II SA/Rz 1207/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia I. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. K. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotem skargi M.K. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] września 2017 r., [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] Burmistrz Miasta [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] przyznającą świadczenie wychowawcze M.K. na rzecz N. i M.K., od dnia 1 kwietnia 2016 r. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., bez numeru, Burmistrz Miasta [...] prostował oczywistą omyłkę pisarską we własnej decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. w ten sposób, że w sentencji decyzji w miejsce daty "[...] kwietnia 2016 r." należy wpisać datę "[...] kwietnia 2016 r." Postanowienie zostało doręczone pełnomocnikowi M.K. r.pr. W.M. w dniu 19 lipca 2017 r. W dniu 18 sierpnia 2017 r. do Kolegium wpłynęło zażalenie M.K. na wskazane wyżej postanowienie, nadane w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w dniu 16 sierpnia 2017 r., w którym podniesiono, że organ nie mógł orzekać o uchyleniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2017 r., gdyż w dacie tej organ nie orzekał w takim zakresie. Strona wykazała to w toku postępowania. Data wydania decyzji jest konstrukcyjnym elementem kształtującym stosunek prawa materialnego, zatem błąd w tym zakresie w sentencji decyzji nie może być traktowany jako omyłka pisarska i prostowany w trybie art. 113 k.p.a. Przesądza o istocie sprawy, a tym samym wymyka się mechanizmowi rektyfikacji. Zaskarżonym postanowieniem działając na podstawie art. 1 ust.1, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2015 r., poz.1659) oraz art. 59 § 1 i art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2017r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a."), Kolegium odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2017 r., bez numeru. W uzasadnieniu wyjaśniło, że w świetle art. 46 § 1 k.p.a. zaskarżone postanowienie zostało doręczone stronie prawidłowo i zawierało pouczenie o prawnych środkach zaskarżenia. Zwrotne potwierdzenie odbioru postanowienia zalegające w aktach sprawy potwierdza spełnienie wymogu określonego dyspozycją art. 39 k.p.a. Doręczenia dokonano w dniu 19 lipca 2017 r., a zatem 7 - dniowy termin do złożenia zażalenia na to postanowienie upłynął dnia 26 lipca 2017 r. Zażalenie M.K., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika zostało złożone dnia 15 sierpnia 2017 r. (data wpływu 18 sierpnia 2017 r.), a zatem po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Z treści zażalenia wynika, że M.K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika domagała się przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Nie uprawdopodobniła jednak braku swojej winy w uchybieniu terminu, co mogłoby uzasadniać jego przywrócenie. W oparciu o treść art. 58 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany przywrócić termin, gdy zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: a) uchybienie terminowi nastąpiło bez winy zainteresowanego i brak winy zostanie uprawdopodobniony, b) zainteresowany złożył wniosek o. przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, c) zainteresowany dopełnił czynności, dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu. Oceniając brak winy, organ administracji publicznej powinien przyjąć "obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy". Przy zastosowaniu tego miernika przywrócenie terminu nie byłoby dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W doktrynie przyjmuje się, że brak winy strony zachodzi "tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku". W konsekwencji "pojęcie braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej w terminie obejmuje istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli siły wyższej". Strona powinna zatem uprawdopodobnić, że mimo zachowania należytej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie z powodu przeszkody od niej niezależnej trudnej w danych w danych warunkach do przezwyciężenia. Przeszkoda ta musi istnieć przez cały okres biegu terminu przepisanego dla danej czynności. O braku winy można mówić tylko w wypadku, gdy strona w celu dochowania terminu zmuszona byłaby do podjęcia nadzwyczajnego wysiłku zagrażającego przykładowo jej zdrowiu lub życiu albo narażającego ją na poważne straty. Taka sytuacja, jak wynika z treści wniosku oraz materiału dowodowego nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Kolegium stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Burmistrza Miasta [...] dnia [...] lipca 2017 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na postanowienia Kolegium z dnia [...] września 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia przy rezygnacji z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz na postanowienie w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia M.K. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła o: zarządzenie rozdzielenia skarg; zarządzenie połączenia spraw do wspólnego rozpoznania i rozpatrzenia; uchylenie postanowienia w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu na wniesienie zażalenia; stwierdzenie nieważności postanowienia w sprawie przywrócenia terminu na wniesienie zażalenia; zasądzenie kosztów postępowań na rzecz skarżącej. Postanowieniu w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu zarzuciła naruszenie art. 126 w zw. z art. 111 § 1 i art. 111 § 1b k.p.a. Postanowienie zaskarżone zażaleniem (wydane przez Burmistrza [...] w dniu [...] lipca 2017 r., bez numeru) podlegało przed wniesieniem zażalenia rektyfikacji. Na wniosek skarżącej z dnia 17 lipca 2017 r. zostało sprostowane poprzez uzupełnienie terminu <> w pouczeniu. Postanowienie rektyfikujące wydano [...] lipca 2017 r. i w terminie 7-dniowym liczonym od jego doręczenia wniesiono zażalenie na pierwotne postanowienie. W ocenie skarżącej nie ma powodów aby różnicować w skutkach prawnych (obejmujących tytuł do wniesienia środka odwoławczego po uzyskaniu prawidłowego rozstrzygnięcia z prawidłowym pouczeniem) od tego czy rektyfikacja była dosłownym sprostowaniem czy też uzupełnieniem jako wyłącznym wyliczonym w art. 111 § 1b k.p.a. W ocenie skarżącej istota postanowienia Burmistrza z dnia [...] lipca 2017 r. sprowadza się do nadania pouczeniu prawidłowego brzmienia przez uzupełnienie w nim brakującego dotychczas wyrazu. Spełnia wymogi pokładane w funkcji, jaką ustawodawca związał z art. 111 § 1 b w zw. z art. 126 k.p.a. Postanowienie w sprawie uchybienia terminu wniesiono z rażącym naruszeniem prawa. Postanowienie to jest wydawane w postępowaniu skargowym, a M.K. nie składała podania o przywrócenie uchybionego terminu. Rozstrzygnięcie odmowne wydano z urzędu, rażąco naruszając art. 58 § 1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jako zasadna, została przez Sąd uwzględniona w całości. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 2188). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369; zwana dalej w skrócie "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem swej skargi M.K. uczyniła postanowienie SKO o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Skarżąca słusznie podnosi, że postanowienia w sprawie przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w postępowaniu administracyjnym są wydawane z wyłącznej inicjatywy strony. Wykluczone są więc działania podejmowane przez organ odwoławczy z urzędu. Przesądza o tym jednoznaczna treść art. 58 § 1 K.p.a., który stanowi : W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Innymi słowy, wydanie postanowienia bez złożenia przez zainteresowanego prośby jest oczywiście niedopuszczalne. Przypomnieć należy, iż Burmistrz Miasta [...] postanowieniem z [...] lipca 2017 r., działając z urzędu sprostował oczywistą omyłkę pisarską w sentencji swej decyzji z [...] czerwca 2017 r., o uchyleniu własnej decyzji o przyznaniu świadczeń wychowawczych M.K. na dwójkę jej dzieci N.K. oraz M.K. W powyższym postanowieniu błędnie wpisano datę wydania uchylonej decyzji jako [...] kwietnia 2016 r., zamiast prawidłowej daty [...] kwietnia 2016 r. Pełnomocnik strony skarżącej w piśmie z 17 lipca 2017 r. zwrócił się do Burmistrza Miasta [...] o sprostowanie postanowienia z [...] lipca 2017 r. w sprawie sprostowania decyzji z [...] czerwca 2017 r. w zakresie pouczenia o prawie wniesienia zażalenia. Słusznie zwrócono uwagę na fakt użycia w treści pouczenia postanowienia słowa "otrzymania" zamiast prawidłowego słowa "doręczenia" postanowienia. Podstawą prawną tego podania był art. 111 § 1 w zw. z art. 126 K.p.a. Po doręczeniu postanowienia rozpoznającego wniosek o sprostowanie postanowienia prostującego decyzję, pełnomocnik M.K. wniósł do SKO zażalenie na postanowienie Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2017 r. Należy przyznać rację pełnomocnikowi skarżącej, że treść w.w zażalenia nie zawiera choćby sugestii zamiaru złożenia przez stronę prośby o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. SKO jednoznacznie stwierdzając, że strona domaga się przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia, w sposób oczywisty naruszyło przepisy o postępowaniu wyjaśniającym – art. 7, 77 i 80 K.p.a. – bowiem zażalenie takiego żądania nie wyraża. Dlatego wydanie zaskarżonego postanowienia nastąpiło bez wymaganego przez K.p.a. wniosku strony, czyli z urzędu. Doszło więc do rażącego naruszenia art. 7, 77 i 80 K.p.a. oraz art. 58 § 1 K.p.a., poprzez wydanie przez SKO z urzędu postanowienia o odmowie przywrócenia terminu. Wydanie przez organ z urzędu postanowienia w sytuacji gdy przepis prawa wymaga złożenia przez stronę podania, należy zakwalifikować jako postać rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Skontrolowane przez Sąd postanowienie było nieważne już z chwilą wydania (ex tunc). Ponieważ rozpoznano wniosek nieistniejący, WSA stwierdza brak przesłanek do zastosowania w sprawie art. 145a § 1 p.p.s.a. Z tych przyczyn w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., należało stwierdzić nieważność zaskarżonego do WSA postanowienia SKO. Natomiast orzeczenie o kosztach postępowania przed WSA zapadło na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.