II SA/Rz 1201/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ WSA Ewa Partyka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi S. G. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy [...] - postanawia – I. odmówić Stowarzyszeniu [...] dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym; II. zwrócić Stowarzyszeniu [...] kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. W sprawie ze skargi S. G. na uchwałę Rady Gminy nr [...] z [...] marca 2006 r. w przedmiocie uchwalenia Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, wraz ze skargą i aktami sprawy Rada Gminy [...] przekazała pismo Stowarzyszenia [...] Zarząd Regionu [...] z dnia 8 listopada 2011 r. podpisane przez Prezesa Zarządu Z. K., który z powołaniem się na cele statutowe Stowarzyszenia oświadczył, że podmiot ten "przystępuje do sprawy na prawach strony, jako oskarżyciel posiłkowy". Zarządzeniem z 28 lutego 2012 r. wezwano w/w Stowarzyszenie na podany w piśmie z 8 listopada 2011 r. adres do nadesłania oryginału lub urzędowo poświadczonego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynikać będzie, że jednostka terenowa Stowarzyszenia została zarejestrowana w rejestrze, jak również statutu Stowarzyszenia – również w oryginale lub urzędowo poświadczonym odpisie. Na wykonanie powyższego zakreślono termin 7 dni, pod rygorem przyjęcia, że Zarząd Regionu Stowarzyszenia nie posiada podmiotowości procesowej do uczestniczenia w postępowaniu. Wezwano również do złożenia wyjaśnienia, czy pismo z 8 listopada 2011 r. stanowiło skargę na uchwałę Rady Gminy [...], czy wniosek o przystąpienie do postępowania w sprawie ze skargi S. G. w charakterze uczestnika zakreślając termin 7 dni na udzielenie odpowiedzi pod rygorem przyjęcia, że stanowiło ono zgłoszenie udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Wezwania doręczono Z. K. dnia 12 marca 2012 r. Zarządzenia nie zostały wykonane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 32 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwana P.p.s.a.") w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Jednak na zasadzie art. 33 § 2 P.p.s.a. udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Powołany ostatnio przepis art. 25 zawarty jest w Dziale II Rozdziale 1 P.p.s.a. zatytułowanym "Zdolność sądowa i procesowa". Oznacza to, że wnioskodawca musi posiadać szczególny przymiot prawny uprawniający go do występowania przed sądem administracyjnym, tj. mieć zdolność sądową. Poza osobami fizycznymi mają ją również osoby prawne, a także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej. Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Należy zwrócić również uwagę, że zgodnie z art. 9 P.p.s.a. organizacja społeczna może brać udział w postępowaniu tylko w przypadkach określonych w tej ustawie. Udział w charakterze uczestnika w niniejszej sprawie zgłosiło "Stowarzyszenie [...] Zarząd Regionu [...]". Materialnoprawne podstawy działania tego podmiotu prawnego reguluje ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. Nr 79 z 2001 r., poz. 855 z późn. zm., dalej zwana "Pos"). Zgodnie z art. 8 ust. 1 Pos stowarzyszenie podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej: KRS), o ile przepis ustawy nie stanowi inaczej (por. art. 40 ust. 1 Pos). Statut stowarzyszenia powinien określić m.in. sposób reprezentowania stowarzyszenia, a jeżeli zamierza ono tworzyć terenowe jednostki organizacyjne niezbędne jest również określenie w nim struktury organizacyjnej i zasad tworzenia takich jednostek, co wynika z art. 10 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 Pos. Natomiast art. 17 ust. 1 Pos stanowi, że stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a Pos terenowa jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 10 ust. 2, może uzyskać osobowość prawną, jeżeli statut stowarzyszenia to przewiduje. Z przepisów ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. Nr 168 z 2007 r., poz. 1186 z późn. zm., dalej zwana "uKRS") wynika z kolei, że składa się on m.in. z rejestru stowarzyszeń i innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, o czym traktuje art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy. Wpisowi do rejestru podlegają podmioty, na które przepisy ustaw nakładają obowiązek uzyskania takiego wpisu (por. art. 3 i art. 49 ust. 1 uKRS). Z powyższego wynika, że stowarzyszenie podlega wpisowi do KRS, a osobowość prawną nabywa z chwilą uzyskania wpisu do rejestru. Wpis ma zatem charakter konstytutywny, a taka osoba prawna posiada zdolność sądową. Jeżeli chodzi natomiast o terenowe jednostki organizacyjne, to poza wymogiem przewidzenia w statucie możliwości ich tworzenia i nabywania przez nie osobowości prawnej, niezbędne jest również złożenie wniosku o wpisanie tak powołanego podmiotu do KRS. Przepis art. 17 ust. 1a Pos stanowi wyłącznie o "możliwości uzyskania osobowości prawnej", jednak do wywołania takiego skutku prawnego niezbędne jest również uzyskanie wpisu do rejestru, podobnie jak w przypadku samego stowarzyszenia. W tym zakresie obowiązuje taki sam rygoryzm. Osobowość prawną terenowa jednostka organizacyjna nie uzyskuje bowiem z mocy postanowienia statutu, lecz z tytułu uzyskania wpisu do rejestru, ponieważ wymóg taki przewiduje ustawa. Potwierdzeniem tego są również przepisy aktów wykonawczych do uKRS. W wydanym na podstawie art. 19 ust 6 uKRS przez Ministra Sprawiedliwości rozporządzeniu z dnia 21 grudnia 2000 r. w sprawie określenia wzorów urzędowych formularzy wniosków o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz sposobu i miejsca ich udostępniania (Dz. U. Nr 118, poz. 1247 ze zm.) w § 1 pkt 12 przewidziano wzór formularza KRS-W20 o rejestrację w KRS stowarzyszenia, natomiast w pkt 40 wzór formularza KRS-WA - załącznika do wniosku o rejestrację podmiotu w rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej - terenowej jednostki organizacyjnej. Z kolei z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz. U. Nr 273, poz. 1616) wynika, że rejestr stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej obejmuje 6 działów podzielonych na rubryki, podrubryki i pola (§ 5 ust. 2). Zgodnie z przepisem § 148 pkt 3 rozporządzenia w rubryce trzeciej działu 1 tego rejestru wpisuje się dane posiadanych przez organizację jednostek terenowych (jej nazwę, siedzibę i adres). W świetle przedstawionego stanu prawnego oraz nie wykonania przez wezwanego wnioskodawcę nałożonych na niego obowiązków w postaci wykazania odpowiednimi dokumentami swojego statusu prawnego niemożliwe było uwzględnienie zgłoszonego żądania dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika postępowania. Z zalegającej w aktach, a poświadczonej wyłącznie przez Z. K. kserokopii odpisu z KRS nie wynikało, aby Stowarzyszenie posiadało zarejestrowane terenowe jednostki organizacyjne. Dołączona do akt, a poświadczona wyłącznie przez Z. K. kserokopia statutu wspomina co prawda o możliwości tworzenia przez Stowarzyszenie takich jednostek, jednak nie świadczy to, na co już wskazywano, o posiadaniu przez "Zarząd Regionu [...]" osobowości prawnej. Wobec braku wykazania uzyskania wpisu do KRS takiej jednostki organizacyjnej twór ten uznać należało za nieposiadający zdolności sądowej, także w rozumieniu art. 25 § 4 P.p.s.a. Stowarzyszenie posiada bowiem osobowość prawną i stanowi odrębny podmiot prawa, o którym mowa w art. 25 §1 i § 4 P.p.s.a. Natomiast terenowa jednostka organizacyjna takiej osoby prawnej, która nie została zarejestrowana w KRS jako osoba prawna, nie może zostać bowiem uznana za odrębny od samego Stowarzyszenia podmiot prawa, do którego miałby zastosowanie przepis art. 25 § 4 P.p.s.a. w części mówiącej o "nieposiadaniu osobowości prawnej". Regulacja ta odnosi się wyłącznie do odrębnego i samoistnego podmiotu prawnego, a nie pewnej struktury wewnętrznej innej jednostki, jak w tym przypadku stowarzyszenia posiadającego osobowość prawną. Ogólnie więc Stowarzyszenie było uprawnione do tworzenia struktur terenowych, jednak w okolicznościach sprawy Zarząd Regionu [...] nie posiada zdolności sądowej. Stanowić może tylko wewnętrzną jednostkę Stowarzyszenia, które nie składało rozpoznawanego wniosku. Z podanych względów, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 P.p.s.a., na rozprawie w dniu 8 czerwca 2012 r. odmówiono Stowarzyszeniu dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika.