II SA/Rz 1204/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił skargę K. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2011 r. Nr [...]. We wniesionej od tego wyroku skardze kasacyjnej pełnomocnik K. B. (adwokat) wniósł o zwolnienie skarżącego w całości od związanej z nią opłaty, uzasadniając to jego trudną sytuacją rodzinną i majątkową. Załączonym do niej urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF podpisujący go skarżący zawnioskował o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu powołał się na ponoszone koszty utrzymania budynku mieszkalnego, leczenia, zakupu żywności i innych opłat. Wynoszą one w stosunku rocznym: zużycie gazu i energii elektrycznej (570 i 703 zł.), ubezpieczenie budynku (203 zł.), zużycie wody (360 zł.), kanalizacja (410 zł.), wywóz śmieci (130 zł.), podatek od nieruchomości (300 zł.), opłaty za telefon i tv (580 i 480 zł.), zakup opału (3500 zł.), remont domu (5700 zł.), zakup leków (3600 zł.), inne wydatki na utrzymanie gospodarstwa (3500 zł.), zakup odzieży i obuwia (600 zł.), zakup żywności (9600 zł.); razem 30 236 zł. Z pozostałych zawartych we wniosku informacji wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną posiadającą I grupę inwalidztwa. Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. użytkowej 119 m² wraz z działką na której jest posadowiony (pow. 0,0445 ha) oraz nieruchomość rolną o pow. 0,1158 ha. Źródła ich dochodów stanowią pobierane emerytury wraz z dodatkami pielęgnacyjnymi w łącznej wysokości ok. 2950 zł. (skarżący ok. 1800 zł., jego żona ok. 1150 zł.). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, o czym stanowi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a.; generalnie zasada ta dotyczy każdej strony posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04),. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zestawienie wskazanych przepisów wskazuje na wyjątkowy charakter prawa pomocy, a dokonana pod tym względem analiza sytuacji materialno – bytowej i możliwości płatniczych K. B. nie daje wystarczających podstaw do uznania, że w sposób dostateczny wykazał on spełnienie przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy związanego z deklarowaną trudną sytuację rodzinną i majątkową, a która - mając na uwadze aktualny etap postępowania sądowego - uniemożliwiałaby mu opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Wnioskodawca wraz z żoną ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stałe i do tego nie najniższe źródła dochodów (wobec jednorazowego charakteru kosztów postępowania), nie posiadając przy tym innych osób na swoim utrzymaniu. Z zawartych we wniosku informacji nie wynika, by oprócz ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem siebie oraz domu obciążały ich jakieś szczególne wydatki, zobowiązania lub zaległości płatnicze. Mimo wynikającej z dokonanego we wniosku PPF zestawienia względnej równowagi między wykazanymi dochodami a wydatkami, zawarte w nim informacje nie potwierdzają, by cierpieli oni jakikolwiek niedostatek oraz że poniesienie wskazanych kosztów sądowych zagrażałoby zaspokojeniu ich uzasadnionych potrzeb życiowych. Jest to tym bardziej wątpliwe, że skarżący opłacił już w sprawie wpis od skargi w kwocie 200 zł, opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł. oraz ustanowił adwokata z wyboru do wniesienia skargi kasacyjnej (w tym ostatnim wypadku świadczy to o tym, że na ustanowienie pełnomocnika albo już wygospodarował pewne środki finansowe albo liczy się z taką koniecznością na przyszłość, na co niewątpliwie musiały mu pozwalać jego możliwości płatnicze). Nawiązując do wymienionych przez skarżącego we wniosku PPF wydatków należy wyraźnie podkreślić, że z punktu widzenia prawa pomocy istotne są tylko te z nich, które służą zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych (żywność, koszty leczenia, najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu/mieszkania), a nie ogół normalnie ponoszonych, chociażby wyczerpywały one w całości uzyskiwane dochody. Właśnie w wydatkach nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego oraz ograniczeniu do niezbędnego minimum wydatków "koniecznych" należy poszukiwać oszczędności. Możliwość tę w przypadku skarżącego dostrzeżono zwłaszcza w odniesieniu do wydatków na remont domu (5700 zł.) oraz innych, których przeznaczenie ogólnie określono jako służące utrzymaniu gospodarstwa (3500 zł.). Koszty remontu mieszkania /domu/ mogą być zaliczone do kosztów koniecznego utrzymania tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy remont ten jest absolutnie niezbędny do korzystania z mieszkania w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jego zaniechanie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Inne remonty, polegające zwłaszcza na odnowieniu poszczególnych pomieszczeń, wymianie znajdujących się w mieszkaniu instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 127/09). Prawo pomocy ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialnej, stanowiąc formę dofinansowania osób ubogich z budżetu Państwa. Może to nastąpić jedynie w przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe. Żadnych tego typu okoliczności jednak w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości płatniczych K. B. do związanych ze skargą kosztów postępowania, w tym opłacenia 100 zł. tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Odmienne uznanie stanowiłoby naruszenie ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy i przekształcałoby w wyjątek zasadę ich ponoszenia, gdyż w przekonaniu osób wnioskujących zawsze wystąpiłyby jakieś potrzeby, którym byłyby one skłonne przyznać pierwszeństwo przed tymi kosztami. W tej sytuacji zatem, skoro K. B. nie spełnia przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy, sam musi wygospodarować niezbędne środki finansowe. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.