II SA/Rz 1213/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie SO (del.) Anna Bembenek /spr./ WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 2 marca 2011 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2010 r., nr [...]; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego B. S. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 1213/10 U Z A S A D N I E N I E W dniu [..].07.2010 r. B.S. złożył wniosek o przyznanie świadczenia określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o świadczeniu pieniężnym. W uzasadnieniu wniosku podał, że w dniu 1.09.1939 r. zamieszkiwał na terenie Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości K., powiat S., województwo L. We wrześniu 1941 r. wraz z rodziną został wywieziony do Niemiec na przymusowe roboty, gdzie przebywał do maja 1945 r. Jako dorastający chłopiec musiał opiekować się dziećmi gospodarza, u którego pracowali jego rodzice i siostry. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [..].09.2010 r., odmówił B.S. przyznania w/w świadczenia. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że strona nie przedstawiła w zakreślonym jej do tego celu terminie wymaganych dokumentów, potwierdzających rodzaj i okres represji. Nie zgadzając się z tą decyzją B.S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym zarzucił, iż wbrew ustaleniom organu w dniu [..].08.2010 r. przedłożył opinię właściwego stowarzyszenia. Nadto podniósł, że jego siostra K.S. została pozytywnie zweryfikowana i otrzymała świadczenie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [..].10.2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [..].09.2010 r., nr [...]. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 w/w ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż zainteresowany przez cały okres okupacji przebywał w K. Nie nastąpił więc fakt deportacji w związku z czym brak jest podstaw do przyznania świadczenia. Odnosząc się do zebranych w sprawie dowodów organ podał, że z akt administracyjnych dot. Pani K.S. wynika, iż została ona deportowana do pracy przymusowej sama, bez członków rodziny, W związku z treścią oświadczenia K.S. organ uznał za niewiarygodne przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenia S.C. i K.S. W skardze na powyższą decyzję B.S. zakwestionował wiarygodność oświadczenia K.S. i podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku inicjującym postępowanie. Nadto przedłożył oświadczenie K.S. z dnia [..].03.1999 r., oświadczenie E.G. z dnia [..].11.2010 r. oraz zdjęcie z okresu pobytu na terenie III Rzeszy. Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana w aspekcie zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 w/w ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza, że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega prawidłowość stosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując tak zakreślonej kontroli Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa jako wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 3 oraz art. 10 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 23 lipca 1996 r., Nr 96, poz. 395 z późn. zm.). W myśl art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 pkt "a" w/w ustawy jedną z podstawowych przesłanek warunkujących przyznanie uprawnienia do świadczenia jest deportacja do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Dla zbadania tej przesłanki organ dopuścił z urzędu dowód z akt administracyjnych dotyczących K.S. a konkretnie z oświadczenia, które K.S. złożyła w związku z ubieganiem się o świadczenie. Z oświadczenia tego wynikało, iż K.S. została skierowana do pracy "bez rodziny". Kierując się treścią oświadczenia K.S. organ odmówił mocy dowodowej przedłożonym przez wnioskodawcę (brata K.S.) oświadczeniom S.C. i K.S., złożonym w sprawie emerytalno-rentowej potwierdzających deportację wnioskodawcy do pracy przymusowej. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca o fakcie dopuszczenia dowodu z oświadczenia K.S. dowiedział się dopiero z uzasadnienia skarżonej decyzji i nie miał wcześniej możliwości ustosunkowania się do tego dokumentu. Taki sposób procedowania nie da się pogodzić z treścią art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W świetle powyższej regulacji strona nie może być zaskakiwana ustaleniami dokonanymi przez organ na podstawie dowodu dopuszczonego z urzędu, a powinna mieć jeszcze przed wydaniem decyzji wiedzę o tym dowodzie oraz możliwość zapoznania się z jego treścią. Zasada zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu zostaje spełniona, gdy organ przez wydaniem decyzji poinformuje stronę o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie powyższego obowiązku organ nie dopełnił, uznać należy, iż naruszył art. 10 § 1 k.p.a. w stopniu istotnym dla wyniku sprawy. Gdyby bowiem skarżący miał możliwość zapoznania się z dowodem dopuszczonym przez organ z urzędu mógłby ustosunkować się do jego treści jak również zaoferować nowe dowody na okoliczność deportacji do pracy przymusowej, co z kolei mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie mając takiej możliwości wnioskodawca dodatkowe dowody zaoferował w skardze na decyzję z dnia 19.10.2010 r. Przepis art. 10 § 1 k.p.a. pozostaje w ścisłym związku z art. 81 k.p.a., który stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzanych dowodów. W świetle powyższej regulacji organ nie miał podstaw do oparcia ustaleń na treści oświadczenia K.S. w sytuacji, gdy nie stworzył wcześniej stronie możliwości wypowiedzenia się co do tego dowodu. W ramach oceny legalności zaskarżonej decyzji podnieść również należy, iż z zasady dążenia do prawdy obiektywnej określonej w art. 7 k.p.a. wynika obowiązek organu do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy. Przepisem gwarantującym realizację tej zasady jest przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakładający na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, jak również przepis art. 80 k.p.a. nakazujący organowi dokonywanie oceny w przedmiocie udowodnienia danych okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Sąd rozpoznając skargę dostrzegł również naruszenie powyższych przepisów w wyniku zaniechania przez organ podjęcia z urzędu inicjatywy dowodowej w celu wyjaśnienia rozbieżności między treścią oświadczenia K.S. a treścią oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. W okolicznościach rozpoznanej sprawy rozbieżności te mogły zostać wyjaśnione w drodze przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania wnioskodawcy. W tym miejscu podkreślić należy, iż jakkolwiek rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów poświadczających rodzaj represji i okres jej trwania...(Dz. U. 99.111.1300) wymienia dokumenty i dowody, które mają służyć wykazaniu faktu deportacji do pracy przymusowej, to wskazane w tym rozporządzeniu środki dowodowe nie mają charakteru wyłącznego. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 4 w/w ustawy o świadczeniach w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczenia mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd rozpoznając skargę dostrzegł również naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten wymaga, by uzasadnienie faktyczne decyzji zawierało nie tylko wskazanie dowodów, na których oparł się organ ale także wskazanie przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W kontekście tej regulacji nie jest wystarczające powołanie się przez organ na treściową sprzeczność dowodów. Organ winien wyjaśnić, z jakich przyczyn istniejącą między dowodami sprzeczność interpretuje na korzyść jednego z nich. Ponieważ takiego wyjaśnienia uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie zawiera, uznać należy, że nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a. Z tych wszystkich przyczyn należało uznać, że zaskarżona decyzja nie mieści się w standardach procedury administracyjnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powinien uzupełnić materiał dowodowy z uwzględnieniem wniosków zawartych w skardze. W przypadku, gdyby po uwzględnieniu inicjatywy dowodowej wnioskodawcy nadal istniały nie dające się wyjaśnić rozbieżności między treścią przeprowadzonych dowodów należy rozważyć możliwość dopuszczenia dowodów z urzędu, w tym dowodów z przesłuchania świadków i wnioskodawcy w celu wyjaśnienia, czy fakt deportacji do pracy przymusowej miał miejsce, w jakim okresie, w jakich okolicznościach i gdzie praca była wykonywana. Przed wydaniem decyzji należy wnioskodawcy umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów. Odnośnie zasad oceny dowodów i wymogów uzasadnienia decyzji organ winien uwzględnić dyrektywy wynikające z art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., 81 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. wyżej w treści niniejszego uzasadnienia szczegółowo omówione. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – należało orzec jak w sentencji.