II SA/Rz 1212/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Maciej Kobak /spr./ AWSA Karina Gniewek- Berezowska Protokolant sekretarz sądowy Agata Danicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2021 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [....] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z [....]maja 2021 r. nr [ ]; Przedmiotem skargi T. W. (dalej w skrócie: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] Wójt działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20, art. 23 ust. 1–4 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm. - dalej w skrócie: "u.ś.r."), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. - dalej w skrócie: "k.p.a.") - odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem A. W. W uzasadnieniu decyzji Wójt stwierdził, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, a ponadto osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji SKO w pierwszej kolejności wskazało, że konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 jest to, że strona może się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Wbrew zatem stanowisku Wójta, okoliczność, że brak jest danych pozwalających na przyjęcie, że niepełnosprawność męża strony powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. SKO wskazało również, że przepisy u.ś.r., poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy), nie wymieniają żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. Tym samym pozostawanie w związku małżeńskim pomiędzy osobą wymagającą opieki legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, a osobą sprawującą opiekę nie legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie stanowi przeszkody do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. SKO stwierdziło jednak, że niezależnie od błędnego stanowiska Wójta, rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odpowiada prawu. SKO wyjaśniło, że aby strona mogła się skutecznie ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne, to musi z pracy zarobkowej zrezygnować, albo zrezygnować z potencjalnej możliwości podjęcia zatrudnienia, celem pełnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast w realiach niniejszej sprawy skarżąca liczy 70 lat, jest więc osobą w wieku poprodukcyjnym, nie pozostaje w zatrudnieniu i jako taka, nie może zrezygnować z zatrudnienia. Ponadto zgodnie z zalegającym w aktach sprawy oświadczeniem, skarżąca nigdy nie była zatrudniona, zaś od dnia 5 grudnia 2018 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Doświadczenie życiowe wskazuje zaś, że osoby w wieku 70 lat czy nawet młodsze, sporadycznie są aktywne zawodowo, nawet jeżeli są sprawne fizycznie i mogą wykonywać prace opiekuńcze. Czym innym jest bowiem opieka nad domownikiem, a czym innym zatrudnienie bądź praca zarobkowa. O rezygnacji z zatrudnienia, czy też świadomym jego nie podejmowaniu, można mówić zatem w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z ewentualnie zaproponowanego jej zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być również traktowane jako zamiennik świadczenia emerytalnego czy też źródło dodatkowego dochodu obok już pobieranego świadczenia emerytalno- rentowego. W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz art. 8 § 2 k.p.a. - polegające na odmowie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez uznanie skarżącej za osobę nie rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie rezygnującą z możliwości podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na wiek. Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wójta. W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że od czasu powstania niepełnosprawności męża, zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ nie była w stanie pogodzić jej z opieką nad mężem. Składając wniosek o przyznanie świadczenia, potwierdziła fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca wskazała, że decyzją z 2019 r. SKO przyznało jej wnioskowane świadczenie, zaś jej sytuacja rodzinna i zawodowa nie uległa od tego czasu zmianie. Tym samym skarżąca stwierdziła, że SKO naruszyło zasadę wyrażoną w art. 8 § 2 k.p.a. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja narusza przepisy prawa materialnego oraz przepisy prawa procesowego. Nie można zgodzić się z twierdzeniami SKO, że osiągnięcie wieku 70 lat, a limine wyklucza ustalenie, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnowała z zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej, względnie z podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wskazał granicy wieku osób ubiegających się oświadczenie pielęgnacyjne, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. W art. 17 ust. 1 i 1a uśr został określony krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne oraz warunki, od których uzależnione jest przyznanie świadczenia. Do warunków tych należą: rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji albo legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani art. 17, ani żaden inny przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera także odesłania do ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 z późn. zm.), która w art. 6 pkt 7 definiuje niezdolność do pracy jako ukończone 60 lat przez kobietę i 65 lat przez mężczyznę. Literalna wykładnia przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do wniosku, że ustawodawca w celu ustalenia zdolności bądź niezdolności do pracy zarobkowej przy sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie posłużył się kryterium wieku. Zdolność do zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej nie została zatem ograniczona przesłanką wieku. Prawo każdego obywatela do podjęcia pracy zarobkowej nie jest ograniczone przesłanką wieku. Przyjęcie ograniczenia możliwości podjęcia pracy zarobkowej po osiągnięciu wieku emerytalnego nie da się także pogodzić z regulacjami przewidzianymi w innych obowiązujących ustawach. W ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 z późn. zm.) ustawodawca przewidział możliwość zawieszenia emerytury w przypadku kontynuacji pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego (art. 103 i nast.). Podobnie przepisy ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r., poz. 162 z późn. zm.) nie przewidują żadnych ograniczeń w podjęciu i prowadzeniu działalności przez emeryta lub rencistę. Taka interpretacja pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą opieki Państwa nad osobami niepełnosprawnymi, wyrażoną w art. 69 Konstytucji, a także z prawem do godnej egzystencji wszystkich osób pozbawionych środków (art. 34 ust. 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz.U.UE.C2007, 303, 1 z 14 grudnia 2007 r.) – tak również NSA w wyrokach z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 208/21, z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. I OSK 2305/20 i z dnia 9 marca 2012 r., sygn. I OSK 1787/11. Nie można się wobec powyższego zgodzić ze stanowiskiem, że samo osiągnięcie określonego wieku wyklucza zatrudnienie i w konsekwencji uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie negatywne może zapaść wyłącznie wówczas, gdy in casu zostanie ustalone, że warunki osobiste osoby ubiegającej się o to świadczenie – przede wszystkim jej stan zdrowia – wykluczają możliwość podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Niezależnie od powyższego Sąd zwraca uwagę, że skarżąca złożyła oświadczenie z dnia 28 kwietnia 2021 roku, w którym poinformowała, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 5 grudnia 2018 roku. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej wynika, że z tą też datą ustalono mu stopień niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika natomiast, że w grudniu 2018 roku mężowi skarżącej amputowano nogę. W tym stanie rzeczy organ powinien rozważyć zastosowanie art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., który umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego rolnikom, którzy zaprzestaną prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okolicznością istotną jest uczynione przez ustawodawcę zastrzeżenie w art. 17b ust. 2 u.ś.r., że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, potwierdza się oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań – skarżąca takie oświadczenie złożyła, k. 3 akt organu I instancji. Z wyłożonych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jako naruszającą przepisy prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie. Sąd uchylił również decyzję organu I instancji, z przyczyn uwzględnionych przez SKO, a dotyczących wadliwości przyjętych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest niedopuszczalne. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy uwzględnią przedstawione przez Sąd oceny prawne.