II SA/Rz 1212/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. II SA/Rz 1212/19 UZASADNIENI E Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 z późn zm.) - dalej: "K.p.a." oraz art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust.1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 670 z późn. zm.) - dalej: "u.p.a.". Wydanie decyzji poprzedziło postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z dnia 23 listopada 2017 r. MR (dalej: "skarżący") zwrócił się do Burmistrza Miasta [...] o rozłożenie na raty zadłużenia alimentacyjnego. Wyjaśnił, że ma możliwość podjęcia zatrudnienia, które dawałoby mu możliwość spłaty zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Powodem kłopotów finansowych był wypadek samochodowy, po którym czasowo nabył prawo do renty. Zaproponował wysokość raty alimentacyjnej w kwocie 50,00 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...], Burmistrz Miasta [...] odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego, jednakże rozstrzygniecie to zostało uchylone wydaną w postępowaniu odwoławczym decyzją Kolegium z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], Burmistrz rozłożył na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 39 829,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, ustalając wysokość raty na kwotę po 500,00 zł oraz odmówił rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości 5 355,00 zł. Nieuwzględniając odwołania skarżącego, decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawomocnym wyrokiem z dnia 14 listopada 2018 r. II SA/Rz 924/18 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...]. Sąd uznał, że organy stosując przepis art. 30 ust. 2 u.p.a. i orzekając o rozłożeniu na raty zadłużenia alimentacyjnego, objęły wyłącznie zadłużenie skarżącego wynikające z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sąd wyjaśnił, że norma art. 30 ust. 2 u.p.a. pod pojęciem "funduszu alimentacyjnego" obejmuje również należności powstałe pod rządami ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, czyli z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Niezależnie od powyższego Sąd podniósł, że organ I instancji dostrzegł złożone przez skarżącego oświadczenie o posiadaniu zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę [...] w wysokości 70 000 zł, na rzecz jego córek KR, MR, jednakże w uzasadnieniu decyzji nie dokonał własnej oceny na temat tego jak to mocno obciążające skarżącego zobowiązanie wpłynęło na rozstrzygnięcie sprawy. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd stwierdził, że dochody rodziny skarżącego obliczono prawidłowo, z wliczeniem do nich świadczenia wychowawczego pobieranego na córkę MR oraz alimentów na rzecz JK, który wraz ze swoją matką oraz skarżącym i ich wspólną córką M. tworzą rodzinę w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, uwzględnione przez Burmistrza alimenty oraz świadczenie wychowawcze nie mogą być obojętne dla sprawy stosowania ulg na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.a. Ponadto Sąd zaznaczył, że za prawidłową uznać też należy ocenę stanu zdrowia skarżącego, który na chwilę rozstrzygania sprawy nie był w stanie wylegitymować się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], Burmistrz rozłożył na raty należność w łącznej wysokości 46 934,74 zł, na którą złożyła się kwota 5 355 zł z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oraz kwota 41 579,74 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustalając jednocześnie wysokość miesięcznej raty na 350 zł. Uwzględniając odwołanie skarżącego, decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję Burmistrza z [...] kwietnia 2019 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zdaniem Kolegium, organ I instancji nie wyjaśnił czy i jak ustalił sytuację materialną wnioskodawcy oraz jakie okoliczności zadecydowały o rozłożeniu zadłużenia na raty. Organ odwoławczy uznał za konieczne wywiadu środowiskowego, przyjęcie oświadczenia majątkowego od wnioskodawcy oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów. Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 27 ust. 1 i 1a oraz art. 30 ust. 1 i 2 u.p.a., odmówił rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych w wysokości 5 355 zł oraz należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 41 579,74 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Organ stwierdził brak podstaw prawnych do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i przyjęcia od skarżącego oświadczenia majątkowego. Na podstawie dotychczas nadesłanych informacji oraz mając na uwadze brak zaangażowania skarżącego w wyjaśnienie wątpliwości odnośnie jego rzeczywistej sytuacji materialno - bytowej Burmistrz uznał, że sytuacja skarżącego nie jest szczególna i wyróżniająca na tle innych dłużników alimentacyjnych. Brak było zatem podstaw do zastosowania wnioskowanej przez skarżącego ulgi, gdyż skarżący nie dostarczył do organu dokumentacji, która pozwoliłaby zweryfikować zasadność wniosku. Działanie skarżącego ukierunkowane jest wyłącznie na przedłużanie sprawy, o czym świadczy uporczywe trwanie przy absurdalnie niskiej wysokości comiesięcznej raty, uzależnienia podjęcia zatrudnienia od uwzględnienia żądania wnioskodawcy lub konsekwentne nieujawnianie dochodów rodziny. W odwołaniu od decyzji Skarżący podał, że organ I instancji dysponuje całością dokumentacji dotyczącej sytuacji materialno - bytowej rodziny oraz stanu zdrowia skarżącego, uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia. Materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy wskazuje na zasadność wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty. Skarżący nie ma wiedzy o dochodach swojej żony, gdyż sprzeciwia się ona "używaniu jej danych". Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że pomimo kilkukrotnych prób skłonienia skarżącego do współpracy, wnioskodawca utrudnia prowadzone postępowanie. Konsekwentnie nie ujawnia całości dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny, a zatem nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, warunkujących możliwość zastosowania ulgi. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie, MR wniósł o poddanie kontroli Sądu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Powtórzył argumentacje zawartą w odwołaniu, a skoro jego żona odmawia podania skarżącemu wysokości osiąganych dochodów, to organy winny zwrócić się do niej o niezbędne informacje. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyżej zakreślonych Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, ale z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Wskazać też trzeba, ze przepisy art. 153 i art. 170 P.p.s.a. mają charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa, jako podstawy do wydania decyzji. W ponownym postępowaniu organ nie może formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem sądu, lecz zobowiązany jest do podporządkowania mu się w pełnym zakresie, a uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie prawa, skutkujące koniecznością uchylenia aktu, wydanego w kolejnym postępowaniu administracyjnym, gdy strona akt ten zaskarży do sądu administracyjnego. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego jest wyłączony jedynie w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Taką zmianę stanu prawnego lub zmianę stanu faktycznego na moment orzekania organy administracyjne są obowiązane uwzględniać z urzędu. Sądowi z urzędu widomym jest, że przed tut. Sądem były prowadzone sprawy zakończone prawomocnym wyrokiem z dnia 6 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 975/18 oraz prawomocnym wyrokiem z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1019/19, obydwa wydane przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Wyrokiem z dnia 6 listopada 2018 r. II SA/Rz 975/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], wydane w przedmiocie spłaty zaległości alimentacyjnych. Z kolei wyrokiem z dnia 19 listopada 2019 r. II SA/Rz 1019/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. Nr [...], wydaną w przedmiocie rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Przepis art. 171 P.p.s.a. ma swoje konsekwencje w zakresie związania oceną prawną wyrażoną w prawomocnych wyrokach również wtedy, gdy dana strona ma kilka spraw prowadzonych na podstawie tego samego przepisu przed takim samym organem (nawet w przypadku, gdy jest inna właściwość miejscowa), skutków której nie można pominąć we wszystkich sprawach tej samej strony toczących się ponownie przed tym sądem na skutek wcześniejszych prawomocnych wyroków kasacyjnych tego sądu. Innymi słowy odrębność formalna spraw nie niweczy skutków prawomocności materialnej. Na wstępie Sąd stwierdził, że wskazania zawarte w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 924/18 zostały wykonane, gdyż przedmiotem postępowania uczyniono zarówno zaliczki alimentacyjne jak i świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz córki skarżącego OO przez Burmistrza Miasta [...]. Sąd stwierdził też naruszenie art. 80 K.p.a., gdyż organy ponownie nie dokonały oceny oświadczenia skarżącego o zadłużeniu z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych przez Gminę [...] w wysokości 70 000 zł na rzecz córek KR MR. Takiej oceny nie zawiera zaskarżona decyzji, która jako zasadniczą przyczynę odmowy wskazuje chęć przedłużenia postępowania oraz brak chęci ujawnienia dochodów, a także niedostarczenie dokumentów potwierdzających zły stan zdrowia. W wyroku z dnia 6 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 975/18 Sąd nie zaakceptował wywodów organów, że problemy zdrowotne skarżącego za okoliczność pozostającą bez wpływu na jego możliwości zarobkowe, skoro nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Sąd podziela to stanowisko, a nadto zauważa, że dokument stwierdzający zły stan zdrowia nie jest wymagany w przypadku ubiegania o rozłożenia na raty długu alimentacyjnego. Zły stan zdrowia może być zgodnie z art. 7 i art. 77 K.p.a. wykazany innymi środkami dowodowymi, zgodnymi z definicją zawartą w art. 75 K.p.a. Sąd zwraca też uwagę na art. 7b K.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej współdziałają ze sobą w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy. Prawna doniosłość art. 7b K.p.a. polega na tym, że podnosi on do rangi zasady ogólnej nakaz współdziałania organów administracji w związku z potrzebą wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, nie formalizując przy tym sposobów tego współdziałania. Można zatem przyjąć, że organy administracji są zobligowane do współdziałania ze sobą w każdym przypadku, gdy przyczyni się to do szybszego załatwienia sprawy (patrz wyrok NSA z 27.02.2018 r. sygn. akt II OSK 3116/17 dostępny w cbosa). Regułą ta winna mieć zastosowanie przy rzeczywistym ustaleniu dochodu, ustalenia okresów prowadzenia działalności gospodarczej tak przez skarżącego i jego żonę. Sąd zwraca też uwagę, że wpływ na wynik sprawy w zakresie ustalenia wysokości rat miesięcznych dla spłaty zadłużenia alimentacyjnego ma sprawa o tym samym przedmiocie prowadzona przez Wójta Gminy [...], dla którego organem wyższego stopnia jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] i wyrok, który zapadł przed tym Sądem w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1019/19 z dnia 19 listopada 2019 r. Okoliczności te stanowią o ustaleniu wysokości rat adekwatnych do prawidłowo ustalonego dochodu rodziny, które będą możliwe do wykonania. Ponadto skoro nastąpiło rozłożenie na raty, to organy ustaliły dochód rodziny skarżącego. Przedstawione powyżej okoliczności wskazują na niepełną ocenę materiału dowodowego, nie obejmują całokształtu okoliczności sprawy, a organy nie wyczerpały możliwości prawnych wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego dla pełnego zebrania materiału dowodowego, co wskazuje na naruszenie art. 7, art. 7b, art. 77 i art. 80 K.p.a. Sąd podkreśla też, że skarżący deklaruje współpracę z organem w rozwiązaniu trudnej sytuacji związanej ze spłatą bardzo znacznego zadłużenia z tytułu niewykonywania obowiązku alimentacyjnego względem kilkorga dzieci. Okoliczność ta powinna być uwzględniona przez organy orzekające ze względu na zasady wyrażone w art. 7, art. 9, art. 11 i art. 13 § 1 K.p.a. w dążeniu do takiego załatwienia sprawy, które będzie słuszne zarówno ze względu na interes społeczny jak i słuszny interes skarżącego. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 153 w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania, co do dalszego prowadzenia postępowania wynikają wprost z uzasadnienia wyroku.