II SA/Rz 1198/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odprowadzenia wód opadowych i roztopowych postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. T. M. złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał na swój wiek (76 lat) oraz wymagający stałego leczenia zły stan zdrowia swojego i żony. Wg oświadczenia, do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym należy także syn z 2 dzieci (14 i 24 lata). Posiadany majątek obejmuje niewykończony dom (110 m²) wraz z 9,2 arową działką oraz spółdzielcze własnościowe mieszkanie (53 m²). Źródło dochodów stanowi emerytura jego i żony (2928 i 2025 zł.), wynagrodzenie za pracę syna 3768 zł. oraz renta rodzinna 790 zł. Pomaga zamieszkującemu z nim synowi oraz mieszkającej oddzielnie córce, której dwoje dzieci studiuje. Ponieważ analiza tych informacji - zwłaszcza z uwagi na brak wykazania ponoszonych wydatków oraz stosunkowo znaczne dochody wszystkich domowników (łącznie ok. 9,5 tys. zł.) – nie potwierdziła w sposób jednoznaczny zasadności wniosku, wezwano skarżącego do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym na zakup żywności, utrzymanie mieszkania i domu (z wyszczególnieniem opłat za energię elektr., gaz, wodę, telefony, koszty ogrzewania itp.) oraz inne cele stanowiące istotne obciążenie finansowe (np. koszty leczenia, pomocy finansowej świadczonej dzieciom), b) wskazania kwot netto dochodów swoich, żony i syna, c) wyjaśnienia, z jakich środków został opłacony wpis od skargi w wysokości 300 zł., d) wskazania źródeł finansowania prac związanych z budową /wykańczaniem domu, e) wykazania posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) oraz średniej wysokości ponoszonych w skali miesiąca wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, f) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, g) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających wezwanie. W 7-dniowym terminie do wykonania wezwania skarżący oświadczył, że nie jest w stanie udzielić dokładnych informacji w zakresie nim objętym, gdyż nie prowadzi miesięcznych rozliczeń wydatków na opłaty i utrzymanie siebie i członków rodziny oraz związane z remontami, wymianą sprzętów i zakupem leków. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, wykazanie tego warunku obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. T. M. z obowiązku tego nie wywiązał się. Wykazując uzyskiwane przez siebie i domowników dochody, obiektywnie nie należące do najniższych, w żaden sposób nie odniósł się do wysokości obciążających go wydatków, w tym przede wszystkim związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, tj. zakupem żywności, opłatami za tzw. media, leczeniem. Treść wniosku w żaden sposób nie uprawdopodobniała również, że w związku z poniesieniem związanych ze sprawą kosztów sądowych, zagraża jemu lub domownikom jakikolwiek uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, zwłaszcza że w jego uzasadnieniu powołał się wyłącznie na swój wiek i stan zdrowia, całkowicie pomijając związane z tym ewentualne skutki majątkowe i ich negatywny wpływ na zaspokojenie w/w potrzeb. W tym miejscu należy wyraźnie podkreślić, że przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych działa wyłącznie na przyszłość i nie obejmuje kosztów już poniesionych (w przypadku wnioskodawcy dotyczy to opłaconego wpisu od skargi w kwocie 300 zł.), zaś do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą /chociaż nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna za uzasadnienie wyroku na skutek wniosku o jego sporządzenie w przypadku oddalenia skargi w wysokości 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji w kwocie 150 zł. W tym zakresie brak udzielenia przez skarżącego merytorycznej odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie należy oceniać jako brak woli wykazania i/lub ukształtowane w wyniku tego wezwania przekonanie, że nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie dochodzonego prawa pomocy. Wiarygodnego wytłumaczenia w tym względzie nie stanowi zawarta w odpowiedzi informacja o braku prowadzenia "miesięcznych rozliczeń wydatków", skoro większość z nich można bez trudu przynajmniej w przybliżeniu oszacować lub określić na podstawie posiadanych rachunków, faktur, dowodów wpłat, itp. (dotyczy to w szczególności opłat związanych z utrzymaniem domu i mieszkania). Niezależnie od tego, wezwanie dotyczyło również innych informacji i czynności, które także nie zostały dokonane: wskazania kwot netto uzyskiwanych dochodów, źródeł opłacenia wpisu od skargi i finansowania prac związanych z budową domu, wykazania posiadanych pojazdów mechanicznych, korzystania ze wsparcia pomocy społecznej oraz przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. Bezsprzecznie są to okoliczności mające decydujący wpływ na dokonanie wiarygodnej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych osoby wnioskującej. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na jej korzyść i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Wnioskodawca musi się więc liczyć z określonym stopniem ingerencji w sferę swojej prywatności. Ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji (dokumentów) i to nawet bez podawania jakichkolwiek przyczyn, niemniej jednak w takiej sytuacji musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Znamienne jest także to, że dla potrzeb ewentualnego przyznania prawa pomocy pod uwagę brane są nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które służą zaspokajaniu uzasadnionych potrzeb życiowych i to wyłącznie w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszty leczenia). Co do zasady nie zalicza się do nich wydatków na utrzymanie pojazdów mechanicznych, nakładów na budowę kolejnego domu lub mieszkania – o ile osoba wnioskująca wraz z domownikami ma już zaspokojone potrzeby mieszkaniowe a inwestycja zmierza do poprawy dotychczasowych warunków bytowych, w końcu, pomocy finansowej świadczonej osobom nie pozostającym z osobą wnioskującą we wspólnym gospodarstwie domowym (w przypadku skarżącego dot. to zwłaszcza mieszkającej oddzielnie córki i jej studiujących dzieci, mimo nie kwestionowanej i społecznie akceptowanej chęci wzajemnej pomocy między osobami blisko spokrewnionymi); zdolność do ponoszenia tych wydatków sama w sobie świadczy o możliwości wygospodarowania dodatkowych środków finansowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, a tym samym o braku podstaw do przyznanie im pierwszeństwa względem kosztów sądowych (kosztów postępowania). W razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie skarżącemu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.