II SA/Rz 1197/25
WyrokWSA w Rzeszowie2026-01-28
Skład orzekający: Joanna Zdrzałka, Elżbieta Mazur-Selwa, Jolanta Kłoda-Szeliga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba sprawująca bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego, ale niebędąca opiekunem prawnym ani nieposiadająca wniosku o przysposobienie dziecka, jest uprawniona do świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Sąd uznał, że odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego narusza konstytucyjną zasadę ochrony praw dziecka oraz zasadę równego traktowania. Literalna wykładnia przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która wyklucza takie osoby z kręgu uprawnionych, jest niezgodna z celem świadczenia, jakim jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a także z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka.Stan faktyczny
Skarżący, dziadek dziecka, sprawował nad nim bieżącą pieczę na mocy postanowienia sądu opiekuńczego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Prezes ZUS odmówiły mu prawa do świadczenia wychowawczego, uznając, że nie spełnia definicji opiekuna faktycznego zawartej w ustawie, która wymaga wniosku o przysposobienie dziecka. Skarżący argumentował, że zapewniał dziecku całodobową opiekę i wychowanie, a odmowa świadczenia jest krzywdząca dla dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 sierpnia 2025 r. nr 010070/680/223039/2025 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 czerwca 2025 r. nr 010070/680/223039/2025.
II SA/Rz 1197/25
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi Z.M. (dalej: "skarżący") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 20 sierpnia 2025 r. nr 010070/680/223039/2025, przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego.
Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy informacją/decyzją z dnia 28 lutego 2025 r. nr 010070/680/223039/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS" lub "organ I instancji") przyznał skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko – K.M., na okres od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.
Decyzją z dnia 9 czerwca 2025 r. nr 010070/680/223039/2025 Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił przyznane w Informacji/Decyzji z 28 lutego 2025 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko K.M. od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2025 r. Następnie w dniu 13 czerwca 2025 r. ZUS wydał kolejne rozstrzygnięcie nr 010070/680/223039/2025, którym uchylił przyznane w Informacji/decyzji z 28 lutego 2025 r. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko K.M. od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.
Organ powołując się na art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 ze zm. – dalej: "u.p.p.w.d.") wskazał, że skarżący nie jest uprawniony do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze.
W odwołaniu od decyzji uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania. Wskazał, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego w [....] wnuk K.M. od 28 października 2022 r. zamieszkuje wraz z nim oraz jego żoną i pozostaje na ich utrzymaniu.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 20 sierpnia 2025 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 czerwca 2025 r.
Jako podstawę prawną decyzji organ podał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm. – dalej: "k.p.a.") oraz 28 ust. 1 u.p.p.w.d.
Organ odwoławczy wskazał, że skarżący do wniosku dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2022 r., sygn. [...], o powierzeniu mu i jego żonie, C.M., sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnim K.M. oraz jego majątkiem, o upoważnieniu do decydowania o sytuacji edukacyjnej małoletniego oraz do podejmowania decyzji odnośnie leczenia i realizowania obowiązku szkolnego przez małoletniego. W ocenie organu, powierzona w formie zabezpieczenia opieka/piecza nad dzieckiem nie spełnia warunków określonych w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., bowiem ma charakter pieczy bieżącej, której powierzenie następuje sądownie na podstawie art. 96 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm. – dalej: "k.r.o."). Piecza bieżąca nie jest natomiast równoważna z pieczą zastępczą i w znacznej części przypadków powierzana jest osobom spokrewnionym z dzieckiem, a charakter ustanowionej pieczy jest doraźny.
W ocenie Prezesa ZUS zasadnie organ I instancji uznał, że wnioskodawca nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wychowawczego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, Z.M. zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Skarżący wyjaśnił, że K.M. od 28 października 2022 r. przebywa pod jego opieką. Jako opiekun wypełnia wszystkie powierzone przez Sąd Rodzinny obowiązki, zapewniając dziecku całodobową opiekę i wychowanie. W ocenie skarżącego, decyzja Prezesa ZUS jest niesprawiedliwa i krzywdząca dla dziecka. Podał, że nie do zaakceptowania jest sytuacja, gdy dziecko pozbawione pieczy rodziców biologicznych może znaleźć się poza wsparciem ze strony państwa. W ocenie skarżącego, skuteczna pomoc dla rodziny przeżywającej trudności w opiekowaniu się i wychowywaniu dzieci oraz skuteczna ochrona dzieci i pomoc dla nich powinna zostać osiągnięta przez współpracę wszystkich osób, instytucji i organizacji pracujących z dziećmi i rodzicami. Organy administracji mają obowiązek zadbać, aby w każdym czasie potrzeby dziecka były zapewnione. Tym bardziej, że w świetle Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka i ochrona jego praw. Skarżący podniósł, że w przypadku jego rodziny takie zabezpieczenie interesów dziecka powierzonych przez Sąd Rodzinny zostało pominięte.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267).
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na wniosek organu i wobec braku żądania przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy, na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie Sąd uwzględnił też treść art. 135 P.p.s.a., umożliwiającego stosowanie przewidzianych prawem środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie..
Zgodnie z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Stosownie zaś do art. 2 pkt 10 cyt. ustawy opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.
Niemniej jednak jak wynika z przepisów u.p.p.w.d., a co podkreśla się w orzecznictwie, świadczenie wychowawcze ma na celu częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Skierowane jest do podmiotów, które sprawują rzeczywistą opiekę nad dzieckiem.
W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżący jest dziadkiem K.M. i sprawuje nad nimi faktyczną opiekę. Postanowieniem z dnia [...] października 2022r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w [....] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowił na czas trwania postępowania powierzyć dziadkom: Z. i C.M. sprawowanie bieżącej pieczy nad osobą i majątkiem małoletniego K.M. s. M. i T. ur. [...] 2011 r. oraz upoważnić ich do podejmowania decyzji dotyczących leczenia i realizowania obowiązku szkolnego przez małoletniego. W powyższym postanowieniu Sąd Rodzinny nie określił czasu trwania tej opieki, co oznacza, że w braku innych postanowień Sądu, może ona trwać do uzyskania przez małoletniego wnuczka skarżącego pełnoletności.
Postanowienie to, dotyczące sprawowania przez skarżącego bieżącej pieczy nad wnuczkiem, nie stanowi podstawy do uznania skarżącego za opiekuna prawnego, którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie art. 145-153 k.r.o. Nie ulega również wątpliwości, że wśród uprawnionych do ubiegania się o świadczenia wychowawcze ustawodawca nie uwzględnił osoby faktycznie opiekującej się dzieckiem, czyli takiej, która sprawuje pieczę bieżącą nad dzieckiem z mocy orzeczenia sądu, tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Ustawa ograniczyła w tym zakresie krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka (art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d.).
Piecza sprawowana przez skarżącego nad wnukiem na podstawie tego postanowienia sądu powszechnego nie jest również tożsama z pieczą zastępczą, o jakiej mowa w art. 1121 § 1 k.r.o. Zgodnie bowiem z jego treścią, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo - wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo - terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym; pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka.
Skarżący nie został również ustanowiony rodziną zastępczą dla wnuczka.
W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że piecza bieżąca nie jest formą opieki, która w myśl ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprawnia do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na dziecko, nad którym sprawowany jest ten rodzaj pieczy. Kierując się literalnym brzmieniem art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. organ odmówił skarżącemu prawa do ubiegania się o przedmiotowe świadczenie wychowawcze, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.
Sąd zauważa jednak, że z regulacji ww. ustawy wynika, że chociaż celem świadczenia wychowawczego z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, to możliwości uzyskania wsparcia w opisanym zakresie pozbawieni zostali opiekunowie dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to nawet w takim przypadku jaki ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, gdy sprawowanie tej pieczy znalazło formalne potwierdzenie w orzeczeniu sądowym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano, że przepisy ustawy w sposób niedostateczny chronią prawa rzeczywistych opiekunów i pozostających pod ich pieczą dzieci. Charakter i cel tego świadczenia powinny bowiem mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu prawa do jego pobierania.
W tej sytuacji, w celu zagwarantowania należytej ochrony interesów dzieci, zaspokojeniu potrzeb których ma służyć świadczenie wychowawcze, niezbędne jest przy dokonywaniu wykładni art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. odniesienie się bezpośrednio do przepisów Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka (por. wyroki WSA w Łodzi: z 16 października 2018 r. II SA/Łd 532/18, z 14 września 2017 r. II SA/Łd 566/17 , z 20 grudnia 2012 r. II SA/Łd 703/12, wyrok WSA w Krakowie z 9 listopada 2017 r., III SA/Kr 1140/17, wyrok WSA w Warszawie z 29 grudnia 2016 r. , VIII SA/Wa 833/16, wyroki WSA w Gliwicach z 4 kwietnia 2014 r. IV SA/GL 695/13 oraz z 4 marca 2020 r., II SA/Gl 1486/19, czy też powołane wyżej wyroki WSA w Rzeszowie – wszystkie powoływane orzeczenia dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc wyłącznie do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: Wiesław Skrzydło, Komentarz do art. 72 Konstytucji RP).
Stosownie natomiast do art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r., dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).
Oczywistym jest, że z powołanych przepisów Konwencji nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia wychowawczego. Natomiast odwołanie się do przepisów Konwencji o Prawach Dziecka ma znaczenie przy ocenie przepisów ustawowych, a więc czy przepisy omawianej ustawy wprowadzając ustawowe ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego przez osoby, którym sąd w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, nie naruszają przepisów Konwencji. Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą (por. wyroki WSA: w Łodzi z dnia 14 września 2017 r., II SA/Łd 567/17 i z dnia 22 marca 2019 r., II SA/Łd 96/19; w Warszawie z dnia 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14; w Gliwicach z dnia 4 kwietnia 2014 r., IV SA/Gl 695/13).
Skarżący, sprawując pieczę nad wnukiem, nie otrzymał żadnego wsparcia, a przejmując na siebie cały ciężar opieki, "wyręczył" nie tylko rodziców dziecka, ale i w pewnym stopniu również zobowiązane do tego Państwo. W praktyce - biorąc pod uwagę wyłącznie kwestie faktyczne sprawowania opieki nad dzieckiem - niczym nie różniło się to od obowiązków wykonywanych w ramach sprawowania władzy rodzicielskiej, która uprawnia do ubiegania się o dofinansowanie wydatków związanych z utrzymaniem dzieci w postaci świadczenia wychowawczego.
W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że podobny pogląd wyrażony został w wyrokach tut. Sądu o sygnaturach akt: II SA/Rz 387/24 z dnia z 3 lipca 2024 r. dot. Odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na K.M. na okres zasiłkowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. i II SA/Rz 774/25 29 października 2025 r. dot. uchylenia prawa do przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na K.M. na okres zasiłkowy od 1 września 2024 r. do 31 maja 2025 r. W wyrokach tych Składy orzekające jednoznacznie przesądziły, że niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, ale jedynie pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, a pominięcie osób, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem.
Sąd w składzie orzekającym w całości przychyla się do powyższego stanowiska i argumentacji zawartej w ww. wyrokach.
Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego osobie sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem narusza standardy w zakresie obowiązku równego traktowania podmiotów prawa, o którym mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z zasady równego traktowania wynika nakaz równego, czyli jednakowego traktowania wszystkich adresatów norm prawnych charakteryzujących się w takim samym stopniu tą samą relewantną cechą. Zróżnicowanie bowiem w traktowaniu podmiotów prawa jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na jasno sformułowane obiektywne kryterium. Tego właśnie wymogu nie spełnia kryterium przyjęte przez ustawodawcę w art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d., albowiem pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, tych które na mocy orzeczenia sądu sprawują bieżącą pieczę nad dzieckiem, pozostaje w sprzeczności z celem tej ustawy i celem świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Stąd też wprowadzając odstępstwo od zasady równości ustawodawca nie może się tylko ograniczyć do jasnego (w sensie językowym) sformułowania kryterium, ale przede wszystkim przyjęte kryterium musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem przyjętej regulacji (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 202/19, wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, wyrok WSA w Łodzi z dnia 16 października 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 533/18, wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2017 r., sygn. III SA/Kr 1140/17, powołany w skardze wyrok WSA w Łodzi z 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 566/17, oraz wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17, oddalający skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Łodzi, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 27/24).
Z uwagi na powyższe Sąd uwzględnił skargę w przedmiotowej sprawie i uznał, że orzekające organy poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie art. 4 ust. 2 ustawy dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd ponownie przypomina, podzielając w tym zakresie uwagi zawarte w wyroku z 29 października 2025 r., sygn. II SA/Rz 774/25, że prowadzone przez organy postępowanie jest postępowaniem administracyjnym, w którym obowiązują zasady postępowania dowodowego wyrażone w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a których to zasad nie wyłączają ani nie ograniczają przepisy u.p.p.w.d. (por. m.in. wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 11 września 2025 r., IV SA/Wr 106/25, WSA w Rzeszowie z dnia 25 czerwca 2025 r., II SA/Rz 166/25).
Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Tylko pod takim warunkiem zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym.
Sąd zwraca również uwagę na sposób sporządzenia wydanych w sprawie decyzji. Ich układ przypomina raczej list do petenta urzędu niż decyzję administracyjną, która zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. powinna mieć ściśle określony i przejrzysty układ i musi zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej; datę wydania; oznaczenie strony lub stron; powołanie podstawy prawnej; rozstrzygnięcie; uzasadnienie faktyczne i prawne; pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Zgodnie z § 3 uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organy zawarły jedynie lakoniczne stwierdzenie, że skarżący nie jest uprawniony do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze, nie należy do osób o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. oraz, że powierzona piecza ma charakter bieżący i nie spełnia warunków określonych przepisami ustawy. Tego rodzaju ocena pozostaje w sprzeczności z zaprezentowaną przez Sąd wykładnią.
Sąd zwraca także uwagę na nieścisłości zawarte w decyzji organu I instancji z dnia 9 czerwca 2025 r. dotyczące okresu na jaki przyznano prawo do świadczenia wychowawczego. Wskazano okres zasiłkowy od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2025 r. zamiast prawidłowo: od 1 czerwca 2025 r. do 31 maja 2026 r.
Ta oczywista omyłka został sprostowana w kolejnym rozstrzygnięciu ZUS z dnia 13 czerwca 2025 r. Obydwa rozstrzygnięcia zostały doręczone skarżącemu – pierwsze otrzymał w dniu 9.06.2025 r., a to z 13 czerwca 2025 r. w dniu 16.06.2025 r., natomiast odwołanie noszące datę 18 czerwca 2025 r. wpłynęło do organu 23.06.2025 r. W tych okolicznościach Sąd uznał, że decyzja z dnia 9 czerwca 2025 r. została sprostowana w dniu 13 czerwca 2025 r., nie zaś, że wydano 2 decyzje, a następnie po doręczeniu skarżącemu obu rozstrzygnięć – decyzji wraz ze sprostowaniem, zostało wniesione odwołanie w ustawowym terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.
Z przedstawionych powyżej przyczyn Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja ZUS z dnia 9 czerwca 2025 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. Nadto decyzja organu odwoławczego narusza art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji pomimo przysługujących uprawnień reformatoryjnych, wynikających z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organom obydwu instancji znany był wyrok tut. Sądu z 3 lipca 2024 r. , II SA/Rz 387/24 (na który zresztą wskazał organ II instancji), w którym stwierdzono, że skarżący jest uprawniony do pobierania świadczenia wychowawczego w okresie sprawowania pieczy bieżącej nad dzieckiem. Pominięcie treści powołanego wyroku i zawartego w nim stanowiska doprowadziło do niekorzystnej sytuacji opiekuna dziecka i zbędnego prowadzenia postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją.
Mając na uwadze powyższe względy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło