II SA/Rz 1206/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji o pozwoleniu na budowę - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. W sprawie ze swej skargi na postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji o pozwoleniu na budowę Wspólnota Mieszkaniowa [...] wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku podano, że Wspólnota jest ułomną osobą prawną działającą non profit, czyli w celu utrzymania nieruchomości wspólnej – bloku mieszkalnego w stanie niepogorszonym. Z czynszów wpłacanych przez mieszkańców pokrywane są koszty utrzymania części wspólnych budynków oraz koszty opłat za wodę, gaz, centralne ogrzewanie, wywóz nieczystości, przeglądy techniczne, napraw i konserwacji urządzeń w części wspólnej budynku i zachowanie czystości. Wspólnota nie prowadzi działalności gospodarczej, a gromadzone przez nią środki finansowe stanowią własność poszczególnych właścicieli lokali, stanowiąc zaliczki na wymienione wyżej opłaty. Tym samym Wspólnota nie posiada wolnych środków, które mogłaby przeznaczyć na koszty zainicjowanego jej skargą postępowania. Ponadto, mieszkańcy tworzący Wspólnotę to głównie emeryci i renciści oraz osoby bezrobotne, których nie stać na obciążenie tego rodzaju kosztami. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Wspólnota Mieszkaniowa [...] domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, które w myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej w dalszej części "P.p.s.a." obejmuje zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie adwokata (radcy prawnego). W art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. ustawodawca wskazał, że wsparcie w takich granicach może zostać przyznane, gdy wnioskodawca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego ostatniego przepisu jednoznacznie przy tym wskazuje, że wykazanie znajdowania się w tego rodzaju sytuacji spoczywa na składającym wniosek. Natomiast częściowe prawo pomocy (obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub też tylko ustanowienie adwokata) dopuszczalne jest w sytuacji nieposiadania dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Także i w tym wypadku, to wnioskodawca winien wykazać wskazaną przesłankę udzielenia mu żądanego wsparcia. Należy także zwrócić uwagę na zawarty w art. 246 § 2 P.p.s.a. zwrot "może być przyznane" wskazujący, że nawet spełnienie przez wnioskodawcę wymienionych w przepisie tym przesłanek prawa pomocy nie musi w każdym przypadku skutkować uwzględnieniem żądania. Poza tym, zarówno w literaturze przedmiotu, jak i w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, bądź inna jednostka organizacyjna, nieposiadająca osobowości prawnej, obowiązane są wykazać nie tylko, że nie posiadają adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie mają ich mimo, iż podjęły wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków [por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z 28.10.2008 r., II OZ 1114/08, postanowienie NSA z 7.09.2012 r. II OZ 716/12, opubl.: www.nsa.gov.pl]. Przewidując zatem uruchomienie drogi sądowej strona powinna zabezpieczyć się na tego rodzaju ewentualność i dokonać czynności zmierzających do pokrycia związanych z tym wydatków. W przypadku wspólnoty mieszkaniowej chodzi zatem o ujęcie w planach finansowych rezerwy na taki właśnie cel, a w sytuacji, gdy takie zastrzeżenia nie zostały poczynione, to w grę wchodzi zwołanie zebrania właścicieli i podjęcie na nim stosownej uchwały tj. zwiększającej jednorazowo dotychczasowe obciążenie członków wspólnoty. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że prawo pomocy to instytucja wyjątkowa, której celem jest wsparcie podmiotów o braku jakichkolwiek dochodów i nie posiadających realnych możliwości na ich uzyskanie. Zgodnie bowiem z art. 199 P.p.s.a., to strony postępowania obowiązane są do ponoszenia wszelkich związanych z nim kosztów. Koszty te nie powinny być zaś stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokojenia. Mając to na uwadze należało stwierdzić, że argumentacja wniosku nie wskazuje na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania ze strony tego postępowania na Skarb Państwa. Wnioskująca o pomoc Wspólnota Mieszkaniowa [...] podniosła, że nie posiada żadnych wolnych środków finansowych, a te przez nią zgromadzone zobowiązana jest przeznaczyć na koszty zarządzania nieruchomością wspólną. Jak już jednak wyżej zaznaczono, nie ma podstaw do przyznania pierwszeństwa w pokryciu tego rodzaju zobowiązań przed obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Ponadto, z akt sprawy wynika, że Wspólnotę tworzą właściciele 50 mieszkań. Nawet zatem przy uwzględnieniu, że zdecydowana większość z nich to emeryci, renciści i osoby bezrobotne, których nie stać na dodatkowe obciążenia, to biorąc pod uwagę ich liczbę i wysokość ewentualnych kosztów postępowania (przy czym znaczna ich część została już poniesiona – uiszczono wpis od skargi) trzeba uznać, że konieczność poniesienia dodatkowego ciężaru finansowego nie mogłaby być dla nich nazbyt dolegliwa. Poza tym, Wspólnocie udało się już jednak wygospodarować pewne środki, skoro uiściła wpis od skargi w sprawie niniejszej, jak też w innej zainicjowanej jej skargą sprawie (oznaczonej sygnaturą II SA/Rz 1216/14). Ta ostatnia okoliczność potwierdza tylko istnienie po stronie Wspólnoty możliwości płatniczych. Uznając zatem, że Wspólnota w jakikolwiek sposób nie wykazała braku dostatecznych, a tym bardziej nieposiadania żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, odmówiono przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Należy bowiem jeszcze raz podkreślić, że chcąc chronić własne interesy Wspólnota winna w pierwszej kolejności podjąć wszelkie możliwe kroki, aby zapewnić sobie taką ochronę. Tymczasem argumentacja wniosku wskazuje, że składająca go w niniejszej sprawie z góry założyła, że z uwagi na trudną sytuację materialną swoich członków nie jest w stanie wygospodarować jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów postępowania, nie podejmując jednakże faktycznej próby ich uzyskania od wymienionych osób. Należy także zwrócić Wspólnocie uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi składającemu ją należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 6 P.p.s.a. sąd udziela stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ją o skutkach prawnych tych czynności i skutkach ich zaniedbań. Podstawę niniejszego orzeczenia stanowią art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.