osoby wymagającej opieki żyje. Przyznanie stronie odwołującej wnioskowanego świadczenia naruszałoby art. 17 ust.1b, art. 17 ust.1a pkt 1 oraz art. 17 ust.5 pkt 2 u.ś.r. Kolegium nie może podzielić stwierdzenia o nieuwzględnieniu wskazań zawartych w zapadłym wyroku WSA w Rzeszowie. E.K. była uprawniona w okresie od dnia 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r., do specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża W.K., który zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2014 r. nr [...] został zaliczony od 4 sierpnia 2000 r., do osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności. Strona w tamtym okresie była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Obecnie może również o taki zasiłek starać się. Co należy podkreślić taka pomoc kierowana jest przez ustawodawcę właśnie do małżonków osób wymagających opieki (art. 16a ust.1 u.ś.r.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie opisaną na wstępie decyzją E.K. zaskarżając ją w całości zarzuciła jej: Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: - zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit.a u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r, sygn. akt P 27/07, publ. OTK-A 2008/6/07, art 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; - zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 Października 2014r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust 1 Konstytucji RP; - nieuwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 86/18 Wskazując na powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz na mocy art. 153 P.p.s.a zobowiązanie organu I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej Sądu i wskazań co do dalszego postępowania w zastosowaniu przepisów u.ś.r. w zgodzie z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r, sygn. akt P 27/07, art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz wyroku o sygn. akt K 38/13, tj. zobowiązanie organów do przyznania skarżącej E.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w zgodzie z wnioskiem z dnia 30 października 2017r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2166). Rozpoznając skargę sąd nie jest związany jej zarzutami ani powołaną podstawa prawną, rozstrzyga w granicach sprawy. Sąd może uwzględnić skargę gdy dopatrzy się naruszeń prawa, o których mowa w art. 145 § 1 P.p.s.a. Cytowany przepis w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przewiduje możliwość stwierdzenia nieważności kontrolowanego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 156 K.p.a. W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o udzielenie wsparcia w formie świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt administracyjnych oraz sądowych wynika, że do dnia 31 października 2017 r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy i w swym wniosku wskazała na istniejące w chwili obecnej prawo wyboru jednego ze świadczeń. Rzeczą bardzo istotną jest fakt, że w przedmiotowej sprawie został wydany wyrok z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 86/18, w którym uchylono decyzje organów obu instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd uznał, iż w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych uregulowano zbieg praw do świadczeń. Zgodnie z tym przepisem w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, 2) świadczenia pielęgnacyjnego, 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, 5) zasiłku dla opiekuna – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd w swym rozstrzygnięciu zawarł tezę, że pobierany przez skarżącą specjalny zasiłek dla opiekuna jak i świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia, o których mowa w art. 27 ust. 5 u.s.r. Wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego mogła złożyć skarżąca już w 2016 r. wraz z równoczesnym złożeniem oświadczenia o rezygnacji z pobieranego specjalnego zasiłku dla opiekuna. Z uzasadnienia wyroku wynika również, że skarżąca nie może być traktowana tak jakby po raz pierwszy składała wniosek o świadczenie pielęgnacyjne. Sąd uznał, iż organ winien wyjaśnić "okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego" – oznacza to czy skarżąca pobierała już takie świadczenia a obecnie korzysta z treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia". Sąd orzekający w sprawie, doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi o niewykonaniu zaleceń sądu orzekającego w sprawie I SA/Rz 86/18 nie zostały wykonane. W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą" – teza wyroku z dnia 11 października 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 295/18. W przedmiotowej sprawie organ prowadząc ponownie postępowanie badał czy spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tym razem uzasadniając to treścią art. 17 ust. 1a i 1b (czyli data powstania niepełnosprawności męża skarżącej). Poprzednie rozstrzygnięcie organu objęte kontrolą Sądu w cytowanym wyroku wskazywało jako przesłankę odmowy "pozostawanie w związku małżeńskim". Pomimo wyrażonego stanowiska Sądu, iż badanie przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dotyczy sytuacji gdy strona ubiega się o jego przyznanie. Pomimo tego organ nadal pomija stanowisko Sądu wyrażone w jego wyroku oraz treść przepisów art. 27 ust. 5 u.ś.r. Sąd stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji. Takie orzeczenie jest dopuszczalne tylko wówczas gdy Sąd rozpoznając sprawę stwierdzi kwalifikowaną formę naruszenia prawa. Prosta analiza uzasadnienia wyroku tut. Sądu z dnia 14 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 86/18 w powiązaniu z art. 153 P.p.s.a. pozwala stwierdzić, iż do takiego naruszenia doszło. Organy rozpoznając ponownie sprawę nie miały podstaw prawnych do badania spełnienia kolejnej przesłanki uzasadniającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie postępowanie organu uwzględniając charakter wniosku strony narusza również zasady ogólne w tym praworządność. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.