II SA/Rz 1208/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Magdalena Józefczyk/spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi I. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania stypendium szkolnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Zespołu Ekonomiczno-Administracyjnego Szkół i Przedszkoli z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...]; II. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...]. II SA/Rz 1208/10 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] października 2010r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) działając na podstawie art. 138 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2010r. w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego dla I. Ł. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji podał, że wnioskiem z dnia 15 września 2009r. E. Ł. zwróciła się o przyznanie stypendium szkolnego dla córki I. Ł. Decyzją z dnia [...] października 2009r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania stypendium szkolnego. Na skutek uwzględnienia odwołania E. Ł., decyzją z dnia [...] listopada 2009r. nr [...] SKO uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009r. nr [...] Burmistrz Gminy [...] ponownie odmówił przyznania stypendium szkolnego dla I. Ł. i SKO decyzją z dnia [...] lutego 2010r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO podało, że stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej dochody rodziny powinny być ustalone za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku, w tym przypadku za miesiąc sierpień 2009r. Bezsprzecznym jest, że T. Ł. osiągnął dochód w okresie, który stosownie do przepisów ustawy o pomocy społecznej był brany pod uwagę do ustalenia dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do przyznania stypendium szkolnego. Ustalony dochód na dzień złożenia wniosku przekraczał ustawowe kryterium warunkujące przyznanie świadczenia. Wnioskiem z dnia 15 maja 2010r. E. Ł. zwróciła się z prośbą o przywrócenie stypendium szkolnego na córkę I., bo jej rodzina jest w trudnej sytuacji finansowej. Ponosi koszty kształcenia córki, między innymi na zakup książek i biletów miesięcznych na dojazdy do szkoły. Praca syna trwała kilka miesięcy i dochód przez niego osiągnięty nie powinien być wliczony do dochodu rodziny. Podała, że jest przewlekle chora, ma I grupę inwalidzką, a jej leczenie i rehabilitacja, dojazdy na klinikę do L. są bardzo kosztowne. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010r. nr [...] p.o. dyrektora Zespołu Szkól i Przedszkoli M. Ś. umorzył postępowanie w sprawie przyznania E. Ł. stypendium szkolnego dla I. Ł. SKO decyzją z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W wyniku ponownie prowadzonego postępowania Burmistrz Gminy [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania stypendium szkolnego dla I. Ł. na rok szkolny 2009/2010. W odwołaniu od decyzji E. Ł. wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i wydanie decyzji zgodnie z wnioskiem ewentualnie o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Decyzja organu pierwszej instancji jest krzywdząca dla córki i nie uwzględnia szeregu okoliczności faktycznych takich jak: trudna sytuacja finansowa spowodowana chorobą, zmiany dochodu, gdyż syn T. utracił zatrudnienie i nastąpiła utrata źródła dochodu, syn T. i córka A. są zarejestrowani jako osoby bezrobotne. Wskazując na regulacje zawarte w art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty i art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej stwierdziła, że jej rodzina spełnia kryterium dochodowe do przyznania świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym w formie stypendium szkolnego. Wskazała na cele pomocy społecznej udzielanej w tej formie ubogim uczniom oraz obowiązki organów wynikające z art. 9 k.p.a. Organ pierwszej instancji nie uwzględnił zmian, jakie zaistniały w okresie od złożenia pierwszego wniosku z września 2009r. a 18 maja 2010r. – data kolejnego wniosku, które czynią bezzasadną decyzję o umorzeniu postępowania. SKO decyzją z dnia [...] października 2010r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2010r. wobec uznania wniosków i argumentów odwołania za nieuzasadnione. W uzasadnieniu SKO podało, że postępowanie w sprawie przyznania stypendium dla I. Ł. na wniosek z dnia 15 września 2009r. zostało zakończone decyzją ostateczną SKO z dnia [...] lutego 2010r. utrzymującą w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2009r. o odmowie przyznania stypendium szkolnego I. Ł. za rok szkolny 2009/2010. Decyzja ta nie była zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Okoliczności faktyczne i prawne zaistniałe w rozpoznawanej sprawie dowodzą, że organ pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął przedmiotową sprawę. Organ pierwszej instancji wskazał, że aktualnie prowadzone postępowanie dotyczy tej samej materii, która była już przedmiotem postępowania administracyjnego, a okoliczności faktyczne nie uległy zmianie. Organ stwierdził również brak nowych okoliczności sprawy nieznanych organowi w momencie wydawania decyzji z dnia [...] grudnia 2009r. SKO przyjęło, że istnieje powaga rzeczy osądzonej, gdyż zachodzi tożsamość sprawy ze sprawą już rozstrzygniętą w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego I. Ł. na rok szkolny 2009/2010. Wydanie kolejnej decyzji w tej samej sprawie stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W skardze do Sądu skarżąca wniosła o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W skardze przedstawiła trudną sytuację rodziny, opisała podejmowane przez organy decyzje i stwierdziła, że dochód rodziny uprawnia do przyznania córce I. Ł. stypendium szkolnego za rok szkolny 2009/2010. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W związku z faktem, że I. Ł. w dniu 13 lutego 2010r. stała się sobą pełnoletnią, a skargę wniosła jej matka E. Ł. Sąd zwrócił się do I. Ł. z pytaniem, czy podtrzymuje skargę wniesioną przez jej matkę. I. Ł. podtrzymała skargę oraz wnioski i argumenty w niej zawarte. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) zwana dalej w skrócie p.u.s.a. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Poddawszy takiej kontroli zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu jak i wskazanych w skardze. Stosownie do art.90d. ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. nr 256, poz. 2572 ze zm.) zwana dalej ustawą, stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji wynikającej z niskich dochodów na osobę, w szczególności, gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności pełnienia funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm, narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym są przyznawane na wniosek rodziców albo pełnoletniego ucznia; wniosek odpowiednio dyrektora szkoły, kolegium nauczycielskiego, kolegium nauczycielskiego, nauczycielskiego kolegium języków obcych, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka, o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2. Świadczenia pomocy materialnej o charakterze materialnym mogą być przyznawane z urzędu (art. 90n. ust. 1 i 3 ustawy). Z wyżej przytoczonych przepisów wynika, że stroną postępowania w sprawie przyznania stypendium szkolnego jest uczeń, jeżeli jest osobą pełnoletnią. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało uruchomione wnioskiem E. Ł. z dnia 18 maja 2010r. natomiast I. Ł. była już pełnoletnia od 12 lutego 2010r. Okoliczność ta została pominięta przez organ pierwszej i drugiej instancji, bowiem adresatem decyzji jest E. Ł. i to jej wniosek uruchomił postępowanie administracyjne, chociaż po 12 lutym 2010r. utraciła legitymację procesową do uruchomienia postępowania o stypendium szkolne dla pełnoletniego dziecka. Powyższe skutkuje tym, że wszystkie decyzje organów obydwu instancji wydane po 18 maja 2010r. wymienione w pkt I sentencji wyroku są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż zostały skierowane do osoby niebędącej stroną postępowania. Stwierdzenie takiej wadliwości decyzji obliguje Sąd do uwzględnienia skargi i uchylenia tych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania i dlatego uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2010r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2009r. o odmowie przyznania stypendium szkolnego dla I. Ł. na rok szkolny 2009/2010. Przepis art. 90n. ustawy przewiduje nie tylko wielość podmiotów, które mogą złożyć wniosek o przyznanie stypendium szkolnego, ale też określa, że świadczenie może być przyznane z urzędu (ust.3), a w uzasadnionych przypadkach wniosek o przyznanie stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu, o którym mowa w ust. 6 (ust.7 art. 90n. ustawy). Przepisy zawarte w art. 90n. ust. 3, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. nr 256, poz. 2572 ze zm.) uprawniają do zrekonstruowania normy prawnej, że ustawodawca nie ograniczył prawa do uzyskania stypendium szkolnego albo świadczenia o charakterze socjalnym terminami złożenia wniosku o jego przyznanie do 15 września lub 15 października ze względu na rodzaj szkoły, gdyż terminy te są terminami instrukcyjnymi, a nie terminami prawa materialnego, skoro ten rodzaj pomocy socjalnej dla ucznia może być przyznany z urzędu, czyli w każdym czasie w okresie trwania roku szkolnego. Pogorszenie sytuacji materialnej ucznia, po 15 września i po 15 października nie wyłącza ubiegania się o przyznanie stypendium szkolnego jako świadczenia socjalnego, bowiem korelatem uprawnienia wynikającego z wyżej opisanej normy prawnej jest obowiązek nałożony na rodziców i pełnoletniego ucznia i dyrektorów szkół w art. 90 ust. 1-3 ustawy, czyli informowania organu o przyczynie, które stanowiły podstawę przyznania stypendium szkolnego. Pogląd ten nie stoi w sprzeczności z treścią art. 90d. ust. 8 ustawy, który odsyła do art. 8 ust. 3-13 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.) w zakresie ustalania miesięcznej wysokości dochodu na osobę w rodzinie. Sąd z wraca uwagę, że już w dacie wydania decyzji z dnia [...] grudnia 2009r. Burmistrz Gminy [...] miał wiedzę, że T. Ł. syn E. Ł. z dniem 3 listopada utracił pracę, co wynika z zaświadczenia znajdującego się w aktach sprawy (karta akt admin. organu I inst. nr 19). Zauważyć należy, że organy administracji orzekają według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji. Obowiązek ten dotyczy organu drugiej instancji, co wynika z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Niezrealizowanie tego obowiązku łączy się z uchybieniem zasadzie prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. Z tej racji obowiązkiem organu jest uwzględnianie wszystkich zmian mających znaczenie na treść podjętego rozstrzygnięcia. Z tego też względu SKO utrzymując w mocy decyzję, która nieodzwierciedla aktualnego stanu faktycznego sprawy, poprzez pominięcie okoliczności, że syn E. Ł. utracił pracę, gdyż przestało istnieć jedno ze źródeł dochodu w tej rodzinie. Sąd uznał, że SKO naruszyło przepisy o postępowaniu, które miały istotny wpływ na wynik sprawy. Niekonsekwentny jest pogląd SKO, że brak jest nowych okoliczności sprawy nieznanych organowi w momencie wydawania decyzji nr [...] z dnia [...] grudnia 2009r. utrzymanej w mocy decyzja [...] z dnia [...] lutego 2010r. SKO nie zwróciło uwagi, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w zakresie ustalenia wysokości dochodu w rodzinie, co niewątpliwie mogło przenieść się na ustalenie prawa do stypendium szkolnego dla I. Ł. za rok szkolny 2009/2010 oraz na określenie daty, od której to świadczenie socjalne mogło być udzielone. Konstatacją powyższego jest również uznanie za nieuzasadniony pogląd o tożsamości sprawy ze względu na oczywistą zmianę stanu faktycznego sprawy. Opisane naruszenia dotyczą art. 7 i art. 77 k.pa., czyli niewyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania normy prawa materialnego. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt II sentencji wyroku. Podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w pkt I sentencji wyroku był art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a uchylenie decyzji wymienionej w pkt II sentencji wyroku wynikało z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Z mocy art. 135 p.p.s.a Sąd miał możliwość uchylenia nie tylko zaskarżonej decyzji, ale też decyzji wydanych w granicach sprawy, której skarga dotyczy o ile jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W realiach niniejszej sprawy takie okolicznościach zaistniały. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zwróci się do I. Ł. z zapytaniem czy popiera odwołanie złożone przez jej matkę E. Ł. W przypadku odpowiedzi twierdzącej SKO przeprowadzi postępowanie wyjaśniające i w zależności od wyniku tego postępowania wyda decyzję adekwatną do ustalonego stanu faktycznego. SKO ustali, czy I. Ł. uzyskała stypendium szkole za rok 2010/2011. Zważywszy, że sprawa o pomoc socjalną toczy się od września 2009r. Sąd zwraca uwagę, że sprawa winna być rozpoznana bez zbędnej zwłoki zgodnie z zasadą zawarta w art. 11 k.p.a.